Albistea entzun

Ispilu ere badiren beste horiek

Barbara Stammelen 'Ni bizi nautenak' erakusketa ikusgai dago Donostiako Arteztu galerian. Ezagun dituen pertsonen eta asmatutakoen erretratuak landu ditu margolariak, olioz
Barbara Stammel margolaria, bere bi koadroren artean, Donostiako Arteztu galerian jarri duen erakusketan.
Barbara Stammel margolaria, bere bi koadroren artean, Donostiako Arteztu galerian jarri duen erakusketan. JUAN CARLOS RUIZ / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Ainhoa Sarasola -

2020ko uztailak 22 - Donostia

Begiradek zeharkatzen dute egunotan Donostiako Arteztu galeria. Horma batetik besteraino iristen da koadro batean ageri den gizon baten soa, eta handik, neska gazte baten begirada abiatzen da, kontrako norabidean. Lerro imajinariook gurutzatuz ibiliko da bisitaria galerian, Barbara Stammelen erretratuen artetik. Parean jarriz gero, aurpegi gehienek zuzenean egingo diote so, eta, hain justu, hor sortzen den harremana interesatzen zaio artistari. «Iruditzen zait artelana dela objektu bat zeinaren parean jartzen garen eta bertan islatzen garen, are gehiago erretratu bat denean. Eta, gero, oso interesgarria da nola erreakzionatzen dugun parean dugun horren aurrean». Ni bizi nautenak jarri dio izena erakusketari, eta irailaren 8ra arte egongo da ikusgai.

Pinturaren gai klasikoetako bat da erretratua, nahiz eta bazterrago utzi izan den garairik ere izan duen. Stammelek urteak daramatza aurpegiak irudikatzen, formatu handian askotan, txikiagoan ere bai maiz. «Gezurra dirudi, baina ez zait harekiko interesa agortzen; gauza asko biltzen dituela iruditzen zait». Pandemia garaiotan, «berriro ere aktualitate puntu bat» hartu dutela uste du; jendea maskara jantzita dabilenez, «ia tabu bat» dirudite, haren hitzetan, koadroetako aurpegi biluzi horiek gaur egun.

Begira ari zaion aurpegi horrek ikusleari zer sentiarazten dion interesatzen zaio. «Gustuko baduzu, dena doa errazago bezala, eta ez dago prozesu kognitibo handirik. Baina ez baduzu gogoko, errefusatze moduko bat sortzen da, frikzio bat». Deserosotasun hori zaio interesgarri artistari, koadroetatik kanpo, ingurukoekin interakzioan ere sor daitekeena, zergatia argi izan ez arren. «Uste dut parean dugunarekin identifikatzen garela, baina identifikazio horrekin gertatzen den guztia ez dela kontzientea, eta artea lagungarria izan daitekeela, neurri batean, inkontzientea den horretan argitasun pixka bat jartzeko, gertatzen zaiguna ulertzeko».

Begiradan egon liteke interakzio horren gako bat, eta pintatzean bada Stammeli arreta berezia eskatzen dioten puntuetako bat. «Baina ez dut aurrez pentsatzen begirada hau edo bestea... ez. Batzuetan oso errealistak ateratzen dira, eta beste batzuetan ez». Bai errealitatean, bai pinturetan, pertsona bati buruz asko esan dezake begiradak, baina baita keinuak, espresioak eta abarrek ere. Informazio asko gordetzen du bisaiak, artistaren ustez. «Gauza asko gertatzen dira aurpegietan; agertzen dira emozioak... dena. Aurpegiaren bidez saiatzen gara jakiten pertsona hori nolakoa den».

Nor dira, nolakoak dira Stammelen erretratuetan ageri diren horiek? «Nigan bizi direnak edo ni okupatzen nautenak dira nolabait», azaldu du, erakusketaren izenburua gogora ekarrita. «Denak dira nire pertsonaiak, baina badira pertsonaia errealak eta badira fikziozkoak. Hor dago, adibidez, nire bikotekidea [tamaina handiko lan bat seinalatuz], han lagun baten iloba, hor beste lagun batena...». Pertsonaia berarekin lan bat baino gehiago egin izan du tarteka, eta halako «serie txiki» bat hasi zuen erakusketako aurpegietako batekin ere. «Baina serie barruan aldatuz joan zen pertsonaia; hasieran bi neska agertu ziren, eta gero bi mutil, erretratu txikiagoetan. Lan prozesu baten emaitza dira: batzuetan, ibilbide bat bezala egiten dut pertsonaia berarekin, eta aldatuz joaten da».

Irudikatutako pertsona errealak ezagunak izaten ditu, eta, uneren batean, haiek pintatzeko ideia pizten zaio artistari. «Gero, pertsonaren argazki asko egin ohi ditut». Fikziozkoak, berriz, «agertu» egiten direla dio. «Normalean, formatu txikiagokoak izaten dira, eta lurrean izaten ditut. Lurrean lan egiten dudanetan, margoaren testuragatik-eta eramaten uzten naiz pixka bat, eta agian aurpegi bat agertzen da. Gero, askotan haren gainean pintatu, eta beste bat agertzen da, eta beste bat... prozesu hori ere uneren batean amaitzen den arte».

Getarian (Gipuzkoa) duen estudioan landu ditu galerian dauden 24 margolanak. 2016koa da zaharrena, konfinamenduan sortutakoak berrienak. Denak olioak dira, mihise gainean pintatuak ia guztiak, nahiz eta badiren egurrean ondutako lan gutxi batzuk ere. Stammelek berak prestatzen ditu margoak. «Pigmentuak eta linazi olioa erosten ditut, eta plastikozko ontzietan nahasten; zoru osoa daukat halakoez beteta. Pigmentu asko ditut, batez ere lurrak». Antzinako lur pigmentuak gogoko ditu, Sienako okrea, Veronako eta Nikosiako berdea... «Gustatzen zait goizean pinturak prestatzea; pintatzeko prestaketa moduko bat da». Lanaren formatua, erabaki baino gehiago, «etorri» egiten zaiola dio. «Irudi moduan agertzen da, eta orduan badakizu gutxi gorabehera zer material erabili: oihala, papera, egurra...».

Sortze unearen aztarnak

Stammelen pertsonaietako baten kopetan, edo beste baten jertsean, eroriz doan margo tanta txiki bat, isuri mehe bat suma daiteke. Gogoko du artistak, tarteka, halakoak agerian uztea. «Hori pintatzeko prozesuan gertatzen da, eta gustatzen zait mugimendu hori, malgutasun hori. Pentsatzen dut begiratzen duenak, hori ikustean, lotu ahal duela pinturaren erortzea gertatu den unearekin».

Batzuetan aztarna hori kentzea erabakitzen du; beste batzuetan, aldiz, bere horretan uztea. «Hango horrek [seinalatuz], agian, artegatu egiten zaitu... eta nik ere pentsatzen dut kendu edo ez. Lan prozesuan ez dit trabarik egiten, eta uneren batean traba egiten badu, kendu eta gainean margotzen dut; baina beste askotan utzi egiten dut, hori ere interesgarria iruditzen zaidalako, bai lan prozesuan, bai gero ikusteko». Sorkuntzaren unera eraman nahi du ikuslea horrela. «Hala, bera ere hor egon daiteke, prozesuan parte hartuko balu bezala da».

Erretratuek «pinturaren materikotasuna eta pertsonaien espiritualtasuna» lotzen dituztela da Stammelen lanen alderdi interesgarrienetako bat, Arteztu galeriako zuzendari Iker Antiarentzat. «Hain gordina eta materikoa izatea alde batetik, eta oso espirituala bestetik». Aurpegi guztietan oreka bat sumatzen du, baita pintura «oso presente» dagoela ere.

Informazio gehiago nahi izanez gero, jo galeriaren webgunera:

www.arteztu.com

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Annie Ernaux idazlea, 2022an, Nobel saria jasotzen. ©Christine Olsson/EFE

Gema Lopez Las Herasek irabazi du Zaitegi saria

Berria

Annie Ernaux idazlearen 'La femme gelée' itzuliko du euskarara

Noaingo Faktoria zentro koreografikoko ikasleak. Beltzez, Laura Armendariz irakaslea. ©Iñigo Uriz / FOKU

Dantzaren nazioarteko mapan

Edurne Elizondo - Nafarroako Hitza

Noaingo Faktorian lanean ari da, irailetik, zentro koreografiko horretako ikasleen bosgarren belaunaldia. Marta Coronadok, Laida Aldazek eta Carmen Larrazek jarri zuten proiektua martxan, 2019an, herrialdeko dantza garaikideari astindu bat emateko. Pedagogia eta sorkuntza dituzte ikur.

Sormene jaialdiko mahai inguruetako bat, iaz. ©SORMENE

Apirilaren 27tik 30era itzuliko da Udaberriko Sormene

Olatz Enzunza Mallona

Euskal kulturaren transmisioan eragiteko asmoz, euskarazko hamaika kultur emanaldi eskainiko ditu aurten ere Sormene jaialdiak, Galdakaon (Bizkaia).

 ©JAIZKI FONTANEDA / FOKU

«Sorkuntza jada ez da nire munduaren zilborra»

Aitor Biain

Ez du diskorik egin plazan egoteko; plazan dago jada. Baina '#itsasoadabidebakarra' bere bakarkako lehen diskoa kaleratu du, pertsonala bezain kolektiboa den lana. Azken urteetako bizipenetatik abiatuta ondu du, eremu abisaletik ur azalera ateratzeko bidea oinarri hartuta, eta Kubatik joan-etorria egin duten kantuekin.

Kinka buletina

Klima larrialdiari eta ingurumenari buruzko azken berriak zabaltzen dituen buletina.

Iruzkinak kargatzen...