Noiz sortua: 2020-04-08 00:30:00

Ruandako genozidioko hobi komun handiena ikertzen hasi dira

Orotara 30.000 pertsonaren gorpuak daudela uste dute agintariek. Hilketetan parte hartu zutenek emandako informazioari esker topatu dute hobia. Duela 26 urte 800.000 tutsi hil zituzten Ruandan
Emakume bat genozidioan hildakoen omenez Kigalin jarritako monumentuari begira.
Emakume bat genozidioan hildakoen omenez Kigalin jarritako monumentuari begira. AHMED JALLANZO / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Arantxa Elizegi Egilegor -

2020ko apirilak 8

Atzo 26 urte bete ziren hutuek Ruandan 800.000 tutsi hil zituztenetik. Genozidioan parte hartzeagatik zigortutakoetako asko aske daude gaur egun, zigorrak bete dituztelako edota gertatutakoa argitzen lagundu dutelako, informazioa emanez. Hain zuzen ere, hainbat preso ohik eta lekukok emandako informazioari esker topatu dute Ruandako hobi komunik handiena izan litekeena. Kigali hiriburuaren kanpoaldean dago, eta 30.000 gorpu daudela uste dute agintariek.

Naphtal Ahishakiyek, genozidioaren biktimen elkarteak batzen dituen Ibuka erakundeko idazkariak, azaldu du gorpuak urtegi zahar batean daudela lurperatuta. «Dagoeneko 50 hilotz inguru atera ditugu. Baina orain arazo nagusia da urpean daudela, eta lanean jarraitu aurretik ura atera behar dugu», azaldu du. Urtegia genozidioa baino lehen eraiki zuten, inguruko arroz eremuetara ura eraman ahal izateko.

Ateratako gorpuak identifikatzeko lanetan hasiak dira dagoeneko, baina, beste hainbat hiritan bezala, Kigalin ere berrogeialdia ezarri dute agintariek, koronabirusa dela eta, eta horrek lanak zailduko dizkie ikerlariei. «Gure esku dagoen guztia egingo dugu hilak behar bezala hobiratzeko», iragarri du Ahishakiyek.

Ruandako genozidioan hildakoen lehen hilotzak sarraskia egin eta urtebetera aurkitu zituen arkeologo talde batek, Kibuyeko elizaren inguruan. Eliza hartan 4.000 eta 5.000 pertsona artean zeuden 1994ko apirilean, hainbat zibil, polizia eta jendarmek eraso zietenean. Bizirik irten zirenak aurkitu eta hil egin zituzten hurrengo egunetan. Gorpuak lau hobitan lurperatu zituzten, tartean elizaren inguruan zulatutakoan.

Eraso antolatua

Ruandan gertatutakoa «gorrotoa sustatzearen ondorioa» izan zela ohartarazi zuen atzo Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak. «Ehun egunean ia milioi bat pertsona hil zituzten gaurko egunez [atzo] Ruandan. Gertatutakoa gogoratzeko balio du egun honek, baina baita halakoetan ere adiskidetzea posible dela frogatzeko ere», nabarmendu zuen Guterresek.

Ruandan gertatutako sarraskia gogoan izan zuten Afrikako Batasunean ere, nahiz eta urteroko ekitaldirik egin ez, koronabirusaren krisia dela eta. «Ez dugu ahaztu behar genozidioa ondo antolatutako ekintza bat izan ohi dela, zigorgabetasunak ematen duen segurtasunarekin egiten dena, eta askotan egileek eta beren ingurukoek ukatzen dutena», salatu du Moussa Faki Mahamatek.

1994ko apiriletik ekainera bitartean, 800.000 tutsi eta hutu moderatu hil zituzten muturreko hutuek. Juvenal Habyarimana presidentearen hilketarekin hasi zen sarraskia. Hutua zen bera, eta apirilaren 6an tiroz bota zuten haren hegazkina, Kigaliko aireportutik igarotzen ari zenean. Gerora Ruandako presidente izango zenari egotzi zioten erasoa, Paul Kagameri. Ordu hartan, milizia tutsi bateko burua zen Kagame. Hark, ordea, ukatu egin du beti halakorik, eta muturreko hutuei leporatu die erantzukizuna. Kagameren esanetan, aspaldian antolatutako genozidio bat hasteko aitzakia izan zen hilketa.

Era batera edo bestera, presidentearen hilketak hiru hilabete iraun zuen sarraski bat abiatu zuen. Hiriburuan hasi ziren hilketak, eta handik herri eta nekazaritza eremuetara zabaldu ziren.

Hala ere, hutuen eta tutsien arteko ezinikusia lehendik zetorren. Belgikako lehen kolonoak Ruandara heldu zirenean, etnien araberako nortasun agiriak banatu zituzten herritarren artean. 1916. urtea zen, eta kolono zuriek tutsiak hobetsi zituzten hutuen gainetik. Hala, hurrengo hogei urteetan etnia horretako kideek lanpostu eta heziketa hobeak eskuratu ahal izan zituzten. Hutuen haserrea 1959an lehertu zen. Urte hartan, hainbat matxinada piztu ziren, eta 20.000 tutsi hil zituzten. Beste askok Burundi, Tanzania eta Ugandara ihes egin zuten. Herrialdeak independentzia lortu zuenean boterera heldu ziren hutuak, eta tutsiak bilakatu zituzten krisi guztien erantzule, 1994ko genozidioari bidea zabalduz.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Maiatzaren 26an eguneratua, 20:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Azkeneko 24 orduetan zazpi pertsona hil dira COVID-19 gaitzaren eraginez, 11 positibo atzeman dituzte PCR probekin, eta lau gaixo ospitaleratu dituzte. Euskal Herrian 28.634 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.027 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Berra adinekoen egoitza. ©JON URBE / FOKU

Ekainaren 8tik egin ahalko dira bisitak Gipuzkoako zahar etxeetan

Berria

Egoiliar bakoitzeko senide bakarra joan ahal izango da bisitan, eta segurtasun neurriak zorroztuko dituzte. Gipuzkoako zahar etxeetan 167 pertsona hil dira izurria hasi zenetik; gaur egun 22 eri daude, bi egoitzatan.

Maiatzaren 11an igaro zen lehen fasera Hegoaldea ©Marisol Ramirez, Foku

Hegoaldea lehen fasera igaro izanaren arrazoiak eman ditu Espainiako Gobernuak

Ainhoa Larretxea Agirre

Espainiako Osasun Ministerioak zehaztu du egoera epidemiologiko «ona» izan dela Nafarroa pasatzeko arrazoia; Osakidetzak pazienteak artatzeko duen «gaitasun handia», berriz, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa igarotzekoa. Maiatzaren 11n aldatu zen lehen fasera Hegoaldea.

Txagorritxu ospitaleko laborategiko irudi bat. ©Gorka Rubio / Foku

Datuen peskizan (eguneko laburpena)

Pello Urzelai

Beste zazpi pertsona gehitu behar dira koronabirusarekin hildakoen zerrendara. Bost EAEn, bi Nafarroan. PCR bidezko 11 positibo berri agertu dira.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna