Albistea entzun

KRITIKA. Artea

Pinturaren logika berriak

Taxio Ardanazen <em>Saja</em> erakusketako margolan batzuk, Iruñeko Apaindu arte espazioan.
Taxio Ardanazen Saja erakusketako margolan batzuk, Iruñeko Apaindu arte espazioan. APAINDU ARTE GALERIA Tamaina handiagoan ikusi

Jone Rubio -

2022ko apirilak 12

Taxio Ardanaz. 'Saja'

Non: Apaindu arte galerian, Iruñean. Noiz arte: Apirilaren 29ra arte.

Pintura abstraktuaren plastikotasunak gauzak igortzen dizkigu askotan; nahiz eta haien jatorria zein den ez ezagutu, hor daude pintzelkaden bitartez igortzen diren sentipenak. Hausnarketa honek ez du abstrakzio prozesu guztiekin bat egiten, baina bada Taxio Ardanazek Iruñeko Apaindu espazioan aurkeztutako erakusketaren ondorio gordina.

Saja titulupean, Ardanazek 2019. urtean Erroman egindako egonaldi artistikoaren ondorio dira bertan aurkezten zaizkigun pinturak. Tituluak berak erreferentzia zuzena egiten die aretoan bildutako margolanei, nolabait ere mozketa bortitz bati egiten baitio men. Eta hori baita erakusketa espazioaren leihora gerturatzen garen momentuan bertan ikus dezakeguna.

Erakusketa espazioa txikia da, baina haren nortasunak guztiz egiten du bat Saja konposatzen duten piezekin. Erakusketa bi espaziotan egituratzen da. Bietatik zabalenean eskala handiko pinturak aurkezten dira, horman egindako muralekin uztartzen direnak. Beste espazioa ezkutuan dago nolabait, gunearen burdinazko ate mardularen atzealdean. Esan bezala, euskarria pintura da, baina ez da mihiseetara mugatzen, eta, horrela, pintura kanonikoaren logikak urratzen dira.

Artelanen kokapenak dagoeneko urratze horren aztarnetara gerturatzen gaitu. Izan ere, ez dago simetriarik edota erritmo orekatuak sortzeko inolako intentziorik. Kontrara, bat-batekotasunean oinarritutako sentipenak azaleratzeko asmoz, erritmoak eragiteko nahiak igortzen dira.

Lehenengo espazioan barneratzean, ingurua zatitzen duen murru zurian gainjartzen diren pinturak topatuko ditugu. Bata bestearen gainean zuzen-zuzenean murruan esekita, nolabaiteko puzzle bat izango balitz bezala. Koloreen dirdirak kontrastea sortzen du euren artean. Piezarik handienak suaren mugimenduak helarazten ditu, pintzelkada lodiz eginak, eta begiekin uki dezakegula sentitzen dugu momentu batez. Haren azpian, berriz, pintura horren bortizkeria baretzen digun konposizioa ageri da, urdina eta zuria, esprai pinturaz egina izatearen inpresioa dakarkiguna. Lasaia, fina, malgua...

Bada, kontrasteak kontraste, eta koadroen kokapen zurrunarekin hautsiz, puzzle honen azken pieza dugu. Goi-goian kokatua, ia sabaiaren parean. Pinturarik txikiena da, eta erritmoa bizkortzen du, espazioari bertikaltasuna emanez.

Alabaina, lehenengo espazio horretan aurkitu dezakegun piezarik deigarriena puzzlearen pareko adreiluzko murruan eskegitako mihise txiki-txikia da. Murru zabalean ezarritako pieza bakarra da, eta, ondorioz, bertaratzera behartzen gaitu: koloreak, pintzelkadak, irudiak... horiek ulertu, ikertu eta dastatu ahal izateko.

Halatan, konposizioen eraldatzea gertatzen da bigarren espazio estura gerturatzen garen momentuan. Izan ere, bertan uler edo lot ditzakegun zeinuak daude. Artistak Erromako egonaldian landutako piezak dira horiek; 1920ko eta 1930eko hamarkadetako abangoardiak eta garai hartako propaganda faxisten inguruko ikerketa landu zuen han.

Ildo horretan, guztiz harrapatzen gaitu espazioaren hondoan dagoen pinturak, zeina sabaitik gertuago dagoen lurretik baino. Zera jartzen baitu bertan: Inoiz ez bezala. Ponpeiako aztarnategietatik ateratako gorpuen irudiak agertzen dira, eta, nolabait, Mussolinik indartutako indusketa prozesuarekiko lotura aurkezten du, zeinak irudiok bihurtu zituen bere aldarrikapenen ikur.

Pintzelkadek ezkutuko mezuak igortzen dizkigute, zeinak begiekin ikertu ahala deszifratzen, ulertzen eta dastatzen ditugun. Poliki-poliki, bat-batekotasunaren osteak dakarren zentzumenen baretzearekin batera, hausnartze prozesuarekin egiten dugu bat. Eta, azkenean, igorritako sentsazioa inguruan aplikatu dezakegun pentsamendu bihurtzen da. Hori da erakusketa atzean uztean bereganatuko dugun sentsazioa. Prozesu bortitza eta erakargarria aldi berean; zuzena eta arrotza; gazia eta gozoa.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Joaldun bat Ortzaizeko kabalkadan, irailaren 18an. ©PATXI BELTZAIZ

Kultur politikaren eraikuntzan

Joanes Etxebarria

Heldu den otsailaren 4an Euskal Elkargoan kultur politikaren proiektua bozkatuko dute. Proiektuak, eragileen rolak definituz, Euskal Kultur Erakundearena argituko du. Garapen Kontseilua, berriz, ondoko urteetako proiekzioa lantzen hasiko da oraidanik.
Clara Montero Tabakalerako Kultura zuzendaria, eta Ana Teixeira eta Oier Etxeberria erakusketaren komisarioak, atzo, hainbat artistarekin. ©MAIALEN ANDRES / FOKU

Begi bistakoa den armategia

Naroa Torralba Rodriguez

Gaurtik ekainaren 4ra bitarte, Evil Eye erakusketa dago Tabakaleran. Izaro Ieregi eta Azucena Vieites artisten lanak ditu, besteak beste. Jarduera programa bat ere izango du
Claudie Marcel-Dubois eta Maguy Pichonnet-Andral etnomusikologoak. ©Claudie Marcel-Dubois

Bigarren Mundu Gerlaren ondoko grabaketa batzuk, entzungai sarean

Iñaki Etxeleku - Ipar Euskal Herriko Hitza

Frantziako bi ikerlarik 1947an eta 1958an egin euskal kantu, bertso eta soinu grabaketak Interneten entzungai jarri dituzte berriki. Artxibo horiek gehienak aztertzekoak dira oraino.

Bertso Eguna, iaz, Izpuran. / ©Guillaume Fauveau

Kinka buletina

Klima larrialdiari eta ingurumenari buruzko azken berriak zabaltzen dituen buletina.

Iruzkinak kargatzen...