Noiz sortua: 2020-01-09 00:30:00

2019 izan da munduan urterik beroenetan bigarrena

Iazko uztaila historiako hilabeterik beroena izan da, Copernicus zerbitzuaren arabera. CO2 gas isuriak ez ziren gutxitu iragan urtean
Umeak beren burua freskatu nahian, joan den uztailean, Gasteizen.
Umeak beren burua freskatu nahian, joan den uztailean, Gasteizen. ENDIKA PORTILLO / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Gotzon Hermosilla -

2020ko urtarrilak 9

Amaitu berri den 2019. urtea izan da urterik beroenetan bigarrena munduko tenperaturak erregistratzen hasi zirenetik. Ez da beroena izan —2016a izan zen—, baina gutxi falta izan zaio: iazko batez besteko tenperatura 2016koa baino 0,04 gradu zentigradu apalagoa izan zen.

Copernicus klima larrialdirako Europako zerbitzuak eman du horren berri. Europako Batasunak eta ESA Europako Espazio Agentziak garatutako programa bat da Copernicus; 2014tik dago indarrean, eta haren helburua da satelite bidez eta lurreko behatokietatik lortutako informazioa aztertzea, ingurumenaren eta klima larrialdiaren gorabeherak kontrolatzeko.

Joan den urteak ez zituen gainditu 2016ko tenperaturak, baina kontuan hartu behar da hura ezohiko urtea izan zela arlo askotan. El Niño izenaz ezagutzen den klima fenomenoa, Ozeano Barean itsaslaster beroa sortzen duena, oso bizia izan zen 2016an, eta horrek areagotu egin zuen tenperaturaren gorakada.

Ez da hori Copernicus programaren azken azterketatik ondorioztatzen den datu kezkagarri bakarra. Azaldu dutenez, amaitu berri den hamarkada orain arte erregistratutako beroena izan da. Halaber, historian inoiz izandako urterik beroenak azken bostak izan dira, ikerketa horren arabera: industria aurreko aroaren batez besteko tenperatura baino 1,1-1,2 gradu altuagoa izan da azken bost urteotakoa.

«Beste urte bereziki bero bat izan da 2019», esan du Copernicus zerbitzuko buru Carlo Buontempok; «gure datu baseen arabera, historiako urterik beroenetan bigarrena izan da, eta hilabete askok marka guztiak gainditu dituzte».

Aditu gehienen arabera, CO2 gas isuriak dira berotze globalaren arrazoi nagusia. Horretan ere, Copernicus zerbitzuaren datuak ez dira baikorrak: azaldu dutenez, eguratsean dagoen CO2 gasaren kontzentrazioak areagotzen jarraitu du 2019an ere.

Uztaila, marka guztietatik at

Copernicus zerbitzuak plazaratutako ikerketak baietsi egin du azken hilabeteetako susmoa. Izan ere, joan den uztailean alarma guztiak piztu ziren, eta ondoren egindako azterketek erakutsi dute hori izan dela orain arteko hilik beroena tenperaturaren erregistroak egiten hasi zirenetik.

Ordura arte, 2016ko uztailak zuen historiako hilabeterik beroena izatearen marka, baina 2019koak gainditu egin zuen: batez besteko tenperatura 2016ko uztailekoa baino 0,04 gradu altuagoa izan zen. 1981-2010 epeko uztailak aintzat hartuta, 2019ko uztaileko tenperatura orduko batez bestekoa baino 0,56 gradu altuagoa izan zen.

2019ko uda osoan bero bolada handiak egon ziren Europako iparraldean. Alaskan eta Ozeano Artikoaren inguruko lurraldeetan ere tenperaturak ohi baino altuagoak izan ziren. Munduko beste zenbait lekutan ere sikateak, uholdeak eta beroarekin loturiko bestelako hondamendiak gertatu ziren 2019an.

Urte amaieran, berriz, lehorteak eta tenperatura altuek eragindako suteak ugaritu egin dira Australian: oraindik ez daude guztiz kontrolaturik, eta kalkulatu dute jadanik 80.000 kilometro koadro inguruko eremua suntsitu dutela.

Bestelakoak ere izan dira 2019an: klima larrialdiaren kontra gazteek, Europan bereziki, abiarazitako mobilizazio dinamika, eta joan den abenduan Madrilen egindako COP25 klima larrialdiaren inguruko goi bilera, esaterako. Baina, Copernicus zerbitzuak plazaratutako informazioaren argitara, ez du ematen horrek egoerari buelta emateko balio izan duenik.

Adituek uste dute berotzeak orain arteko erritmoari eusten badio, mende amaieran batez besteko tenperaturak lau edo bost gradu egin dezakeela gora. Igoera hori erdira murriztea da nazioarteko eragile gehienen asmoa, baina orain arte hartu dituzten neurriekin ez du ematen posible denik tenperatura hiru gradu baino gutxiago igotzea.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Maiatzaren 29an eguneratua, 19:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Azkeneko 24 orduetan lau pertsona hil dira COVID-19 gaitzaren eraginez, 22 positibo atzeman dituzte PCR probekin, eta bi gaixo ospitaleratu dituzte. Euskal Herrian 29.107 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.056 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

 ©BERRIA

Kulturgintza: eutsi ala hautsi

Iñigo Astiz

Koronabirusaren hedapenak ziurgabetasun handia eragin du aurrez ere prekaritateak gogor jotako sektore batean: kulturgintzan. Sorkuntza ere krisi honi aurre egiteko moduan dagoen jakiteko, lau sortzaile elkarteren zuzendaritzako kideak bildu ditu BERRIAk: Eneritz Artetxe (Ehaze), Garbiñe Ubeda (Euskal Idazleen Elkartea), Aitor Bengoetxea (Musika Bulegoa) eta Igor Elortza (Euskal Herriko Bertsozale Elkartea).

Aitor Esteban eta Salvador Illa, Kongresuan. / ©Ballesteros, EFE

Erkidegoek kudeatuko dute hirugarren fasea

Jon Ordoñez Garmendia

Alarma egoera luzatzeko akordioa egin dute Espainiako Gobernuak eta EAJk, eta horren truke Urkulluk eta Txibitek hartu, kendu, moldatu eta ezarriko dituzte alarma egoeratik ateratzeko neurriak hirugarren fasean Hego Euskal Herrian. ERCrekin ere egin du akordioa Madrilek.

Bertsolari baten silueta agertokiaren gainean. ©JON URBE/FOKU - IRUDIAREN MOLDAKETA: BERRIA

Arnasa nori eman eta nori ez

Aitor Biain

Kultur eragileek begi onez hartu dituzte itxialdiak eragindako kalteei aurre egiteko erakundeek bideratutako laguntzak. Jasotzeko baldintzek eta adjudikazio prozedurak kezka eragin dute, ordea.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna