Noiz sortua: 2019-08-23 00:30:00

Ataka adina maratila

Euskal kulturaren erronkez mintzatzeko bildu ziren mahai inguruan, atzo, Iratxe Retolaza, Josu Amezaga eta Harkaitz Zubiri, Karlos Aizpuruak gidatuta.
Harkaitz Zubiri, Iratxe Retolaza, Josu Amezaga eta Karlos Aizpurua, atzo, mahai inguruan.
Harkaitz Zubiri, Iratxe Retolaza, Josu Amezaga eta Karlos Aizpurua, atzo, mahai inguruan. GORKA RUBIO / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Alba Cabrera Jauregi -

2019ko abuztuak 23

Euskaraz egiten den kulturan dekadentziaren zantzuak argiak dira. Baina aldi berean, euskal kultura une egokian aurkitzen dela uste dut. Momentu ona da zer egin nahi dugun imajinatzen hasteko». Horrela mintzatu zen, atzo, Harkaitz Zubiri EHUko irakaslea,unibertsitate horrekin elkarlanean Mintzolak antolatu duen Euskal Kulturari so. Bertsolaritzaren artikulazioak udako ikastaroan. Zubirik Josu Amezaga eta Iratxe Retolaza EHUko irakasleak izan zituen lagun hizketaldian. Bakoitzak hitzaldi bana eman zuen; ondoren, mahai inguruan bildu ziren, euskal kulturaren erronkez mintzatzeko, Karlos Aizpurua Mintzola Ahozko Lantegiko kideak gidatuta.

Euskal kultura aberasteko, atzerriko kulturetatik edatea garrantzitsua dela pentsatzen du Amezagak. Haren ustez, itzulpenek «pisu handia» dute; atzerritik hartu eta euskaratutako edukiek «hizkuntza hedatzen laguntzen» dutelako. Euskal komunitatearen tamainak abantailak dituela uste du: «Txikia izanik, gure komunitateak erabakitzen du zer itzuli eta zer ez. Zorionez edo zoritxarrez, erabaki horiek ez dira hartzen nazioarteko argitaletxeetan; hemen hartzen dira, gugandik hurbil. Niretzat, horregatik da garrantzitsua itzulpenak egitea; eduki hori geureganatzeko». Era berean, Retolazak ere beste hizkuntzetan sortutako edukiek euskal kultura aberasteko balio dezaketela deritzo. Baina eduki horren itzulpen hutsera ez dela mugatu behar uste du: «Azkenean, ez da bakarrik kanpotik bereganatzea; bada, bereganatzen duzunean ere, interpretazio propioa egin behar da; zentzu berriak eraiki behar dira. Beste leku batzuetatik hartutakoak barne logika berri batean txertatu, ikasi eta bereganatu egin behar ditu euskal komunitateak». Kontrako bidean ere, euskaraz idatzitako edukiak nazioartean hedatzeko ideiak arazorik ez luke ekarri behar, haren ustez: «Baliabideak baditugu atzerria eta Euskal Herria elikatzeko, ez dago arazorik. Etxean gelditzen diren euskarazko edukiekin eta kanpora bidalitakoekin desoreka dagoenean, orduan sortzen da arazoa. Atzerrian ez ezik, Euskal Herrian ere zabaldu beharra dago euskaraz idatzitako edukia».

Euskal Herria, hizkuntza eta kulturaren aldetik, «une kritiko» batean aurkitzen dela dio Amezagak. Hainbat urteren ostean, ezagutzaren arloan «lorpen handiak» egin arren, beste esparru batzuetan —erabileran eta nortasunean, esaterako—, «hutsuneak» daudela pentsatzen du. Horren adibide, euskal komunikabideen egoera jarri du: «Euskaldun batzuk gero eta gehiago kontsumitzen dute euskaraz; baina euskaraz kontsumitzen duten euskaldunen kopurua ez da maila berean igo. Orduan, euskal komunitatea trinkotu egin da, baina ez da zabaldu». Beraz, komunitatea hedatu beharra dagoela deritzo Amezagak, «gutxieneko masa kritiko bat» lortu eta «komunitatea handitzeko». Egoera horri aurre egiteko, berriz, euskal kultur eragileek «gogoeta egin behar dutela» deritzo irakasleak: «Euskaraz dakien erdaldun asko dago. Nire ustez, euskal komunitate trinko horri begira bakarrik sortzen dugu kultura; baina badago bestelako publiko bat trinkotasun horretatik at. Hor dago publiko berriak eskuratzeko gakoa».

Kalitatea eta kantitatea

Kultura sustatzeko baliabideen alderdi kuantitatiboaz gain, aspektu kualitatiboari ere garrantzia eman behar zaiola uste du Zubirik. Irakaslearen esanetan: «Gurea bezalako kultura batean, baliabide asko egon arren, horiek modu oso eraginkorrean erabiltzen ez badira, gauzak gaizki egingo dira. Alderdi kuantitatiboa eta kualitatiboa; biak uztartu behar ditugu».

Kulturaren esparruan, Retolazak uste du erakunde publikoek errentagarritasun ekonomikoa gehiago begiratzen dutela soziala baino: «Bestelako kultura politika batzuk mahai gainean jartzen ez baditugu, ideia hori indartzen da. Horrela, jendeak horren aurreko irakurketa kritiko bat egiteko gaitasuna galtzen du. Hortaz, eraginkortasunaren bestelako ikuspegi bat zabaldu behar dugula deritzot, gizarteari garrantzia emango diona».

Bide beretik, «hegemonia berria izango diren diskurtsoak sortzea» da errentagarriena, Zubiriren iritziz. Haren ustez, kulturan inbertitzea «zein garrantzitsua den» dakien herrialdea da «indartsua»; herrialde baten indarra hainbat arloren arteko sinergiaz lortzen dela deritzo: «Ez dut ezagutzen herrialderik indartsua dena, baina, era berean, osasuna, hezkuntza eta kultura ahulak dituena. Beraz, errentagarritasun ekonomikoa nahi duenak beste arloak ere indartu beharko ditu».

Euskal kultura, Euskal Herria euskalduntzeko bide baten gisa ulertzen du Amezagak: «Ez da bakarrik euskaldunen nahiak, beharrak eta gogoak asetzeko zerbait; nik gehiago eskatzen diot. Bestela, sortutakoa desegin egingo da». Retolazak dio ideia horrekin «kontuz ibili» behar dela: «Eremu batzuetan, literaturan esaterako, adi ibili behar dugu, hartzaile bakarrak euskal komunitate trinko horretako jendea ez izateko».

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Maiatzaren 29an eguneratua, 19:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Azkeneko 24 orduetan bost pertsona hil dira COVID-19 gaitzaren eraginez, hamabi positibo atzeman dituzte PCR probekin, eta hiru gaixo ospitaleratu dituzte. Euskal Herrian 29.287 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.066 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Iñigo Urkullu eta Nekane Murga, goizeko bileran. ©/ Irekia

Ekainaren 8an hirugarren fasera igarotzeko eskatuko du bihar Jaurlaritzak

Jon O. Urain

Nafarroako Gobernuak «oso balorazio positiboa» egin du erkidegoek konfinamendua leuntzeko hirugarren fasea kudeatzeko aukeraz.

Aitor Esteban eta Salvador Illa, Kongresuan. / ©Ballesteros, EFE

Erkidegoek kudeatuko dute hirugarren fasea

Jon Ordoñez Garmendia

Alarma egoera luzatzeko akordioa egin dute Espainiako Gobernuak eta EAJk, eta horren truke Urkulluk eta Txibitek hartu, kendu, moldatu eta ezarriko dituzte alarma egoeratik ateratzeko neurriak hirugarren fasean Hego Euskal Herrian. ERCrekin ere egin du akordioa Madrilek. Jaurlaritzak bihar eskatuko du ekainaren 8an hirugarren fasean sartzea.

 ©BERRIA

Kulturgintza: eutsi ala hautsi

Iñigo Astiz

Koronabirusaren hedapenak ziurgabetasun handia eragin du aurrez ere prekaritateak gogor jotako sektore batean: kulturgintzan. Sorkuntza ere krisi honi aurre egiteko moduan dagoen jakiteko, lau sortzaile elkarteren zuzendaritzako kideak bildu ditu BERRIAk: Eneritz Artetxe (Ehaze), Garbiñe Ubeda (Euskal Idazleen Elkartea), Aitor Bengoetxea (Musika Bulegoa) eta Igor Elortza (Euskal Herriko Bertsozale Elkartea).

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna