Ornitorrinkoa erakusleihoan

'Dendaostekoak' kronika literarioa aurkeztu du Uxue Alberdik. Denda baten historia kontatzen du bertan. Hibrido sailkaezin bat da, idazlearen arabera: «Ornitorrinko bat»
GORKA RUBIO / @FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Amagoia Gurrutxaga Uranga -

2020ko irailak 17

Pitxintxu. Denda bat Elgoibarko (Gipuzkoa) San Frantzisko kalean. Sarreran, korridore labur bat, eta bi erakusleiho alde banatara: batean maindire eta eskuoihal brodatuak, bestean liburu politikoak eta diskoak. «1978a da, eta etxe zokoan enkarguz josten eta brodatzen aritzen diren bi ahizpak denda bat irekitzea erabaki dute tailerrez, tabernaz eta saltokiz beteriko kalean, krisi betean, ibaiaren hegian». Izaskun eta Mari Jose Estibaritz dira ahizpok. 20 eta 21 urte dituzte, eta askatasuna praktikatzen hasi nahi dute.

Baita hasi ere. Beren dendaosteraino sartzen dira manifestazioak, beharginen barreak, lagun anarkistak, troskistak eta feministak. Dendaosteraino bizitza. Dendaosteraino Uxue Alberdi Estibaritz (Elgoibar, Gipuzkoa, 1984) ere, iazko urritik joan den martxoraino, bizpahiru orduz asteazkenero. Denda horretan 42 urte egin dituzten bi emakumeen bizipenak jasotzeko.

Dendaostekoak. Alberdiren seigarren liburua, idazlearen seigarren liburua, Aulki bat elurretan (Elkar, 2007), Aulki-jokoa (Elkar, 2009), Euli-giro (Susa, 2013), Jenisjoplin (Susa, 2017) eta Kontrako eztarritik (Susa, 2019) lanen ostean. «Kronika literarioa» eman du oraingoan, liburuaren kontrazalak dioenez. Atzo aurkeztu zuten, Donostian, Alberdik berak eta Susako editore Leire Lopezek. «Denda kontatzen du liburuak, baina garai bat ere bai», zioen azken horrek. Gerra kronikarik ez da, hala ere, orriotan; ezta kazetari kronikarik ere. «Elkarrizketetatik jasotako informazioa antolatzeko, idazlearen eskuak egin du lan, kazetariarenak baino gehiago», Lopezen iritziz.

Nola kontatu denda bat, baina? Kasu honetan, lehen pertsonan; elkarren segidan antolatutako atal laburrekin. Bi ahizpa euskaldunberriren arteko maitasun eta konplizitate istorioa kontatuz. Jendez eta gauzaz beteriko paisaia bat eraikiz. Kale bat biziaraziz. «Hitz txikiekin» idatziz, Alberdiren esanetan. Aztarka. «Historiaren dendaostean; hizkuntzaren dendaostean; familia baten, jende baten, garai baten dendaostean. Gauzak nondik eta zein berbarekin kontatu, ahotsa nori eman pentsatuz; zeri deitu zikina eta zeri garbia, zeri deitu literatura. Hori ere bada auzia». Eta liburua ebazpen.

«Karnabal bat»

Alberdiren ebazpena: «Igurtziari buruzko lan bat atera da, bizitzeko arteari buruzkoa. Gauzak perfektu egiteak baino, egin egiteak duen inportantziari buruzkoa. Karnabal bat da, disparate eder bat, festa bat». Eta festaren puntu honetan, 2020 betean, aldatu da kalea, aldatu da ibaia, aldatu dira ahizpak. 64 eta 62 urte dituzte. Dendak Elgoibarko San Frantzisko kalean jarraitzen du, hala ere: alde batera kalea; bestera ibaia. «Mugimenduaren ideia beti izan dut presente idaztean, denda bezala, liburua beti mugimenduan egon dadin. Ibaiak denboraren joanaren funtzioa bete du. Eta kalea ere bada ibai bat». Eta asko aldatu da ibaion ibilera.

