Albistea entzun

Erbesteko ahanzturatik ateratzeko

Gerardo Lizarraga artistaren atzera begirako erakusketa bat zabaldu dute Nafarroako Museoan. Errepresioaren eta erbestearen ondorioz, ez zuen aintzatespenik izan
Nafarroako Museoan ikus daitezkeen Gerardo Lizarragaren artelanetako batzuk.
Nafarroako Museoan ikus daitezkeen Gerardo Lizarragaren artelanetako batzuk. IÑIGO URIZ / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Ane Eslava -

2021eko urtarrilak 28

Gerardo Lizarraga XX. mendeko lehen herenean Nafarroako pinturaren modernizazioan gehien eragin zuen artistetako bat izan zen. Ilustrazioa eta margoa jorratu zituen batik bat, moldakortasun eta talentu handia erakutsiz, baina errepresioak eta erbesteak zeharkatu zuten haren ibilbidea, eta, ondorioz, ezezaguna izan zen bere lurrean. Orain, Nafarroako Memoriaren Institutuak eta Nafarroako Museoak Gerardo Lizarraga. Artista erbestean atzera begirako erakusketarekin, Lizarragaren bizitza eta obra berreskuratzeko ale garrantzitsu bat jarri dute, bai eta erbestearen inguruko gogoeta sustatzeko ere. «Erbesteak bizitzak eta harremanak eteten dituelako, baina baita lurraldearen giza kapital handi baten galera ekarri ere», adierazi zuen Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetarako kontseilariak erakusketaren aurkezpenean.

Lizarraga Iruñean sortu zen, 1905ean. Javier Zigaren tailerrean trebatzen hasi zen, baina Madrilgo San Fernando Arte Ederren Eskolan burutu zituen ikasketak. 1930ean, Remedios Varo margolariarekin ezkondu zen, eta Parisen izan bizi izan ziren urtebetez. Han, abangoardia artistikoak ezagutzeko aukera izan zuten. Ondoren, errepublikarekin engaiatuta, Lizarraga Bartzelonara joan zen. Errepublikaren armadan sartu zen, eta, besteak beste, Bartzelonako Marrazkigileen Sindikatua eta EA Films ekoiztetxea martxan jartzen parte hartu zuen.

Baina gerra amaitutakoan, erbestera jo behar izan zuen. Frantziako muga zeharkatzea lortu zuen, baina han, kontzentrazio esparruetan sartu zuten: Argeles-sur-Mer, Agde eta Clermont-Ferranden izan zen; osotara, hiru urtez. Itxialdi garaian marrazki ugari sortu zituen, eta, gerora, bizitza osoan gorde zituen berekin.

1942an Mexikora irtetea lortu zuen, eta han talde bat osatu zuen erbesteratutako beste artista batzuekin: Remedios Varo, Benjamin Perte, Kati Horna, Leonora Carrington eta Emerico Weisz, besteak beste. Mexikon bizi izan zen, eta 1982an hil zen.

Balio artistiko handiko obra

Erakusketak 125 artelan, 60 argazki, 77 dokumentu eta bi liburu biltzen ditu, balio artistiko handikoak guztiak, eta estilo eta teknika askotakoak. Obretan, Lizarragak haren jatorriko zein harrerako herrialdeetako gaiak uztartu zituen: euskal pilota eta dantzak ageri dira lan askotan, baina baita Mexikoko merkatuak eta musikariak ere.

Blanca Oria erakusketako komisarioaren arabera, kontzentrazio esparruetan igaro zituen urteak izan ziren Lizarragarentzat sorkuntza eta askatasun handienekoak, bera preso egon arren. «Gaizki zegoen, eta egin zezakeen gauza bakarretako bat margotzea zenez, barrura begirako prozesu bat egin zuela esan daiteke». Garai hartako lanak nabarmenki surrealistak dira, eta, besteak beste, gosea, gaixotasuna, sufrimendua eta sexua jorratzen dituzte. 1970eko hamarkadan, hil aurreko urteetan, artistak marrazki horiei buruzko ohar batzuk idatzi zituen, garai hartako sentimenduak gogoratuz, eta aurki argitalpen batean jasoko dituzte.

Lan horiez gain, erakusketan bildu dituzte, batetik, Mexikoko garaian ondu zituen erretratuak. «Paisaiak margotzea gustuko zuen, baina erretratugile hobea zela esaten zioten», aipatu du komisarioak. Eta, bestetik, erbesteratu aurretik Iruñean egin zituen lanetako batzuk, baita ezezagunagoa den haren beste alderdi bateko lanak ere: eszenografo eta zinemarako margolari gisa egin zituenak.

Komisarioak nabarmendu duenez, erakusketa aurrera ateratzeko dokumentazio lan mardula egin behar izan dute. Hamar urtez aritu dira ikertzen, eta «bidaia bat» egin dute Lizarragarekin batera. Erakusketa osatzen duten ia lan guztiak artistak berak gorde zituen, Mexikon. «Harrigarria da obra guztiak kontzentrazio esparruetara eraman, han gorde, eta alde batetik bestera mugitu izana» , adierazi du Oriak. Erakusketan ikus daitezkeen lanetako asko artistaren seme-alabek gorde dituzte; beste batzuk Nafarroako Museoarenak eta artxibo pribatuenak dira. Halaber, 1930eko sanferminak iragartzeko kartel bat ere bada, Iruñeko Udal Artxiboarena.

Erakusketa maiatzaren 23ra arte egongo da zabalik. Gainera, gaurtik larunbatera bitarte, erbesteari buruzko jardunaldi batzuk egingo dituzte, sarean.

Gerrak, errepresioak eta erbesteak ahanzturara eraman zuten Lizarragaren izena eta lana. «Mexikon errekonozimendua izan zuen; hemen, ordea, urte luzez Remedios Varoren senarra izan da», gogoratu du Oriak. Itzaletik ateratzea da erakusketaren helburu nagusia: haren memoria berreskuratzea eta ezagutaraztea. «Agian berandu iritsi da; baina hobe berandu inoiz ez baino».

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

 ©JON URBE / FOKU

«Ez dakit maitasuna gauza natural bat den»

Ainhoa Sarasola

Iruñeko familia bereko hiru emakume belaunaldi jarri ditu protagonista 'Odolekoak' bere lehen nobelan. Haien bidez, ama-alaben arteko loturez eta memoriaz gogoetatu du idazleak, 1941etik gaur arteko garaiaren kronika ere osatuta, aldi berean.
Mogwaik iaz kaleratu nahi zuen diskoa, taldearen 25. urteurrenaren harira. Urtebete geroago iritsi da. ©BRIAN SWEENEY / EFE

Baikortasun geruzetan

Aitor Biain

Mogwai Eskoziako post-rock taldeak 'As The Love Continues' lana kaleratu du. Ohiko moldeetatik askorik aldendu gabe, baikortasun kutsua duten 11 kantuz osatu dute disko berria.

Esparru berriak eta zaharrak

Ihintza Orbegozo

Diskoetxea: Sony Music Australia.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.