Albistea entzun

BEGIZ

Ordezko ondarea

Xabier Salaberria artistaren lanak, Gasteizko erakusketan.
Xabier Salaberria artistaren lanak, Gasteizko erakusketan. JAIZKI FONTANEDA / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Haizea Barcenilla -

2021eko irailak 21

Zoragarria da Taülleko Sant Climent eliza, eta zoragarria ere bertan zeuden pintura erromanikoak ordezkatzeko ekoiztu duten ikus-entzunezkoa. Elizaren burualdean kokatzen ziren pinturak, baina gaur egun horien arrasto finak, ia kolorgeak besterik ez dira geratzen. Azken urteotan bailarako elizak publikoarentzat egokitzen ibili dira, eta falta diren artelanak ordezkatzeko hainbat errekurtso erabili dituzte: adibidez, herri berean dagoen Santa Maria elizan zehaztasun handiko argazkiak paratu dituzte pinturak egon ziren lekuan.

Sant Climenterako, aldiz, ikus-entzunezkoen proiekzioa hautatu dute, ondarearen zabalkundean gero eta erabiliagoa izaten ari den errekurtsoa. Hainbat arrazoi daude bere arrakastarako: lehenengoa, nahi denean piztu eta itzaltzeko aukera ematen duela, eliza biluzik edo jantzita erakusteko. Bigarrena, ezer egonkorra inposatu gabe espekulatzeko aukera ematen duela. Hain zuzen, oso ohikoa da halako pinturetan atalak faltan egotea, eta, beste garai batzuetan, lasaitasun osoz margotzen ziren hutsune horiek, galdutakoa berreginez edo berrasmatuz. Hala, ikusleari nahastea sortzen zitzaion askotan, ez baitzekien zer zen originala, eta zer arkeologo edo errestauratzaileen uztakoa. Proiekzio batek aukera ematen du, Sant Climenten gertatzen den eran, erabat galduta dauden ataletan zer egon zitekeen proposatzeko eta, ikus-entzunezkoa amaitzen denean, benetan geratzen dena erakusteko.

Eta azkenik, ikus-entzunezkoek aukera bikaina eskaintzen dute artelanen inguruko narrazio bat emateko. Taüllen marrazkiaren sortze-pausoak erakusten ditu proiekzioak, baina ez hori bakarrik: une batean argia jaitsi, burualde guztia ilundu, eta kandela batekin bagindoaz bezala argitzen doa margoa, zatika eta gutxika, behetik gora, ertzetatik zentrora, Erdi Aroko ikusle batek ikusiko zukeen moduan. Hau paradoxa: gaur egungo ikus-entzunezko teknologiak orain dela bederatzi mendeko ikusle baten esperientzia ulertarazteko biderik onena eskaintzen digu.

Azken urteotan, beraz, asko dira galdutako ondarea ordezkatzeko eta ondare-lekuak bere osotasunean helarazteko garatutako teknikak. Baina Taüll eta Boi Bailarako elizen kasuan zehaztapen bat beharrezkoa da, pinturak ez baitaude galduta: Bartzelonan dagoen Catalunyako Arte Museo Nazionalean baizik, 250 kilometrora. XX. mendearen hasieran jatorrizko elizetatik kendu zituzten bertara eramateko, eta ondorioz, bestelako baliabideak bilatu behar izan dituzte Boi Bailaran eliza horien arima osatzeko. Eta zergatik ez dituzte pinturak bere jatorrira itzultzen, galdetuko du norbaitek. Bada, hemendik bi astera MNACera bidaia egin beharko dugu, arrazoiak deskubritzeko.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Vincent Bestaven, Jurgi Ekiza, Xan Bidegain eta Felix Buff, Willis Drummondeko kideak. ©GUILLAUME FAUVEAU

«Ez dago itxaropena beste biderik»

Julen Korkostegi Elortza

Willis Drummond musika taldeak «garai askotako soinuaren konbinazio bat» bildu du 'Hala ere' disko berrian. Kontraesanen ideiak inguratzen du lana, izenburutik hasi eta azalean ageri den mandarinaraino.
<b>Txomin Urriza, Camille Dizabo, Annelise Arnaud-Cazamayou eta Alan Billi, Orbel taldeko kideak.</b> ©FANNY MAILLARD

Orbel, isiltasunari plaza eskainita

Ainize Madariaga

'Lur hezea' diskoa jalgi berri du taldeak. Hirugarren obra honetan, giro «mistiko» eta «berezia» landu dute taldekideek

Rafael Moneok bere ibilbidean ondutako arkitektura proiektuen marrazkiz eta planoz josia da Nafarroako Artxiboko erakusketa aretoa. ©JAGOBA MANTEROLA / FOKU

Rafael Moneo, garabirik gabe eraikitzea

Uxue Rey Gorraiz

‘Rafael Moneo Nafarroan’ erakusketa zabaldu dute Nafarroako Artxiboan. Arkitektoaren ibilbidearen atzera begirakoa egiten du bildumak, eta haren bizitza pertsonalari ere egiten dio so

Kepa Altonaga, atzo, <em>Axularren gerizapean</em> liburuaren aurkezpenean. ©JON URBE / FOKU

Itzalekoak, argitara

Jone Bastida Alzuru

Axular Egunaren «misterioa» argitu nahi izan du Altonagak bere azken liburuan: 'Axularren gerizapean'. Itzalean geratutako idazleei buruzko datuak bildu ditu

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...