Albistea entzun

KRITIKA. Artea

Gaua, Kuba eta Salazar

Bisitari bat, erakusketako lanetako bati begira, Bilbon.
Bisitari bat, erakusketako lanetako bati begira, Bilbon. AZKUNA ZENTROA Tamaina handiagoan ikusi

Jone Rubio Mazkiaran -

2019ko abenduak 17

'Benetako gaua'

Artistak: Lester Alvarez eta Jose Ramon Ais. Lekua: Azkuna zentroa, Bilbo. Noiz arte: Urtarrilaren 26ra arte.

Artisten karreren garapenerako hiriburu paradigmatikoak markatu izan ditu akademiak artearen historian. XVII. mendean jada, Erroma artisten ikaskuntza gune garrantzitsua izan zen, denboraren poderioz haien ezinbesteko geltokia bilakatu zena. XIX. mendean, Parisek Erromaren pisua bereganatu zuen, mendebaldeko kulturaren gune paradigmatikoa izanik. Eta Parisek galdu zuenean, New York bihurtu zen arte garaikidearen gune. Gizartea aldatu den heinean, foku artistikoak eraldatu, eta leku batetik bestera egin dute salto. Egun, hiriburutza artistikoak lausotu egin direla esan dezakegu, nahiz eta akademiak markatutako gune artistiko paradigmatikoak egon, bidaiak eskaintzen duen saretze kulturala esperimentatzeko prozedurak aniztu egin baitira. Aniztasun horren guztiaren artean egonaldi artistikoak badu bere lekua; luze eraldatutako prozesu honen arbasoa dela esan genezake. Betiere sortzaileak beren egunerokotasunetik aldentzen ditu, eta inguruak eskaintzen dizkien faktoreek eraginda aritzen dira, errealitate berrietan murgilduta.

Artisten trukatze geografikoa bideratzen duen Artista X Artista egonaldi programak uztartutako sinbiosiaren emaitza da Bilboko Azkuna zentroan aurkeztutako Benetako gaua erakusketa. Lester Alvarez eta Jose Ramon Ais dira partaideak. Artista euskalduna Kuban eta artista kubatarra Euskal Herrian, bata bestearen testuinguruaz blaituz. Benetako gaua tituluak bi sortzaileen egonaldi artistikoen emaitza diren produkzioak biltzen ditu. Alvarezek Euskal Herriko egonaldian garatutako bi serie piktoriko eta Ais euskaldunak Habanako egonaldiaren eraginez ekoiztutako bideo instalazioak dira mostraren osagaiak.

«Bi aberri dauzkat nik: Kuba eta gaua», adierazi zuen Jose Martik. Ildo berean, gauaren terminoak presentzia argia izanen du mostran aurkituko ditugun piezetan, Alvarezen eta Aisen lanen arteko giltzarri izanik. Lausodura erromantikoaren oinatzak argituz, gauak eta ametsek hartaratzen duten atmosfera onirikoa arnasten da erakusketa aretoan. Errealitatetik aldentzen den mundu irrazionala aurkeztu ez ezik, Kubako iragan hurbilarekiko diskurtso kritikoa sortzeko abiapuntua da. Nahiz eta artista bakoitzak bere ikuspuntu eta mezu propioa aurkeztu, piezen arteko elkarrizketa deigarria sortzen da, eta bata bestearen osagarri bihurtzeko aukera ematen du.

Erakusketan barneratzean, Alvarezen Gaua Kuban seriea dugu, literatura kubatarraren arkeologia eginez tradizio literario kubatarraren sintesia bideratzen duena. Aretoko hormari erritmo bizia ematen dioten hamarnaka akuarelen bidez egiten du hori: figuratiboak, ez-figuratiboak, argiak, koloretsuak, ilunak. Bata bestearen atzean daude, segidan zintzilik. Irudi bakoitzak dagokion testua du alboan. Fernando Ortiz, Nivaria Tejera, Ernesto Santana, Reina Maria Rodriguez... ametsa ardatz duten autore kubatarren obren pasarteak, alegia. Literatura ahaztua, zentsuratua edo gobernu castristak goretsitakoa. Kartelak pinturari erreferentzia egin ezean, irudiak dira testuari erreferentzia egiten diotenak. Malenkonia ametsetan islatu ohi den moduan, idazleek egiten dituzten aipamenak irudi bihurtzen baititu Alvarezek.

Istorio hauek biltzen dituen arkitektura onirikoa balitz bezala, Aisen Diz-diz egiten dute gauez instalazioak guztiz harrapatzen gaitu, aretoaren hondoan islatzen den panoramikoan. Aurreko irudiek aurkeztutako giro urbanoa atzean utziz, Kubako landaretzaren oparotasunean murgiltzen gaitu. Eszena idiliko horrek zerbait ezkutatzen du. Pantailak eskaintzen dizkigun mendi eta oihanak osatzen dituzten landareak, intsektuak, zuhaitzak, hausnarketa estetiko zein kontzeptual zehatz baten emaitza dira. Naturako elementuak oinarritzat hartuz, Aisek Kubako istorioak eta historia elkarrekin ehuntzen baititu. Oraingoan ere, gauari erreferentzia eginez, pixkanaka mugitzen den eszena hau ilunduz doa eta, iluntasunak paisaia setiatzen duen heinean, kokuioen distira da gaua argitzen duena. Kubako iraultza garaiko paisaien bitartez, bertako kontakizun herrikoiei dei egiten die.

Gauari erreferentzia egiten dioten bi pieza horiek Kubarekiko lotura argia azaltzen badute ere, Alvarezek garatutako Alonso de Salazar inkisidorearen bidaia serieak botere politikoaren handinahia dakarkigu gogora. Inkisidoreak sorginen ehizarekiko izandako duden hausnarketa bideratzen dute seriea osatzen duten hiru akuarelek. Alabaina, aurreko piezekin alderatuz, lotura falta deigarria da. Besteak gune geografiko eta testuinguru berean oinarritzen dira, baina azken honek handik urruntzen gaitu. Bideo instalazioak eta Gaua Kuban serieak elkar sostengatzen dute, gogoeta sakona uztartuz eta batak besteari hitz eginez. Salazarren bidaia isolatuz.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Gaztetxo talde bat, atzo goizean, Durangoko Azokako ateak irekitzeko zain. ©MARISOL RAMIREZ / FOKU

Galdera olde bat ateei bultzaka

Andoni Imaz

Ehunka gazte izan dira Durangoko Azokako Ikasle Goizean, eta haiek ekarri dituzte azokaren itzulerako lehen pilaketak. Kontzertuetan eta tailerretan ere parte hartu dute gazteek
Aurten, 248 erakusmahai jarri dituzte guztira Landako gunean, eta 930 nobedade daude bertan salgai. ©MARISOL RAMIREZ / FOKU

Eta azkenik argia?

Itziar Ugarte Irizar-Iñigo Astiz

Itxaropentsu daude liburu eta disko saltzaileak aurtengo Durangoko Azokak har dezakeen itxurarekin. Azken bi urteak gorabeheratsuak izan direla diote, eta izan da 2020. eta 2021. urteak «hekatonbetzat» jo dituenik ere
Atzoko irekiera ekitaldiko irudietako bat. ©MONIKA DEL VALLE / FOKU

Nerea Mujika: «Bi urte beldurgarriren ondoren, ospakizun garaia iritsi da»

I. Astiz

Gerediaga elkarteko kideek eta ordezkari politikoek «poza» adierazi dute irekiera ekitaldian, Durangoko Azokak ohiko itxura berreskuratzeagatik

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...