Albistea entzun

Beltzaren barneko argiak

Margaret Watkinsi eskainitako lehen atzera begirakoa ireki du Arteguneak, Donostian. Argazkilari aitzindariaren eta haren obraren «aldarria» izan nahi du, eta maiatzaren 30era arte egongo da zabalik
Guztira, 150 bat argazki eta hainbat dokumentu pertsonal bildu dituzte erakusketan. Zatirik handiena inoiz erakusgai jarri gabea da.
Guztira, 150 bat argazki eta hainbat dokumentu pertsonal bildu dituzte erakusketan. Zatirik handiena inoiz erakusgai jarri gabea da. GORKA RUBIO / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Itziar Ugarte Irizar -

2021eko martxoak 5

«Bere jabetzan lapurreta izan ez balitz, Margaret Watkins ez litzateke oin ohar bat besterik izango argazkilaritzaren historian, eta bere lanek, Glasgowko West End auzoko hamazazpi gelako eta viktoriar estiloko etxean gordetzen zituen haiek, udal zabortegian bukatuko lukete». Hala izango zen, haren bizilagun Joseph Mulhollandi eman izan ez balizkio kutxa beltz handi batean —harenak dira hitzok—, barruan zer zegoen azaldu gabe eta baldintza batekin: bera hil ondoren zabaltzea, ez lehenago. Hil zen Watkins, eta handik bi urtera ireki zuen Mulhollandek kutxa, erdi ahaztuta. «Ebaki nuen argizari gorriz zigilatutako soka, eta 1.200 argazki inguru aurkitu nituen, inoiz ikusitako argazkirik ederrenak». Luze egon ohi ziren gai ugariez hizketan bizilagunak —musikaz, batez ere—, baina Watkinsek inoiz ez zion ezer aipatu argazkilaritzaz. Haren bizitzaren historia osatzen eta obra hura kokatzen hasi zen orduan Mulholland, eta hala itzuli dira haren izena eta irudiak apurka berriz argitara. Lehen atzera begirakoa eskaini dio orain Tabakalerako Kutxa Kultur Arteguneak, Donostian: Margaret Watkins. Black Light. Maiatzaren 30era arte bisitatu ahalko da.

Ane Abalde aretoko zuzendariak itzulingururik gabe aitortu du asmoa zein den: Watkins bera eta haren obra aldarrikatzea. «Bere lana ezagutaraztea eta argazkilaritzaren historiaren testuinguruan jartzea. Watkinsen obra erreibindikatzea, harrigarria delako bere garaian hain ibilbide arrakastatsua izandako emakume batek hain arrasto gutxi utzi izana argazkigintzaren historiografian». Erakusketa 150 argazki ingururekin —%90 inoiz erakutsi gabeak— eta hainbat material pertsonalekin osatu dute: ohar koadernoak eta Gramflex kamera, besteak beste. Irudien artean, askotariko elementu, forma eta eszenak ikus daitezke, eta haien alderdi «moderno eta aitzindaria» nabarmendu du Abaldek. «Emakume modura izan zen aitzindaria, baina baita argazkilari profesional modura ere. Argazkigintzaren eta artearen alorretako hainbat mugarri aurki daitezke haren irudietan: piktorialismoa, Objektibotasun Berria eta diseinuak eta publizitateak argazkilaritzaren garapenean izandako eragina, esaterako».

Profesional «independente» bat izan zen, bere estudio propioa izan zuena, garaiko aldizkari puntako askorentzat lan egin, eta hainbat aldiz jarri zuena bere obra erakusgai. Harik eta hiru hileko bidaia bat itzulerarik gabeko joana bihurtu zitzaion arte, eta bide artistikoaren azkena. Anne Morin komisarioak ekarri du orain haren lana Artegunera, aurrez Berenice Abottena eta Vivian Maierrena bezala, eta, haiena bezainbat, Watkinsena ere «istorio berezi» batekin lagundutako obra dela azpimarratu du hark.

Ez nolakoa, nor baizik

1884an jaio zen Watkins, Hamiltonen (Kanada). «Familia burges batean, non ardura nagusia musikarekiko eta arteekiko interesa elikatzea izan zuen», Morinen esanetan. 1908an etxetik aldendu eta 1914an Clarence H. Whiten eskolan hasteak erabat markatu zuen haren idazkera fotografikoa. Lerro kurbatuez baliatuz, konposizio harmoniko eta orekatuak lantzen hasi zen, aurrerago egonkortuko zuena. Eta horra garairako aurrendari zen lehen keinua. «Ez zuen soilik begiratzen jakin nahi, konposizioak arduratzen zuen. Eszenaratzeak. Forman zuen interesa, ez objektuetan». 1922ko The Wharf (Kaia) da horren erakuslerik borobilena Morinentzat. «Hutsaren eta betearen arteko lanketa ikusten da. Nola duten itzalek objektuek bezainbesteko gorputza».

Erakusketaren hirugarren atalean dator irudi hori: New Yorkeko aldiari eskainitakoan. Aurretik datoz Obra baten sorrera (1908-1915) eta Erretratuak: Watkinsen prestakuntza sasoiko irudi askotarikoei eta orduko kulturgile entzutetsu ugariri egindako lanei dagozkienak, hurrenez hurren. Erretratuen ataletik atera du Morinek, hain zuzen, erakusketarako izena, Watkinsek horietan erakusten duen argiaren trebeziak liluratuta. «Ez dute erakusten nolakoa den bat, baizik eta nor den».

1928an, argazkilariak bidaia bat abiatu zuen Europara; hasieran, Glasgown zituen lau izeba bisitatzeko asmoz. Egoera negargarrian topatu zituen, ordea, gaixorik eta erortzear zegoen etxe batean. «Ez zuen han geratu beste erremediorik izan», dio Morinek. Argazkilaritza behin betiko utzi aurretik, baina, Berlin, Postdam, Paris eta, geroago, Mosku bisitatu zituen, eta azken horretatik, esaterako, 600 irudirekin itzuli zen. Glasgowko eraikuntzen egiturekin ere egin zuen lan, konposizioan arreta jarriz berriz ere. Azken aurreko Europa atalean biltzen dira horiek denak.

Lehenagokoa da azken atala: Fotomuntaketak. 1930-1937 artean, bere artxiboko irudiak baliatuta, diseinu dekoratiboak egin zituen Watkinsek, ehunen fabrikatzaileei saldu ahal izateko. Horiek kenduta, 1935ekoa da orain arte topatu duten Watkinsen azken argazkia: bere itzala erakusten duena. Morin: «Ahanzturan eroritako artxibo baten berreskurapena da hau, baina oraindik asko egon daiteke aurkitzeko. Hemen Maierren lana erakutsi genuenetik hona asko sakondu da haren obran, eta badut sentsazioa Watkinsekin ere antzeko zerbait gerta daitekeela».

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Dom Campistron ilustratzailea, gaur goizean, Donostian. ©Jon Urbe / Foku

'Bekatorosak' lan grafikoa eman du Dom Campistronek

Itziar Ugarte Irizar

Aldudeko eta Nafarroa Behereko beste zenbait herrixketako lesbiana, queer zein gayen zazpi testigantzatan oinarritu du liburua. Elkarrek argitaratu du.

Saltxitxa batzuen barrutik igaroko da erakusketako bisitaria. Barruko hormetako azukre kotoiek Glauze eta Kreonte irudikatzen dituzte. ©MARISOL RAMIREZ / FOKU

Medearen ekintzak, enpatiaz

Amaia Igartua Aristondo

Antoni Hervasen 'Sausages' erakusketak Euripidesen 'Medea' tragedian pertsonaia mitologiko horrek duen bilakaera islatzen du. Okela sormen lantegian ikus daiteke, ostiralera bitarte

Mendibururen 'Txori libreentzako kaiola' eskultura, berriki zaharberritutakoa ©Monika del Valle/ Foku

Remigio Mendibururen 120 artelan bildu ditu Arte Ederren Museoak

Amaia Igartua Aristondo

Artista hondarribiarraren hiru hamarkadako ibilbidea islatu dute ‘Mendiburu. Materia eta memoria’ atzera begirakoan. Irailaren 5era bitarte bisitatu ahalko da

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna