Albistea entzun

ATZEKOZ AURRERA. Juan Ignacio Codina. Historialaria eta kazetaria

«Tauromakia estatu kolpe motela izan da»

Zezenketen kontrako pentsamoldea ez da gaur egun boladan dagoen zerbait, Codinak esan duenez: «Ez dago 800 urte irauten duen boladarik». Liburu batean bildu du pentsamolde horren historia.
IÑIGO URIZ /FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Iker Tubia -

2019ko maiatzak 21 - Iruñea

Espainiako pentsamendu antitaurinoaren historia aztertu zuen doktoretza tesian, eta, orain, dibulgazio lanetan dabil, Pan y toros liburua idatzita (Ogia eta zezenak). Juan Ignacio Codinak (Ferrol, Galizia, 1971) aurkezpena egin du Iruñeko Katakrak liburu dendan, Iruñe Antitaurinoak gonbidaturik.

Ogiaren eta futbolaren garaian, ogia eta zezenak?

Zalantzarik gabe. Zezenketak, Espainiako ondare artistiko kultural izatetik urruti, praktikan, botere faktikoek erabili duten tresna bat izan da, futbola bezala, jendea ergeltzeko. Monarkiak, Elizak eta botere ekonomikoek ez zuten nahi herriak pentsamendu kritikoa garatzerik.

Egun ere opio dira zezenketak, nahiz eta publiko gutxiago izan?

Bai, bai, heziketaren kontrako fenomeno horrek hor jarraitzen du. Herri txiki eta ertainetan ikusten dugu batez ere, udako bestetan. Jendeak entzierro, zezenketa eta zekorketetan pentsatzen du, tradizionalki alkohol kontsumoarekin loturik, gehiegikeriarekin. Ikuskizun taurinoak alkoholari eta kale istiluei loturik egon dira. Egun, badaude beste distrakzio batzuk, baina tauromakia opioa da oraindik.

Pentsamendu antitaurinoaren lehenbiziko adierazpenak XIII. mendekoak dira. Oso motel doa afera?

Botereak herria horrekin asebete du. Ez dut esan nahi herritarrek ez dutenik inolako ardurarik, baina besterik ez zegoen. Tauromakiarekin, estatu kolpea egin da kamera motelean. Harria pitzatzen duen tanta bezala. Hori da arrazoietako bat. Horretaz ongi jabetu zen PSOE, eta haren kontra borrokatu zen.

Baina 1990eko urteetan 14 urtetik beherakoek zezenketetara joateko zuten debekua bertan behera utzi zuen PSOEk.

Harrigarria da. Trantsizioaren ondoren, PSOE [Espainian] gobernatzen hasi zen, eta tresna hori aprobetxatuko zuten. Gainera, frankismoan ikuskizun nazional handiaren zigilua jarri zioten. Bestalde, agian zezenzaleak izanen ziren. Traizio historiko horren erakusle nagusia Jose Luis Corcuera izan zen.

Zergatik ahaztu da pentsamendu antitaurinoaren historia?

Doktoretza tesia egin behar nuenean ikusi nuen hedabideetan bolada antitaurinoaz hitz egiten zutela. Sendotzen ari zen mugimendu bat gutxietsi eta irrigarri utzi nahi zuten zezenketen aldeko sektoreek. Nik neuk ez nuen ezagutzen bolada faltsu horren atzean zegoen ondare izugarria. Ikerketa abiatu, eta hamaika pertsonaia agertu zitzaizkidan. Zezenzaleek historia irabazi dute, eta bataila irabazten duenak idazten du kontakizuna. Beraz, zezenketen kontrako pentsamendua gutxietsi dute. Ez dago 800 urte irauten duen boladarik.

Sanferminetan, jendea jatera eta edatera joaten da zezen plazara. Nola ikusten duzu hori?

Egia da tauromakia plaza publiko bat izan dela, eta jendea gehiago joaten zen besteek haiei so egiteko, zezenketara baino. Oso gutxi dira zale puristak. Baina zezen ikuskizunak asko gutxitzen ari dira; geldituz doan tren bat da, baina inertzia handiegia du. Ezin da kolpez gelditu.

