Albistea entzun

BEGIZ

Instalazioak kontatzen duena

Haizea Barcenilla -

2021eko azaroak 30

Ohituta gaude arte garaikideko erakusketetan horma zuriz inguraturik egotera. Kubo zuria deitu izan den espazio abstraktu batean sartzen gara, non lanak modu autonomoan aurkezten zaizkigun, ia kanpo-espazioko kapsula batean baleude bezala. Barneratu dugu hori dela artea ikusteko modurik onena, lanari eragingo dion beste kolore edo formen interferentziarik gabe; gure banakako begirada autonomoa lan autonomoaren aurrean, edozein baldintzatatik aske.

Aitzitik, artea erakusteko modu hori ez da izan historikoki gehien erabili dena, ezta historia luzeena duena ere. 1920ko hamarkadaren inguruan erabiltzen hasi ziren modernismoarekin lotutako zenbait mugimendu, De Stijl kasurako; lan abstraktuak egiten zituzten, eta abstrakzio horren parte zen naturaren erreprodukzio hutsa izateari uztea eta hizkuntza propioa garatzea. Hortaz, espazio zurian hizkuntza berezi horretan barneratzeko aukera bilatzen zuten.

Beste mugimendu batzuek, ordea, hizkuntza horri muzin egin zioten, eta gizarte-egoerarekin lotuago zeuden instalazioak aukeratu zituzten. Famatuak dira, besteak beste, Berlingo 1920an egin zen Lehen Dada Nazioarteko Feria eta surrealisten erakusketak. Horietan, lanak lurretik zorura instalatzen ziren, ikuslea gaineztatuz; paretetan esaldi probokatzaileak zintzilikatzen ziren, eta surrealisten 1938ko mostran ikuslea deseroso sentiarazteko hainbat bide erabili zituen Duchampek, sabaian ikatzez beteriko zakuak zintzilikatuz, adibidez.

Hala ere, instalazio probokatzaile horiek eta kubo zuria salbuespena izan ziren 1950eko hamarkadara arte, museo gehienek kolore ilun eta dotoreko paretak eta bata bestearen gainean kokatutako lanak hautatzen baitzituzten ordura arte. MoMA izan zen espazio zuriaren logika orokortu zuena. Guda osteko AEBen bultzada kapitalistarekin bat zetorren espresionismo abstraktuarentzat espazio aproposena zen, arteak espazio bereizi propioa aldarrikatu baitzuen orduan: artearen eginkizuna ez zen natura islatzea, eta are gutxiago gizartea errepresentatzea, diziplinaren hizkuntza formal autonomoa garatzea baizik. Eta, horretarako, kubo zuria gizarte-baldintzetatik independentzia, objektibotasuna eta neutraltasuna erakusteko baliabide gisa erabili zen.

Ez da harritzekoa, beraz, artea gizartearen baldintzapenen eraginpean sortutako adierazpentzat ulertu duten mugimendu kritikoek (feminismoak eta dekolonialismoak, esaterako) bestelako instalazioak aldarrikatu izana. Izan ere, naturalizatuta dugun diskurtso hegemonikoaren ustezko neutraltasunaren iruzurra salatzeko, horri eusten dion euskarriaren pitzadurak argitara ekartzea ezinbestekoa baita. Erakusketa baten koloreak, espazioak eta formak ez dira, beraz, kontu estetikoa soilik: hautu politikoa ere badira.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Sare sozialetan zabldutako irudia. Zauritutako gizon bat dago lurrean, –Salman Rushdie omen da–. ©BERRIA

Salman Rushdie idazleari eraso egin diote New Yorken, labanaz

Andoni Imaz - Uxue Rey Gorraiz

Ospitaleratua da, larri; ebakuntza egin diote eta intubatuta daukate. Ustezko erasotzailea atxilotua da: 24 urte ditu, eta New Jerseykoa da. Idazlea heriotza mehatxupean izan da azken 33 urteetan, Satanic Verses (Bertset satanikoak) idatzi zuenez geroztik.

 ©JUAN DE DIEGO

«Jazzaren iturburura bueltatu nahi nuen, eta soinu hori jaso»

Aitor Biain

Pianoa, kontrabaxua, bateria eta tronpeta lagun, lauko formatuan ondu du 'Grebalariak' diskoa. 1919ko La Canadencaren greba oroitu nahi izan du lanarekin. Plentziako Agorri Jazz jaialdian aurkeztuko du lana, gaur.

Lehen uda etxetik kanpo

Paule Ixiar Loizaga Legarra.

(Sopela, Bizkaia, 1997). Algortako bertso eskolan (Bizkaia) hasi zen bertsotan gaztetxotan, eta hainbat gazte sariketatan eta plazatan kantatu izan du urteetan. 2016. urteaz geroztik parte hartu du Bizkaiko Bertsolari Txapelketan.
Norman Foster, 2019ko abenduan, proiektua jendaurrean aurkeztu zuenean. ©LUIS JAUREGIALTZO / FOKU

Urbelan, Altuna y Uria eta Campezo enpresek handituko dute Arte Ederren eraikina

Mikel P. Ansa

41,1 milioi euroko kostua izango du obrak guztira —hasiera-hasierako proiektuan espero zutena baino ia hemeretzi milioi euro gehiago—, eta 2024ko abuztuan bukatu beharko lukete.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.