Albistea entzun

Balioen balioaz, trantsizioaz

Euskal balioak aztertzeko, Ana Urkizak hamasei pertsona elkarrizketatu ditu, sortzaileak gehienak; eta baliook trantsizioan daudela ondorioztatu du. 'Garen hori' liburua da emaitza, Elkarrekin emana
Atzo aurkeztu zuten <em>Garen hori</em> liburua, Donostian, Koldo Mitxelena kulturunean. Ana Urkiza lehen lerroko hirugarrena da, ezkerretik hasita.
Atzo aurkeztu zuten Garen hori liburua, Donostian, Koldo Mitxelena kulturunean. Ana Urkiza lehen lerroko hirugarrena da, ezkerretik hasita. JON URBE / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Amagoia Gurrutxaga Uranga -

2021eko martxoak 17

Arte edertzat jotzen diren zazpi diziplinei bertsolaritza gehitu, eta zortzi sortzaile elkarrizketatu, diziplina bakoitzeko bat: Irati Jimenez idazlea, Karmelo Ortiz de Elgea margolaria, Jon Maia Sein dantzaria, Xabier Barrutieta arkitektoa, Dora Salazar eskultorea, Jon Garaño zinemagilea, Juan Karlos Perez musikaria eta Xabier Paya bertsolaria. «Zeintzuk dira euskal balioak?» galderari erantzuteko asmoz. Hortik abiatu zen Ana Urkiza idazlea (Ondarroa, Bizkaia, 1969), Garen hori liburua eman duen prozesuari ekitean: «Defendatu nahi nuena zen nolakoak garen esaten duen elementua kultura dela eta kulturak egiten gaituela euskal. Kultura hori egiten duten sortzaileek eskura dituzten baliabideak kontuan hartuta, erabiltzen duten lengoaia berezitua da, lokala eta unibertsala aldi berean».

Lau gai nagusiren inguruko galderak prestatu zituen, honako hauek jakin nahian: zerk bideratu zituen elkarrizketatuak sortzaile izatera; ni-aren eta gu-aren arteko iraganbidea nolakoa den; euskal obra noiz hasten den unibertsal izaten; eta norbere obraren baitan zein balio antzeman daitezkeen. Blokeotan ardaztutako zortzi elkarrizketek osatzen dute Urkizaren liburuaren zati nagusia. Zortzi elkarrizketatuen esanak beste zortzi adituokin «kontrastatzea» erabaki zuen: Josu Bergara publizistarekin, Eduardo Apodaka filosofoarekin, Elixabete Garmendia kazetariarekin, Olatz Legarda Basque Teameko zuzendariarekin, Ximun Fuchs antzerkilariarekin, Iraia Oiartzabal jostun eta diseinatzailearekin, Elena Arzak sukaldariarekin, eta Iñigo Uzin Mondragon Korporazioko lehendakariarekin.

«Nahikotxo kritikoak» izan dira hamasei elkarrizketatuak, Urkizaren arabera. Eta denen artean, zortziko balio zerrenda bat osatu dute: «Lehendabiziko balioa borondatea da, herri izateko eta herri izaten irauteko borondatea. Bigarrena, euskara eta euskal kultura». Bi balio nagusion ondoren, multzoka agertzen dira gainerako seiak: «Auzolana, kooperazioa, elkarlana, elkartasuna eta kooperatibismoa» elkartzen dira multzoetako lehenengoan; «ekintzailetza, berrikuntza eta erronka zaletasuna» bigarrenean; lanari eskatzen zaizkionak —«kalitatea, bikaintasuna, zintzotasuna, koherentzia eta konpromisoa»— hurrengoan; berdintasuna jarraian; gastronomia ondorengoan; eta seigarrenean, azkenik, ahozkotasuna eta bat-batekotasuna ageri dira.

Egileak atera duen ondorioa: «Trantsizioan gaude. Egonkortzat genituen balioak eta balizko euskal izaera hura, euskal eremua zedarritzen laguntzen ziguna, aldatzen ari dira, eta oinarri horiek mugitzen sumatzeak ziurgabetasuna dakarkigu. Horrek tirabira dakar».

Balioak tradiziotik jokaleku berri baterako trantsituan dauden honetan, sortzaileekin egin behar da bidea, idazlearen ustez: «Gure eguneroko bizitza gure begiekin, gure lekuetatik eta gure ametsen bidez deskribatzen eta biderkatzen dutenekin egin behar da iraganbidea».

Eta sortzaile bakoitzak du bere begirada, bere lekua eta bere ametsa, Garen hori-n argi geratu denez. Hala, Jon Maiak euskaldunek partekatzen duten kodea aipatu du: tradizioa. Tradizioa etengabe berritzen den zerbait da dantzariaren begietara. Dora Salazarren ustez, berriz, sortzailearen egitekoa ez da berritzea, badena berrinterpretatzea baizik. Eta Jon Garañoren begietara, tradizioari lotuegia dago Euskal Herria eta euskal kultura tradizioa baino askoz gehiago da. Markaz ere hitz egin du: euskara marka da zinemagilearen aburuz.

Juan Karlos Perez ere euskararen balioaz aritu da, hizkuntzak pentsamendua daukala eta euskarak pentsamendu eta musikaltasun bereziak dauzkala aipatuz. Irati Jimenezek ere euskararen musikaltasunari egin dio erreferentzia. Xabi Payaren iritziz, azkenik, joan den mendean euskal iruditeriaren osaketa egiteko asmo kolektibo argia egon zen; egun, berriz, ez dago. «Kezka hori liburuko askoren buruetan dago», Urkizaren esanetan.

Solasaldian

Garen hori-n elkarrizketatutako hamaseietatik erdiak Donostiako Koldo Mitxelena kulturunean elkartu ziren atzo, Urkizak eman zuen prentsaurrekoan. Eusko Ikaskuntzaren presidentea ere bada idazlea, eta elkarrizketatuetako bi mahai-lagun eta solaskide izan zituen atzoko agerraldian: Irati Jimenez eta Iñigo Uzin. «Metahizkuntzarako joera kezkagarria dugu. Ziurgabetasun handi bat erakusten du horrek, eta beldur batzuetatik dator», esan zuen Jimenezek, Urkizaren galderei erantzunez.

Garen hori-n elkarrizketatuetako askok diotena berretsi zuen Jimenezek: hemen zail dela tradiziotik mugitzea. «Neu ere ez naiz oso tradiziozalea, baina onartzen dut hor dagoen botere ikaragarria, eta ez nioke heldugabetasunez begiratu nahi horri. Tradizioa ez da etorkizunerako eredua, zurruntasunean ezin gara geratu, baina ezin gara behin eta berriro amildu iraganeko guztiak balioko ez balu bezala». Nazio egiturarik ez izateak eragiten dituen distortsioak ere nabarmendu zituen: «Beste herri batzuek ez diote horrenbeste galdetu behar beren buruari zer diren, nor diren, nondik datozen eta zerk egiten dituen herri». Euskaldunak bere buruari ondo eta maitasunez begiratu behar diola aldarrikatu zuen, azkenik: «Harrotasunetik lotsara doan eskematik ateratzeko bidea geure buruari maitasunez begiratzetik doa».

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Eñaut Zubizarreta musikaria, atzo, Ahotsenea gunean. ©ARITZ LOIOLA / FOKU

Bat, bi, bat, bi, hiru, lau

Iñigo Astiz

Murrizketekin ere, aurten Durangoko Azokako guneek berreskuratu egin dituzte beren programak, eta, murrizketak murrizketa, poza azaldu dute arduradunek, berriz ere jendeari aurrez aurreko saioak eskaini ahal izateagatik.

Ibai Aizpuruari beka emateko agerraldia. Ezker eskuin, Nerea Mujika, Ima Garrastatxu, Aizpurua eta Lorea Arakistain. ©Durangoko Azoka

‘Barraka’ euskarazko abentura bideo jokoak irabazi du Durangoko Azokako laugarren sormen beka

Ainhoa Sarasola

Ibai Aizpurua diseinatzaile eta programatzaile irundarrak eskuratu du 15.000 euroko laguntza, urtebeteko epean bere proiektua garatzeko. Heldu den urteko azokan aurkeztuko du emaitza.

 ©LARA MADINABEITIA / BERRIA

«Sortzailea hari honetan alderik makalena da, maiz zaintzen ez dena»

Andoni Imaz

Lagunak dira Morales eta Landabaso; biak Bilbotik etorri dira Durangora. Morales saltzera etorri zen lehenengoz, eta Landabaso, umea zela. Urte osoan erosten ez dituzten bitxikerien bila etortzen dira gaur egun.

Maia Iribarne eta Paxkal Irigoien musikariak eta <em>Bañolet</em> websailaren egileak, atzo, Durangoko 56. Azokan. ©ARITZ LOIOLA / FOKU

Heldu bilakatzearen konkista

Itziar Ugarte Irizar

Maia Iribarnek eta Paxkal Irigoienek 'Bañolet' websailaren aurrerapena aurkeztu dute, iaz sormen beka irabazi ondotik. Bederatzi kantuko diskoa ere kaleratu dute: 'Bañolet kantuz'

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.