KRITIKA. Artea

Bidaiatu nahi?

Aran Santamariak Donostiako Okendo kultur etxean ikusgai jarritako hainbat lan.
Aran Santamariak Donostiako Okendo kultur etxean ikusgai jarritako hainbat lan. ANDONI CANELLADA / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Garazi Ansa -

2021eko urtarrilak 12

Aran Santamaria. 'Hostoz hosto erantzi'

Non: Okendo kultur etxea, Donostia. Noiz arte: Urtarrilaren 30era bitarte.

Erakusketaren bat ikusteko gogoa dugunetan, nahiko ohikoa izaten dela iruditzen zait lehenik eta behin instituzio ertain eta museoetan une horretan agendan zer duten begiratzea. Bigarren pausoa, sarri, tamaina txikiko galerien webguneak bisitatzea ere izan daiteke, inguruan baten bat edo gustukoren bat baldin badugu bereziki. Eta azkenerako uzten dela iruditzen zait maiz auzoetako edo herrietako kultur etxeetan zer erakusketa dituzten begiratzea, hura gure ingurukoa ez denetan behintzat. Azken ariketa hau, ordea, sarriago egin beharko genuke, nahiz eta gehiago kostatu, esfortzuak sarri merezi izango duelakoan bainago. Izan ere, instituzio hauetan artearen zirkuitu nagusietatik kanpo mugitzen diren artisten lanak topatzen baitira askotan, bestela beraien lana ikusteko aukera gutxi izaten diren horienak. Sorpresa politak topatzeko parada izaten da, Okendoko kultur etxean une honetan dagoen Aran Santamariaren Hostoz hosto erantzi bakarkako erakusketaren antzera.

Aretoan sartu eta erakusketaren titulua biltzen duen aurreko horma luze eta beltzera begiak doazen unean, ezkerreko hormatik datorren argitasunak gorputza birarazten du. Pantaila txiki batean, animazio bat da topatzen den pieza. Julio Cortazarren hitzak bereganatuz eta ilustratuz, suaren epeltasunean eta izoztuta lurrera erortzen diren hostoek duten lasaitasunean, ongietorria ematen zaio bisitariari. Ongi etorria Aran Santamariarenera. Animazioaren protagonistaren moduan kataloxak begietara hurbildu eta erakusketa bisitatzeko ordua iritsi da. Iritsi da bidaiari ekiteko garaia. Eta bagoaz, Lurretik unibertsora; planeta koloretsuz betetako espaziora.

Ilusiozko espazio bat da, ametsak egia bihur daitezkeen lekua. Collagearen magia da. Irudi ezberdinak jaso eta, testuinguru berri batean, lotura eta irudikapen berriak sortzeak dakarrena. Proportzioen jolasak dira. Unibertsoko planetak pertsonen neurriko bilakaturik, haien egunerokotasunaren parte egin ditu artistak. Emakumeak dira planetak eta munduak sortzen dituztenak, pintatuz edo kozinatuz; sortu eta haien gainean zutik gogor eusten dietenak, irribarrez, disfrutatuaz, goxoki. Unibertso bereziak dira, baina. Musika notez blaituaz, ekintza, lan eta egiteko bakoitzak entzun ezinezko melodia bat izan du hautaturik. Soilik ikusi egin daitekeen musika mutua da; testuraz jositako musika.

Jolasaren parte da, Aran Santamariak sortzen dituen espazio poetikoen zati; collageak girotzeko, gorpuzteko eta bizia emateko, maiz aurrez ere bizia izandako orrialdeak edo paper zatiak erabiltzen baititu. Izandako hura biziberrituz, esandako kontakizunen gainean istorio berriak sortuz, berrirakurketak plazaratuz. Pianola baten partitura zatiak dira kasu honetan; braillez idatzitako gainazalak ere erabiltzen ditu, baina bere lanik esanguratsuenak liburuen barneetan egindako esku hartzeak dira, zalantzarik gabe. Erakusketan hainbat daude, sarreratik ikusten zen murru beltzaren bestaldean gehienak. Handiagoak, eta txikiagoak; koloretsuak batzuk, zuri-beltzekoak besteak, baina guztiak ederrak. Erakusketa aretoetako lege edo kodeak jarraituz ordea, bisitariak erdi ireki-erdi itxirik dauden orrialdeetatik begiak sartu eta bertakoa hala nola ikusten saiatu besterik ezin du egin, liburu bakoitzetik orrialde bat bakarrik baitago irekia utzita. Horra hor bertaratzen den edonoren desgraziarik handiena.

Kontakizun berrietako protagonisten artean bada denetarik: haurrak, gazteak, gizonezkoak, emakumezkoen beso eta zango hibridoak, eta emakumezkoak, bereziki emakumezkoak. Bai zenbaitetan liburuak berak halako protagonistak eskatzen zizkiolako —Louis Bourgeoisen Emakumezko etxea lanen inguruan Jean Fremonek idatzitako liburuaren gainean egindako berrirakurketa bikainak, kasurako—, baina baita generoarekiko halako lotura esturik ez dagoen beste askotan ere. Honela, interesgarria da Santamariaren kasuan emakumezko protagonistek kontakizunetan historikoki gizonezko protagonistei esleitu izan zaien izaera unibertsala hartzen dutela, eta emakumezko beso eta zango hibridoak, generorik gabeko gizakion beso eta zango hibrido bilakatzen direla.

Dibertitzeko erakusketa da, Santamariak sortutako mundu poetikoetan barrena bidaiatzeko txartela da, etengabean egoera, espazio, ekintza eta pertsonaia berriak aurkituz, eta narrazio berri horiek dakartzaten kontakizunen inguruan hausnartzekoa. Eta ia konturatu ere egin gabe, bidaia amaitzen da. Hurrengo bidaia txartela noiz etorriko zain gelditu behar orain.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

 ©JUAN CARLOS RUIZ / FOKU

«Hau deserosotasun baten kronika da»

Amagoia Gurrutxaga Uranga

Barruan sentitzen zuen ekaitza aztertzeari ekin, eta 'Galerna'-z erditu da artista. Bere identitateari eta gizarteari buruz galdezka hasi, eta hamaika galdera berri sortu zaizkio. Tabakaleran ditu ikusgai; liburuan ere eman ditu. Erantzun bila segitzen du.
Mary Shelley idazlea, John Opie artistak ondutako erretratuan. ©BERRIA

Azken gizakia gizakiaren azkenean

Joannes Jauregi

Otsailean 170 urte izango dira Mary Shelley hil zela. 'Frankenstein' du lanik ezagunena, baina, 2021 honetan, merezi du haren beste lan bati ere erreparatzea, lotura garbia baitu 2020tik mundua hartua daukan pandemiarekin.
Weezer izan zen Bilbao BBK Live jaialdiko kartelburua 2019an. Irudian, kontzertu hartako une bat. ©JAVIER ZORRILLA / EFE

Teknologia zaharren rocka

Itziar Ugarte Irizar

Maiatzerako iragarria zuen 'Van Weezer' lanaz gain, Weezer-ek beste disko bat iragarri du asteon: 'Ok Human', pianoan oinarritutako eta tonu orkestralez ondutako hamabi kantukoa.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.