«Zer da liburu hau?», galdetu izan omen die idazleak editoreari, zuzentzaileari, bere zirriborroa irakurri duten adiskideei. Xabier Gantzarainek diseinatu dion azalean dakusa erantzunik azertatuena. «Liburu hau ornitorrinko bat da. Hibrido sailkaezin bat. Desagertzeko arriskuan dagoen espezie batentzako paperezko etxe bat bere irudira egina».

«Eta zer diote bi ahizpek liburuari buruz?». Mari Luz Esteban idazle eta antropologoak galdera bota zion atzoko aurkezpenean Alberdiri, entzuleen artetik. «Kale hori, denda hori, ahizpa horiek ezagutzen ez dituztenena irakurketa bat izango da; eta beste irakurketa bat, herri mailakoa. Hori izan da nire kezketako bat: partikularra den horrek zenbateraino balio dezakeen zabaltzeko eta estrapolatzeko beste herri, leku eta irakurle batzuetara». Partikularitate hedagarri horren eraikuntzan, ziur omen da bi ahizpek dendaren beste historia bat kontatuko luketela. Berak idatzi du, baina.

Horretarako, «liburutik kanpo» egon behar zuela sentitzen omen zuen, nahiz eta materiala edo informazioa biltzeko orduan kazetari gisa jardun, «kazetari gisa jardutea deitzen baldin badiogu galderak egiteari». Zeri buruz galdetu du, baina? Datez, ekintzez, gertakariez, usainez, ibaiari lotutako edozein oroitzapenez, familiaz, lagunez, dendako pertsianaz, erakusleihoez... «Eta dakitenaz; eta dakitela ez dakitenaz».

Hitzak josteko ordua etorri zen gero. «Istorio hau nirera ekartzeko, literaturaren beharra neukan. Fikzioa ez izan arren, artefaktu bat da, errealitatearen irudira egina. Hau asmatua balitz, edo Euskal Herrian ez bageunde, agian, hau nobela bat litzateke».

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

PCR proba bat, Gurutzetako ospitalean. ©Luis Jauregialtzo, FOKU

Positibo kopuruak goia jo du Nafarroan

Uxue Rey Gorraiz

Beste 749 kasu atzeman dituzte Hegoaldean, eta nabarmen ugaritu dira Nafarroan: 362 kutsatu detektatu dituzte azken egunean. 501 lagun daude erietxeratuta Hego Euskal Herrian, eta 82 gaixo daude ZIUetan.

Zestoa, artxiboko irudi batean. ©Gorka Rubio / Foku

Eraikin publikoak eta tabernak itxi dituzte Zestoan

Berria

28 kasu baieztatu dituzte azken egunetan, eta neurri murriztaileak hartu dituzte agerraldiari aurre egiteko asmoz. Datozen egunetan egoera «kontrolatzea» espero dute.

Iñigo Urkullu omenaldian ©Eusko Jaurlaritza

Koronabirusaren biktimak omendu dituzte Gasteizen

Uxue Rey Gorraiz

Iñigo Urkullu lehendakariak gidatu du ekitaldia. Pandemiarengatik hildakoak gogoratu ditu, eta elkartasuna adierazi die familiei. «Elkarrizketa soziala» bultzatu dadin galdegin du, bizikidetza sozialaren berreraikuntzarako.

Sindikatuen eta Sareren elkarretaratzea, presoen egoeraren harira Bilbon. ©Marisol Ramires/FOKU

Hainbat espetxetan komunikazioak eten dituztela salatu dute Sarek eta Etxerat-ek

Maria Ortega Zubiate

Presoek eta haien senideek “garai oso zailak” bizi dituztela adierazi dute bi elkarteek, eta pandemiak “salbuespenezko erregimenaren aplikazioa” areagotzen duela. Positibotzat jo dituzte Eusko Legebiltzarrean eta Espainian espetxe politika aldatzeko egindako adierazpenak.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna