Bortxaketaren kultura: oraindik gure artean jarraitzen du?

Nahia Idoiaga Mondragon - Ikertzaile feminista

2019ko uztailak 31

La Manadako azken sententziak sexu eraso hura bortxaketa bat izan zela onartu du. Guri hain argia iruditzen zaiguna epaileek onartzeko prozesu judizial oso luzea eta aurrekaririk gabeko protestak beharrezkoak izan dira eta argi utzi digute bortxaketaren kultura oraindik indarrean dagoela gurean.

Baina zer da bortxaketa kultura? Bortxaketa kultura eraikuntza soziala da: gizabanako zein gizartearen mailan eta beronen bidez, sexu-indarkeria urteetan zehar iraunkorra eta justifikatua izan da. Hau da, bortxaketa kulturak bultzatutako uste eta balioek bortxaketa onartzen duen ingurunea sortzen dute, emakumeen sexu-objektibazioaren, biktimen estigmatizazioaren eta bortxaketaren justifikazioaren bidez. Bai, bortxaketa bera edo sexua erasoa justifikatzera ohitu gara urteetan zehar eta errotik aldatu beharra dago hainbestetan irentsi behar izan duguna.

Bortxaketa kultura hori hainbat mitotan oinarrituz dago eraikia. Mito hauek bortxaketari, bortxatuei eta bortxatzaileei buruzko estereotipo edo sinesmenen faltsuak dira, zeintzuek bortxaketen biktimen aurkako ingurunea bultzatzen duten, arreta berriro ere biktiman jarriaz eta erasotzailea planotik desagerraraziaz. Mito hauek ugariak dira, baina gure gizartean identifikatutako mito ohikoenak hauek dira: «Berak eskatu zuen»; «Nahi zuen»; «Gezurretan ari da gertatutakoari buruz»; «Ez zen bortxaketa izan, nahitako harremana baizik»; «Bortxatzaileak ez zuen minik egin nahi»; «Bortxaketa ez da hainbesterako» eta «Bortxaketa gertaera desbideratu bat da, bortxatzaileak beraz gaixoak, ezin da esan gizartean zabaldutako praktika bat denik». Tamalez, baieztapen hauek ez zaizkigu arrotz egiten: sarri entzun izan ditugu komunikabideetan edo sare sozialetan, baina tamalez eta zoritxarrez baita gure ingurukoen artean ere.

Kalean hainbestetan aldarrikatutakoari erantzun nahirik sexu-eraso kasuetan justiziak benetan balio duen landu izan dute hainbat ikerketak, eta emaitza gisa aurkitu zuten justizia eragileetako erdiek bortxaketaren inguruko hainbat mito sakonki barneratuak zeuzkatela. Gainera, biktimaren eta artatzen zuten polizien arteko harremana ere mito hauek modu esanguratsuan baldintzatzen dutela ere frogatua izan da. Beraz, argi izan behar dugu erasoen aurrean oraindik sistemak ez gaituela babesten.

Biktimak erruduntzat jotzea ere bortxaketa kulturaren osagai bereziki garrantzitsua da. Sarri ikusi dugu nola biktimak errudun kontsideratuaz gertatutakoaren erantzule bihurrarazten diren, besteak beste, beraien erakargarritasunagatik, janzkeragatik, alkohola edateagatik, «segurua» ez zen eremu batean ibiltzeagatik, ezezagunekin ligatzeagatik edota «behar-beste» erasotzaileari kontra ez egiteagatik. Faktore hauek guztiek iradokitzen dute emakumeok hainbat «jokabide arriskutsu» ekiditen ez baditugu gertatu ahal zaigunaren erantzule bihur gaitezkeela. Eta bai, oraindik geure buruak babesteko eta seguru sentitzeko behar izan horretan gure askatasuna galtzen dugu sarri. Fokua gure babesean ipintzen dugu, maskulinitate toxiko edo hegemoniko erasokorra apurtzean jarri beharrean.

Orain gutxi IVECEko kasuaren harira sare sozialetan dugun harremantzeko eran gogoeta egiteko eskatu zuten hainbat erabiltzailek. Ez soilik baimenik gabe eduki sexualeko bideo edo argazkiak zabaltzeari buruz, baizik eta zergatik bereziki mutilen whatsapp taldeetan zein hainbat forotan (forocoches etab.) eduki guztiz sexista eta iraingarriak onartzen ziren aztertze bidera hausnarketa eta eztabaida eskatzen zen. Horiei aurre eginaz, laster plazaratu ziren #notallmen (ez gizon guztiak) traolpean hainbat erabiltzaile foro feministak beti gizon guztiak erruduntzen dabiltzala esanaz. Hausnarketa eskatzea erruduntzea al da? Zergatik hauteman zituzten hainbat gizonezkok lanketa eskaera hauek eraso gisara? Ba, esan bezala, bortxaketaren kulturaren baitan erantzukizuna biktimari egoztera ohitu garelako, bai biktimari edo biktima potentzialei, hau da, oraindik emakumeei dagokigu bortxatuak ez izatearen zama lantzea eta badirudi honetan guztian urteetan inposatu zaizkigun maskulinitate ereduek ez dutela zer ikusirik.

Beraz, bortxaketaren birkontzeptualizazioan hau guztia ere kontuan izan beharko genuke. Nola ari gara lantzen bortxaketa bera? Non jartzen dugu fokua? Eta zergatik sentitzen dira hainbat eta hainbat gizonezko erasotuak fokua beraiengan jartzean? Bai, bai, ez dira zenbaki hutsak: erasotzaile ia guztiak gizonezkoak dira; beraz, zergatik ez da bortxaketaren kultura gizonezkoek ere lantzeko gaia? Maskulinitate toxiko hegemonikoei aurre egitea beharrezkoa da, bai noski, haurtzarotik hasita, baita hainbat sektore profesionaletan ere (judizialean, polizialean, hezkuntzan etab.), baina baita kalean ere. Sisteman bortxaketaren kulturak indarrean jarraitzen duela esatea urrun geratzen zaigu, baina onar dezagun gure barnean ere badagoela eta landu dezagun, bestela ezinezkoa izango baita berarekin amaitzea.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Albiste gehiago

Debatea

Debatea

Kirmen Uribe

Trumpen eta Bidenen arteko lehiari begira jarri da Kirmen Uribe ere, aste honetako New Yorkeko munduak podcast-ean.

 ©Malen Amenabar Larrañaga / Txakur Gorria
Itziar-Ondarroa
Hamabostaldia Mexikon

Hamabostaldia Mexikon

Kirmen Uribe

Berezko dudan baikortasun, ezen ez xalotasun, honek traizionatu egiten nau batzuetan. Gaztetan maite nuen Emil Cioran-en ezkortasun beltza, baina orain, zer esango dizuet, nahiago dut Bertrand Russell-en inkonformismo bizizalea. Uste genuen abuztuaren bukaeran gauzak hobeto egongo zirela Covid-aren kontuarekin, Europa eta Estatu Batuen arteko mugak zabalduko zituztela eta ez genuela arazorik izango New Yorkera itzultzeko. Baina ez da izan horrela.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna