Albistea entzun

Euskara euskaraz artatzeko

Hizkuntza arazoak dituzten haur euskaldunak artatzeko, hizkuntza gaitasuna neurtzeko tresna bat sortu dute Ipar Euskal Herrian. 'Higa' du izena, eta ontze bidean da.
Haur bat liburu bat irakurtzen, artxiboko irudi batean.
Haur bat liburu bat irakurtzen, artxiboko irudi batean. GUILLAUME FAUVEAU Tamaina handiagoan ikusi

Oihana Teyseyre Koskarat -

2022ko urtarrilak 6 - Baiona

Mota askotakoak izan daitezke hizkuntza patologiak: afasia, dislexia, hitz jario motela, ulermenerako edota ekoizpenerako zailtasunak... Hain zuzen, horiek artatzeko lanetan aritzen dira logopeda edo ortofonistak. Lehenik, pazientearen hizkuntza garapena neurtzen dute, eta, ondotik, ariketa bereziak egiten dituzte patologia artatzeko. Ipar Euskal Herrian, ordea, material gehiena frantsesezkoa da. Hain zuzen, egoera iraultzeko, ortofonista euskaldunek talde bat osatu dute, haur euskaldunak artatzeko materiala sortzeko helburuarekin.

«Hasieran, elebitasunaren inguruan interesa zuten profesional batzuk bildu ginen, eta emeki-emeki ohartu ginen ortofonistek euskarazko hizkuntza maila aztertzeko tresna baten behar handia genuela», azaldu du Joana Itzaina ortofonistak. Bada, ikertzaile batzuekin elkarlanean, Higa tresna sortu dute: haur euskaldunen —elebakar zein elebidunen— hizkuntza garapena neurtzeko tresna bat da. Adin lagin bateko haurren hizkuntza maila neurtzeko balio du, eta horren bidez «batezbesteko maila» ezagutzea da helburua, ondotik hizkuntza arazoak dituzten haurrak eskala horretan kokatu ahal izateko, eta egoki artatzeko.

Itzaina: «Hizkuntza patologiak neurtzeko edo hizkuntza patologiarik baden ikusteko, badira anitz tresna, baina euskarazkorik ez genuen. Hutsetik abiatzen ginen, eta abiapuntu bat hautatu behar izan dugu». Hala, 4 eta 8 urte bitarteko haurren hizkuntza maila neurtzeko tresna bat sortzeko lanean aritu dira. Fonologia, lexikoa, eta gramatika eta morfosintaxia neurtzeko diseinatu dute; arlo bakoitzean, haurren ulermen eta ekoizpen mailak neurtu dituzte. Horretarako, eskola elebidunetan eta ikastoletan ibili dira ortofonistak, «batezbesteko» emaitza horiek lortu ahal izateko. Datuak bildurik, orain, hizkuntzalari batzuen esku utzi dituzte: Marie Pourquie Iker ikerketa zentrokoa eta Marijo Ezeizabarrena Elebilab laborategikoa ariko dira datuak aztertzen.

Oraingoz, Ezeizabarrenak azaldu du tresna bera aztertzen ari direla, eraginkorra den ikusteko. «Erabaki behar izan dugu zein irudi, zein hitz, zein grabaketa erabili. Osatu dugun materiala probatu dugu Iparraldeko eskoletan, eta, beraz, euskalkiekin ere adi ibili behar izan dugu. Tresnak ez du balio euskalki guztietarako, baina edozein lekutako umeentzat egingarria izan zitekeen materiala prestatzea izan da erronka». Adibide praktiko bat eman du: 4 urteko haur baten ulermena neurtzeko, hodei edo laino hitzetarik zein baliatu erabaki behar izan dute. «Guk haurrari galdetu behar diogu 'Zein da hodeiaren irudia?', edo galdetu behar diogu 'Zein da lainoaren irudia?', horrelako galderak izan ditugu, eta ahal bezain tresna egokia egiten saiatu gara», azaldu du.

Elebitasunaren erronka

Itzainak zehaztu du haur elebidunen kasuan hizkuntza azkarrena neurtzen dutela patologiarik baden ikusteko. «Gaur egun, haur euskaldun guziak goiz ala berant elebidunak bilakatzen dira. Beraz, tresna sortzean bi irizpide kontuan hartu behar genituen: batetik, euskarari egokitua zen tresna bat sortzea, eta, bestetik, elebitasuna kontuan hartzea». Azaldu du haur elebidun batek, berez, hizkuntza patologia bat izanez gero, bi hizkuntzak dituela kaltetuak. «Haatik, gertatzen ahal da hizkuntza bat gutxiago entzun izana. Adibidez, 4 urteko haur bat frantsesez mintzo bada familian, eta ikastolan sartzen bada hiru urtetan, frantsesa aise denbora gehiagoz entzun du. Segur aski, bere hizkuntza maila neurtuz gero, euskara maila apalagoa izanen du, baina horrek ez du baitezpada erran nahi patologia bat duenik».

Ezeizabarrenak, gainera, nabarmendu du elebitasuna «mota askotakoa» izan daitekeela: «Era askotako elebidunak dauzkagu, txikien artean ere bai. Kontuan izan beharko dugu, beraz, ezin direla balio edo emaitza berak lortu ingurune euskaldunetan eta ingurune erdaldunetan bizi diren umeen artean». Haren ustez, beraz, hau da hurrengo erronka: «Testuinguruen arabera egokitu beharko da Higa tresnarekin lortu dugun erreferentziala».

Proiektu hori garatzeko, Geroa fundazioaren eta Akitania Berriko Eskualdearen laguntza ekonomikoa izan du taldeak. Eskualdeak ikertzaileen postuak diruztatuko ditu epe batez, eta Geroa fundazioak 70.000 euroko laguntza eman dio proiektuari. Izan ere, Higa tresna sortu ondotik, bigarren urratsa hizkuntza patologiak artatzeko euskarazko ariketa bereziak sortzea izanen da. «Usaian, frantsesez jadanik prest diren ariketak eta tresnak baliatzen ditugu, itzulpena eginez. Sorrera prozesuan parte hartzea aberasgarria izan da, eta oraino anitz gauza ditugu garatzeko euskaraz», dio Itzainak.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

12 eta 17 urte bitartekoak hasiko dira indartze dosia hartzen. ©GUILLAUME FAUVEAU

Neurriak arintzeko egutegia aurkeztu du Frantziako Gobernuak

Oihana Teyseyre Koskarat Gotzon Hermosilla

Telelana arinduko dute, eta maskara ez da derrigorrezkoa izanen aire zabalean. Aldaketa gehienak otsailean sartuko dira indarrean

 ©BERRIA
Omikronaren aurka txertoek babes txikiagoa ematen dutela esan dute

Omikronaren aurka txertoek babes txikiagoa ematen dutela esan dute

Arantxa Iraola

Botikak Arautzeko Erakundeen Nazioarteko Koalizioan egindako bileran aztertu dute gaia, eta ondorioztatu dute «epe laburrean» txertoen dosi gehiago jartzen jarraitzea ez dela hautu ona

Nafarroako larrialdietako langileek salatu dute «ahantzi» egin dituztela

Nafarroako larrialdietako langileek salatu dute «ahantzi» egin dituztela

Arantxa Iraola

Lehen mailako arretako «kolapsoaz» eta erietxeetako lan zamaz hitz egiten den era berean, izurriak beren lan arlora ekarri dituen arazoez ere hitz egin behar dela esan dute

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.