Basazabal eta historia

Iñigo Aranbarri eta Jose Luis Otamendi - Idazleak

2019ko ekainak 20

Urtarrilean ireki zuten Azpeitiko Zurbano-Basazabal jauregia zaharberrituta. Txukundu dute kanpo eta barru, eta erabilgarri jarri ere bai hainbeste urtez itxita egon ondoren. Turismo bulegoa bertan da, erabilera anitzeko hainbat gela martxa bizian hasita daude, eta beste zenbait ekimen ere (dela ezkontza, dela bestelako) hor egiten dira.

Jendearentzat ikusgarri jarri duten honetan, kontakizun bat egin beharra ere badakar etxe apaindu berriak. Eta hala, eraiki zen garaiko Azpeitiaren eta orduko zenbait herritarren berri eman nahi izan dute horma-irudi edo panel informatiboak jarrita.

Herri agintarien arduretako bat da kultura, ondarea eta historia zaintzea ez ezik, herritarrei horien berri zintzoa ematea, gezurrik gabe, engainu asmoak alboratuta. Zientzia historikoaren eta historialarien makulua bilatzen ere jakin behar izaten da horretarako, jendarte bateko muina eta ertzak, argiak eta itzalak zertan izan diren erakusten saiatu, gero bakoitzak bere ondorioak atera ahal izan ditzan.

Basazabaleko paneletako testuek, ordea, historia asko ezkutatzen dute hemengo eta hemengoen historiaz. Hainbat pertsonaia itzal handikoren soslaia lau-lau, inongo tolesik gabe ageri da bertan, dena ordeka eta zelai, euren ospearen eta aberastasunaren parte handi bat alderdi ilun sakonen aterpean eskuratu zutela estalita. Izan ere, hala eraiki dira hemen ere hamaika etxe, eliza eta palazio, besteri kendutakoarekin, alegia. Eta hori pentsatu egin daiteke, esan ere bai plaza egokian, baina ez du ondo ematen, nonbait, inon idatzita edozeinek ikusteko moduan gera dadin.

Gatazka eta kontraesanik gabeko jendarte bat erakutsi nahi dugu, antza. Hori, gainera, jakinik Basazabalen sartuko den herriko eta kanpoko ehunka eta milaka bisitarik horma horiek kontatzen dutena jan eta irentsiko dutela, gure historiaren hainbat atalen bertsio ofiziala eta, horrenbestez bertsio bakarra, panel horietan idatzita dagoena izango dela beraientzat.

Besteak beste, «abenturazale» eta «humanista» gisa erakutsi nahi diren gure handi horiek, XV-XVI. gizaldietako Gaztelaren eta Espainiaren inperio-ametsen abaroan eta testuinguruan handitu eta gizendu dira erabat: Zurbano, Saenz Elola, Antxieta, Enparan, Loiolatarrak... Beti izan da horrelatsu: jende xehea eta kultura larri edo apalagoak mendean hartuz aberasten dira inperioak eta haientzat ari direnak. Eta gurean, apezpiku jazarleak dira, konkistadoreak, gorteko musikariak, merkatariak, santuak.

Zurbano, Martin Azpeitia, inkisidore eta apezpiku izan zen Errege-Erregina katolikoen garaian, Nafarroaren konkistaren aldian, eta haien estatu politikaren kolaboratzaile leial. Saenz Elola, Nicolas Azpeitia, berriz, Pizarroren ondoan zen Carlos I.aren inperioaren zerbitzura Cajamarcako sarraskian (kroniken arabera, 4.000 eta 5.000 lagun artean hil zituzten espainolek arratsalde bakar batean; hauek, aldiz, biktima bakarra izan omen zuten, «esklabo beltz bat»). Orduan atxilotu eta hil zuten Atahualpa Inka. Haren altxorren partizioan ageri da gure «abenturazale humanista», hala dago eraikia bere buruari eginarazi zion kapera ederra herriko elizan. Etxera etorrita, bere emaztea jotzeagatik auzipetua izan zen. Zenbat horrelako.

Ezin bihur gaitezke garai bateko jauntxo eta handikien defendatzaile eta nahigabeko publizista, herriaren eta herrien mendeetako borrokak ahaztuta. Akritizismoa klasista da, eta hori ez onartzeak estaltzen ditugun desmasien konplize egiten gaitu. Gure historiaren berrikuste kritikoa egiteko aukera ezin da joaten utzi eta ezikusia egin salagarri zaizkigun alderdiei, turismoaren edo bestelako komenentzia lausoen pean.

Herri ireki eta aurrerakoia da Azpeitia egun, herritarren lanak eta borrokek ekarri dute dagoen tokiraino. Herriaren lorpen direnak ezin dira handikien eta jauntxoen begiz azaldu, herriak bere egin dituen espazioak eta historia ezin dira jauntxoen eta handikien gotorleku bilakatu. Horrek belaunaldi osoen ahaleginak eta borrokak harrika botatzeko prest gaudela esan nahi luke hein handi batean.

Galdera asko sortzen zaizkigu eta ez da erraza, baina gure ardura ere bada erantzunak bilatzen saiatzea. Historia nola irakurri behar da? Haiek eta gu bezalako kontzeptuekin zer ulertu behar da gaur? Zein da historiaren eta memoriaren egitekoa gaurko jendartean? Eta atzokoaren memoria? Eta biharkoa? Herriari, herritarrei nola aurkeztu behar zaio historia? Nola eta zertarako erabili jendaurreko espazioetan?

Ezin dira tratatu herritarrak turistak balira bezala, ezin dira tratatu turistak merkantzia balira bezala. Jendea, honen ondarea eta memoria, begirunez hartua izan dadin egin behar dute lan agintariek.

Basazabaleko jauregi eder hori jendearen gozagarri dago orain, baina barruko hormetan kontatzen den historia herriaren kontra, herriari bizkar emandako historia da. Aukera eder bat dago gertatzen diren gauzak beste modu batez esaten hasteko.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Erizain bat, gazte bati txertoa ematen, Brasilen. Umeak txertatzeko ohiko kanpainetan jaitsiera nabaritzen hasi dira aurten ©FERNANDO BIZERRA JR / EFE

COVID-19aren uste ustelak

Mikel P. Ansa

COVID-19aren pandemia ukatzen duten joera batzuek indarra hartu dute uda honetan. Haiek zabaldutako uste batzuk zeinen okerrak diren azaldu dute Miren Basaras eta Guillermo Quindos mikrobiologoek artikulu sorta honetan.

PCR proba bat, Indian. Bigarren herrialde kaltetuena da hura. ©SANJEEV GUPTA / EFE

Milioi bat lagun baino gehiago hil ditu COVID-19ak

Iosu Alberdi

AEBetan erregistratu dute kasu eta heriotza gehien. Euskal Herriak munduko heriotza tasa handienetako bat du: 77 heriotza 100.000 biztanleko.

Konfinamendua ezarri zuten Azkoienen. ©Idoia Zabaleta / Foku

Hegoaldeko kasuen erdiak baino gehiago, Nafarroan

Uxue Rey Gorraiz

Beste 603 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian; Nafarroan atzeman dituzte horietatik 318. Halaber, bi pertsona zendu dira birusaren ondorioz.

Maria Txibite, agerraldi batean. ©Jesus Diges / Efe

Txibitek esan du egoera «kontrolatuta» dagoela Nafarroan

Arantxa Iraola

Positibo «asko» izan arren konfinamendu orokorrik ezartzeko asmorik ez dutela adierazi du

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna