Albistea entzun

KRITIKA. Artea

Noiz arte?

Garazi Ansaren erakusketa, BAT espazioan.
Garazi Ansaren erakusketa, BAT espazioan. MONIKA DEL VALLE / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Jone Rubio Mazkiaran -

2019ko urriak 22

'Hemen dira hutsunean igeri egindakoak. Tururu'

Non: Bilboko Azkuna Zentroan. Noiz arte: Azaroaren 16ra arte.

Hilabete bat pasatu da Azkuna Zentroko BAT espazioan komisario berrien bigarren deialdiaren fruitu diren hiru proiektuak ikusgai jarri zirenetik. Komisarioaren rola sustatzearekin batera, azken hamarkadetan Euskal Herrian garatutako praktika artistikoen inguruko ikerketa bultzatzea du helburu deialdiak. Ikusgai dauden proiektuen artean, Hemen dira hutsunean igeri egindakoak. Tururu erakusketa dago, Garazi Ansak garatua. Izenburuak Amaia Lasaren olerki bat du jatorrian, askatasuna adierazten duena eta «hutsunean igeri dabilen emakume bat naiz» dioena.

Zeintzuk dira hutsunean igeri egindako emakume horiek? Zer da hutsune hori? Diktadura frankistaren amaierarekin bat, 70eko eta 80ko hamarkadetan jaio zen euskal mugimendu feministaren barruan garatutako jarduera artistikoek jasandako hutsune historiografikoari egin liezaioke erreferentzia. Erakusketak testuinguru horretan garatutako piezak biltzen ditu, eta, hierarkia artistikoa guztiz urratuz, tradizionalki objektu artistiko bezala ulertu ditugunek kartel eta artxiboko materialekin egiten dute bat. Historiografia ofizialak artista bezala onartu dituen emakumeen lanak militantzia feministaren barruan garatu dituzten emakume anonimoen produkzioekin lotzen dira zuzenean. Artibismo hitzak argi adierazten duen moduan, aktibismoaren eta artearen arteko zubia eraikiz.

Erakusketa aretoan barneratu aurretik, sarrerako atearen aurreko paretan, urruntasunean, atentzioa eman didan zerbait antzeman dut: gelaren horma zuria blaitzen duen neonezko tutu arrosa. Horrek, gizarte patriarkal batean uztartutako atmosfera femeninoari dei eginez, arropa zabaltzeko soka balitz bezala, oihal bat du zintzilik. Oihalean zerbait dago brodaturik; alabaina, brodatutakoa irakurtzea eragozten dit distantziak. Beraz, espazioan barneratzen naiz, oihala eta horren inguruan dauden objektuak dastatzera.

Gunea irekia da, eta instalazioarekiko perspektiba zabala eskuratzeko aukera ematen du. Halaber, espazioaren inguruko mugimendua baldintzatzen duten bi mahaiekin egiten dut topo. Lehenengoan, argazkiak azaltzen zaizkit. Zuri-beltzean egindako argazkiak; kolorezko argazkiak; sekuentzia baten arabera ordenatuak batzuk, eta beste batzuk izkina batean pilatuak. Argazkietan 70eko eta 80ko hamarkadetan garatutako eskulturak, instalazioak, akzioak, pinturak eta abar biltzen dira; tradizionalki artelan bezala onartuak izan direnak, alegia.

Mahaiaren ondoko paretara begiratu, eta nire aurpegia islatzen duen ispilu baten presentzia sumatu dut; ispiluan, Yo hitza dago idatzirik, norbanakoaren identitateari dei eginez. Zuzenean behera so egin, eta erakusketako partaideen izenak agertzen dira, kartel bakarrean. Poster, aldizkari eta pinturen egileen izenak; alfabetikoki ordenatuak. Zergatik kartel bakarrean? Arteen hierarkizazioa desegitearekiko keinu argia, berriz ere. Garazi Ansa komisarioaren hitzetan, garai hartako ekoizpena osotasunean ulertzeko, ezinbestekoa da testuinguru horretan garatutako adierazpen artistiko guztiei erreparatzea. Nahiz eta egileek beren burua modu ezberdinean definitu: artista, emakume artista, artista feminista, militante, artista eta feminista, artibista...

Hurrengo mahaian, 70eko eta 80ko hamarkadetako militantzia feministarekin lotutako zenbait dokumentu aurkezten dira: Leihoak aldizkariaren aleak, abortuaren inguruko informazioa ematen duten eskuorriak, espazio publikoan egindako mural erreibindikatzaileen argazkiak... Estetikoki zein kontzeptualki erakargarriak. Eta erakargarriak bezain interesgarriak. Garaiko emakumeen egoera ulertzeko ezinbestekoak, lengoaia ezberdin horien bitartez, emakume bezala mugatzen zituzten egitura sozialei aurre egiteko bide bat eraiki baitzuten.

Alboko paretan, museo tradizional batean esekitako pinturak balira bezala, testuinguru horretan sortutako kartelak daude. Argi eta garbi, lengoaia artistiko bezala, orain arte esleitu ez zaien lekutasuna eskuratuz. Testuinguru hartan munduratutako emakumeen topaketen kartelak, martxoaren 8arekin lotutakoak, abortuaren aldekoak eta abar, emakumeen ahalduntzea bultzatzen duten esaldiz hornituak gehienak. Ahalduntzea, hori da kartel horiek guztiak bateratzearen oihartzunak helarazten didan sentipena.

Ia ohartu gabe, erakusketa aretora sartzerakoan bistaratutako neonezko piezaren albora ailegatu naiz. Oraingoan bai, oihalean brodatutako esaldia irakurtzeko gai naiz: Hasta cuando, Penelope, abusaras de tu paciencia, jartzen du bertan, letra larriz idatzita. Zuzenean, hau da nire buruari planteatzen diodana: noiz arte jarraituko dugu historiografia ofizial eta patriarkalak balioetsitako parametroetara mugatzen?

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Kokein taldeak 'Atomika' diskoa aurkeztuko du bihar, zuzenean, Ahotsenean. ©Galder Izagirre

Bihar, kontzertu atomikoak 'Uda betea'-n

Berria

Etenik gabe, goizeko 11:00etatik gauera, liburuak eta diskoak bata bestearen atzetik aurkeztuko dituzte Ahotsenean.

Oier Guillan, Agurtzane Solaberrieta eta Haritz Azurmendi ©Jakin

Idoia Beratarbide eta Oier Guillan dira Joan Mari Torrealdai ikerketa bekaren irabazleak

Isabel Jaurena

'Artxibo biluzia' saritu dute, Torrealdairen artxiboen lapurreta abiapuntu duen proiektua.

Martxan da Durangoko 57. Azoka

Aurten bai: ohiko irudiak ikusi dira Durangoko Azokaren lehen egunean

Paulo Ostolaza

Goizean ireki ditu ateak Landako guneak, eta ikasleak izan dira protagonista han. Arratsaldean egin dute irekiera ekitaldia, Barrexerka antzerki taldearen eskutik.

Langileak Durangoko Landako guneko salamahaietako bat prestatzen, atzo. ©MARISOL RAMIREZ / FOKU

Eztanda baten esperantzan

Iñigo Astiz

Gaur hasiko da Durangoko 57. Azoka, eta, azken bi urteetako gorabeheren ondoren, pandemia aurreko itxura berreskuratzeko erronka izango du aurrez aurre igandera bitarte. Musikaren euskarri fisikoen krisiak eta prezioen igoerak eragindako ziurgabetasunari ere erantzun beharko dio.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...