Albistea entzun

Modernitate kontserbadorea

Bilbon 1919an egindako Nazioarteko Pintura eta Eskultura Erakusketa gogora ekartzeko, erakusketa bat eta ikerketa monografiko bat antolatu ditu Bilboko Arte Ederren museoak
Bi pertsona, 1919ko Nazioarteko Pintura eta Eskultura Erakusketaren omenez Bilboko Arte Ederren museoak antolatutako erakusketan.
Bi pertsona, 1919ko Nazioarteko Pintura eta Eskultura Erakusketaren omenez Bilboko Arte Ederren museoak antolatutako erakusketan. LUIS JAUREGIALTZO / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Iñigo Astiz -

2019ko urriak 17 - Bilbo

Erlojuaren kontra egin zuten historia Bilboko 1919ko Nazioarteko Pintura eta Eskultura Erakusketaren antolatzaileek. Bi hilabete baino ez zituzten izan Bizkaiko Probintzia Diputazioko kideek dena prestatzeko, eta, halere, lortu zuten Euskal Herriko, Espainiako, Kataluniako, Frantziako eta Europako arte modernoaren parte ziren 139 artista esanguratsuren 400 pieza biltzea, eta oraindik ere pisuzkoa da lan frenetiko hari esker Bilbon ikusi ahal izan ziren artisten izen zerrenda: Paul Gauguin, Claude Monet, Camille Pissarro, Francisco Durrio, Mary Cassatt, Aurelio Arteta, Vincent Van Gogh, Paul Cezanne, Pablo Picasso, Pablo Gargallo, Francisco Iturrino, Juan Etxebarria, Dario Regoyos... Euskal artea Europako joeren ispiluan homologatzea zen erakusketaren helburuetako bat, eta arte modernoaren mapan ezarri zuen horrek Bilbo; Madrilen eta Bartzelonaren atzetik, baina mapan. Mugarri haren mendeurrena hartu du orain gogoan Bilboko Arte Ederren Museoak. Horregatik erakutsi ditu elkarrekin aldundiak erakusketa hartan erositako 22 artelanak, eta horregatik eskaini dio ia 200 orriko ikerketa monografikoa gaiari. Gogora ekartzeko. Ospatzeko.

«Euskal artearen modernotasuna neurtzeko termometro bat izan zen», egin du laburpena Miguel Zugaza museoko zuzendariak. Egun Bilboko Justizia Jauregia dagoen orubean zeuden Berastegiko eskoletan jarri zituzten ikusgai artelanak, beheko solairu osoa hartzen zuten hamabost aretotan. Euskal artistentzako ziren gela batzuk, eta nazioarteko sortzaileentzako besteak, baina elkarren ondoan erakutsi zituzten, halere. Hiriak bizi zuen momentu historikoaren erretratu artistiko moduko bat ere osatu zutela dio Zugazak: «Erakusten du 1919ko euskal gizartea zeinen kosmopolita zen».

Bilboko artearen urrezko arotzat aurkeztu dute garai hura Ismael Manterola eta Mikel Onandia Euskal Herriko Unibertsitateko arte historialariek. Haiek gidatu dute 1919ko erakusketari buruzko ikerketa lan monografikoa, eta, erakusketa zehatz aztertzeaz gainera, hura posible egin zuen testuinguruan jarri nahi izan dute arreta. Onandiak azaldu du zergatik: «Testuinguru ekonomiko, sozial eta artistiko zabalago baten gailurra izan zen erakusketa».

Euskaraz eta gazteleraz eman dute egindako ikerketa argitara, eta paperean zein formatu digitalean eskura dezake irakurleak. Gainera, azaroaren 14an egun beteko jardunaldia ere antolatu dute museoan.

Tradizioarekin tentsioan

Bi mugarriren artean heldu zen 1919ko erakusketa: bost urte zeramatzan Bilboko Arte Ederren Museoak zabalik, eta hiru urte geroago sortu zen Bilboko Arte Modernoko Museoa. Eta igar daiteke tradizioaren eta modernitatearen arteko tentsio hori Bilborako aukeratutako lanetan. Horregatik jarri dio Onandiak beste abizen bat erakusketan ikusi ahal izan zen arteari: «Arte moderno kontserbadorea».

Argia zen inpresionismoaren eta postinpresionismoaren eragina bilduman, adibidez, eta, aldiz, bazterrean utzi zituzten abangoardiako joera artistikorik apurtzaileenak. Eta Picasso izan daiteke horren adibide argigarrienetako bat.

Artistak 1905ean margotutako emakumezko baten erretratu bat hautatu zuten antolatzaileek erakusketarako. Hor, argiak dira oraindik inpresionismoaren eta postinpresionismoaren oihartzunak. Baina, aldiz, erakusketatik kanpo utzi zituzten artistak jada abiatua zuen ildo kubistako lanak. Hamabi urte ziren jada Avignongo andereñoak margotu zituela, baina horren arrastorik ez zen heldu Bilboko erakusketara.

Erdi sorpresaz

«Hiri moderno bat nahi bazuten, arte modernoa behar zuten». Bizkaiko industriak eta merkataritzak sortutako etekinei loturik dago Bilbon arteari buruzko interesa, Onandiak dioenez. Goraldi ekonomikoaren gozoan loratu zen giro artistikoa Bilbon, eta erakusketa sortzerako jadanik martxan ziren egitasmoak izan ditu gogoan ikertzaileak. Euskal Artisten Elkarteak, bildumagile partikularrek zein Arte Ederren Museoak garai hartan egindako lana nabarmendu ditu, besteak beste.

Igar daiteke antolatzaileen presa bilduman sartu ziren eta kanpoan gelditu ziren lanetan ere. Manterolak eta Onandiak zehaztu dutenez, erakusketa antolatzeko izan zuten bi hilabeteko denbora tarte horretan, ezin izan zituzten lortu ekarri nahi zituzten lan guztiak, eta bildumagile partikular baten baino gehiagoren atea jo behar izan zuten horregatik fabore eske. Francisco Durrio artistaren bilduma pribatukoak ziren, esaterako, erakusketan aipamen eta laudorio gehien jaso zituzten Gauguinen margolanak.

Hasieran, Durriok ez zuen lan horiek saltzeko asmorik, baina, iritziz aldatu, eta halaxe heldu zen Latsariak Arlesen margolana museoaren bildumara.

Guztira, erakusketako 22 artelan erosi zituen aldundiak, eta elkarrekin jarri ditu orain ikusgai guztiak Bilboko Arte Ederren museoak: ABC erakusketako A letrari dagokion aretoan. Hantxe dira, besteak beste, Juan Etxebarria, Paul Serusier, Domingo Carles, Mary Cassatt, Francisco Iturrino eta Paul Gauguin.

Biurteko izateko sortu zuten egitasmoa, baina 1919ko lehen erakusketa hura besterik ez zuten egin. Ekonomiak porrot egin zuen. Baina, ikerlariek diotenez, nahikoa izan zen edizio bakar hura Euskal Herriko artearen historian arrastoa uzteko.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

 ©JAIZKI FONTANEDA / @FOKU

Rockaren suak piztuta dirau

Aitor Biain

Gasteizko Azkena Rock jaialdian eskainitako emanaldiaren ondotik, Euskal Herrira itzuliko da Patti Smith; Donostiako Kursaal auditoriumean ariko da gaur iluntzean. Punk-rockaren ikur handienetako bat da, eta Donostian emango dio amaiera Europa osoan egindako kontzertu birari.
Alex Sanvi eta Unai Iturriaga, atzo, Elkarreko komikiaren txokoan, Donostian. ©MAIALEN ANDRES / FOKU

Mundura atera dira H.B. eta Lo-li-ta

Itziar Ugarte Irizar

Unai Iturriagak eta Alex Sanvik 'Haur Besoetakoa. Itsasoan urak handi' komikia eman dute, Ikastolen Elkartearen eta 'Xabiroi'-ren eskutik. Orain arteko albumik «sendoena» dela uste dute
Alexei Volodin pianista, artxiboko irudi batean. ©EUSKADIKO ORKESTRA
Anari Alberdi. ©JABOGA MANTEROLA / FOKU

Prosaz haragoko udazken bat

Iñigo Astiz

Anari Alberdiren liburua da udazkeneko literatur nobedaderik deigarrienetako bat, baina Agirreren, Epaltzaren eta Ibarzabalen nobelak, Zalduaren ipuinak eta komiki esanguratsuak ere badira tartean

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...