Albistea entzun

BEGIZ

Euskal Herriko emakume abstrakziogileak

Ismael Manterola Ispizua -

2021eko azaroak 23

Zer gertatuko litzateke Bilboko Guggenheim museoan zabaldu duten emakume artisten eta abstrakzioaren arteko harremana Euskal Herriaren testuingurura ekarriko bagenu?

Hain zuzen, hutsunea sumatu nuen Guggenheimeko erakusketan Euskal Herriko emakume artisten inguruan. Zorionez, Donostian jaiotako Esther Ferrer eta Azpirotzen urteetan bizi izandako Elena Asinsen lanak erakusketan ikusgai daude, baina Ferrer Parisen bizi da, eta, erakusketaren antolatzaile den Pompidou zentroak bere lanak ditu bildumetan. Asins, bestalde, gero eta gehiago baloratzen den artista bat da, batez ere Madrilgo Reina Sofia museoak 2016. urtean eskainitako erakusketari esker, hil ondoren bere lanak Madrilgo museoari utzi baitzizkion.

Horregatik, aurreko belaunaldiko euskal artista baten hutsunea sumatu nuen, Maria Paz Jimenez Euskal Herriko abstrakziorako erabakigarria izan zelako. Gerra ondorengo urteetan figurazio berezian lan egin arren, 1950. urte inguruan arte mundua txundituta utzi zuen paper gainean gouache teknikaren bidez egindako lanekin. Parisen gero eta ohikoagoa zen keinu-abstrakziotik eta kubismoaren irakaspenetatik eratorritako euskarriaren geometria analitikoaren arteko elkarketa berezia lortu zuen lan txiki baina monumental haietan. Hortik aurrera, Jimenezek ikerketarako bideak zabaldu zituen, 1960ko eta 1970eko hamarkadetan lantzeko.

Figurazioa inoiz alde batera utzi ez bazuen ere, bere bizitzaren azken urteetan (1975. urtean hil zen) ikerketa ildo oso pertsonalean lan egin zuen, zurrunbiloek mihisearen gainazalean eragiten zituzten planoen elkarketaren inguruan. Horrek zulo beltzera doazen lur koloreko eta grisak diren hiru dimentsioko espazio bereziak sortzen ditu, edo, beste modu batera ulertuta, zulo beltzetik sortzen den planotan antolatutako espazio emankorra irudikatu zuen.

1950eko hamarkadaren bukaeran eta 1960ko hamarkadaren erdialdean, abstrakzio materikoagoa landu zuen, garai hartako artista askok egiten zuten modura. Hondarra gehitu zion pintura oreari paisaia bereziak sortzeko, edo barruan argia zuten ehundura gogorren bidezko koadro arre ilunak pintatu zituen.

Seguru nago, Jimenezen lanek bat egingo luketela Guggenheimen eskegita dauden Bigarren Mundu Gerraren ondorengo beste emakume abstrakziogileen lanekin. Nik Maria Helena Vieira da Silvaren eta Vera Pagavaren koadroen artean kokatuko nituzke, eta Marta Pan, Alicia Penalba eta Parvine Curieren eskulturekin batera. Baina, zoritxarrez, ez dago. Arrazoi ugari egon daitezke Jimenezen hutsunea azaltzeko. Guggenheimek erakusketaren Bilboko atala antolatzeko aukeratu duen komisarioak euskal artista ez ezagutzea izan daiteke horietako bat? Erakusketak berak kanonetik eta zirkuitu nagusitik kanpo geratu diren emakumeen ikusezintasuna kritikatzen du; horren adibidea izan daiteke Maria Paz Jimenezen kasua.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

(H)ilbeltzaren antolatzaileetako batzuk, gaur, Karrikirin. ©Jagoba Manterola / FOKU

(H)ilbeltza jaialdia lehertzear da

Ane Eslava

Datorren astelehenetik igandera egingo dute euskal nobela beltzaren astea, Baztanen. Iaz ezin izan zuten betiko formatuan egin. Ohi bezala, aurkezpenak, solasaldiak eta itzuliak izango dira, besteak beste.

Koldo Biguri, Garazi Arrula eta Massimo Carlotto —pantailan—, gaur, liburuaren aurkezpenean. ©Iñigo Uriz / Foku

Italiaren erraiak, beltzez

Ane Eslava

Koldo Bigurik euskaratu du Massimo Carlottoren 'Agur, maitea, ikusi arte' nobela, eta Txalapartarekin argitaratu. Lanak Italiako boterearen eta kriminalitatearen arteko harremana islatzen du.

Manuel Asin Ikuspuntu jaialdiko zuzendari artistikoa, Baluarteko atarian, Iruñean. ©JAGOBA MANTEROLA / FOKU

Ikertzeko balio duten distantziak

Olaia L. Garaialde

Iruñeko XVI. Ikuspuntu jaialdia martxoaren 14tik 19ra izanen da. Sail Ofizialean hamazazpi herrialdetako 21 film izango dira lehian. Lan eta Desbordamientos sail berriak ere badira

 ©BERRIA

Lukiek, eskemak nondik eta noraino apurtu

Itziar Ugarte Irizar

 

Hamar kantuko disko berria plazaratu du taldeak: '#2'. Kontraste ugariko lana ondu dute, egitura ezohikoak eta pasarte poperoagoak uztartuta. Arrasaten joko dute gaur; bihar, Tolosan

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.