Iruñean, peñen aldea borroka eremu ere bihurtzen da. Injustiziak aldarrikatu daitezke zezen plaza batean?

Egia esan, ez nekien horri buruz. Gogoan dudan pankartarik gogorrena 2010ekoa da. Nazioarteko futbol txapelketa bat zegoen, eta kartel batek zera zihoen: «Hil ezazu agudo, futbola ikusi nahi dugu-eta». Horrek tauromakiaren basakeria laburbiltzen du: zenbateraino bihurtu duten zezena gauza.

EH Bilduko alkatea ere sanferminetako lehenbiziko zezenketako buru izan da. Paradoxikoa?

Izkin egiten dio, ezta? Benetako beldurra zaie zezenzaleei, jarrera bortitzekin eta alkoholarekin loturik daudelako. Ulertzen dut politikari batzuek hori egiteko gogorik ez izatea. Baina, faborez, izan zaitezte ausartak. Seguruenik jende gehiagok babestuko zaituzte. Borondate politiko kontua da.

Zer egin entzierroekin Iruñean?

Zezenak sufritzen du: estresa, jazarpena... Borondate politikoa da kontua. Alternatibak bilatu behar dira.

Zezenketak ez dira bihar debekatuko. Zer faltatu zaio mugimendu antitaurinoari helburua lortzeko?

Ez dago autokritikarik, eta horrek asko kezkatzen nau. Barnean arazo asko ditugu: erraz konformatzen gara, txikikeriekin askotan, eta badago atomizazio arazo bat, ego eta sigla arazo bat. Estrategia bateratua falta da.

Historian alferrik izan dira zezenketak debekatzeko saiakerak. Lortuko da epe motz-ertainean?

Errealista izanda, egoera oso txarra da. Munstro taurinoak ez digu bere benetako aurpegia erakutsi. Bere burua inguraturik ikusten duenean eginen du benetako erreakzioa. Baina borrokatu behar da. Prozesu luzea eta gogorra izanen da, eta prest egon behar dugu. Lortuko dugu, ez dut zalantzarik, baina ez egun batetik bestera.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Milagarren mantangorria hegaldatuko da gaur

Milagarren mantangorria hegaldatuko da gaur

Berria

BERRIAk haurrentzako argitaratzen duen gehigarriak mugarria pasatu du: 1.000 zenbaki. Jai batekin ospatuko dute, Txillida Lekun.

Gasteizko liburu zaharren eta bigarren eskukoen azokaren 27. aldia da aurtengoa; Urrezko Zeledonen plazan dago. ©RAUL BOGAJO / FOKU

Iragana, liburu zaharretan jasoa

Unai Etxenausia

XX. mendean idatzitako liburuez gozatzeko aukera dago Gasteizko liburu zaharren azokan. Tokiko eta nazioarteko sei erakusmahai daude guztira, eta ekainaren 5era arte izango dira zabalik.
Ontziak badian sartzen, herenegun arratsaldean. <em>Shtandart</em> ontzia da handiena, eta <em>Piueiro</em> haren atzetik doana. ©ANDONI CANELLADA / FOKU

Lehorreko kresala

Enekoitz Telleria Sarriegi

Hasi da Pasaiako Itsas Festibala. 160 ontzi tradizional baino gehiago daude ikusgai badian, eta bihar arte egongo da handienak bisitatzeko aukera. Itsasoari begira eta itsasoaren bueltan atondu dute jaialdia, ondare horren erreferente bihurtzeko asmoz. Ikusmin handia sortu du bigarren ekitaldiak ere, eta jendetza espero dute asteburuan.
 ©MONIKA DEL VALLE / FOKU

«Sukaldaritza tradizionalean ez zen haragi asko erabiltzen»

Amaia Igartua Aristondo

Sukaldari beganoa da Losada; hau da, bakarrik produktu begetalak erabiltzen ditu bere menuak ontzeko. Animalia jatorriko osagairik gabe jaki «zaporetsuak» egin daitezkeela aldarrikatzen du.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iker Tubia

Informazio osagarria

Iruzkinak kargatzen...