Albistea entzun
Emakumeen aurkako indarkeriari ez
Emakumeen aurkako indarkeriari ez

ATZEKOZ AURRERA. Edorta Agirre. Idazlea, gastronomoa, itzultzailea

«Etxekoandre batek gehiago daki»

Edorta Agirre 'Amantala eta mantela' liburua argitaratzear da. Sukaldaritzaren historia, antropologia eta etimologia erregosi ditu oraingo zientziaren eta dibulgazioaren eltzean. Euskaratik eta zintzoki.
GEXI URMENETA MADARIAGA Tamaina handiagoan ikusi

Ainize Madariaga -

2022ko apirilak 20 - Zubieta

Amantala eta mantela liburua (Pamiela, 2022) erregosten ari da Edorta Agirre (Donostia, 1949), oraingo «inkultiziak» arranguraturik, mendeetako elikadura jakinduria joria mahaigaineratzeko.

Oraino labean dagoenaz mintzo.

Existitzen ez diren gauzak saltzeari deitzen zaio etorkizuneko merkatua. Bordelen, demagun, saldua eta probatua dago aurten egingo den ardoa. Teknologiari esker baitakite zehatz-mehatz nolakoa izango den.

Teknologiari esker 2014an sarean ezarri zenuen materiala izan da liburu honen ama, ez dea hala?

Eromen honetan azukrea barra-barra jatea, zaborra... norma bilakatu da. 3.500 orriko lan hura laurehunera mugatu dut. Hamarretik batera ekartzea ez da erraza izan.

Xabier Zabaletak dio gastronomiaz «gurean inoiz osatu den osotuena» dela liburu hau.

Eskertzen diot, baina ez da batere zaila izaten hori euskaraz egitea, ez baitago!

Elikaduran diharduten profesionalen %98 ez dira gai euskaraz jarduteko, idatzi duzu.

Ez dakite Donapaleu non dagoen: inkultizia horrekin nora goaz?

«Elikadura munduko termino batzuen etimologia, historia, balioez janzteko» balio dua liburuak.

Markestxoak bilakatu garenez, sukaldera ez gara arrimatu ere egiten. Laurehun gramoko kutxatxoetan datozen arrainak erosten ditugu, jakin gabe jendea itsasoan ibili dela, besoa erre zaiola, batzuk putzuan geratu direla... Informazio hori alboratu egiten dugu. Ketchupak, adibidez, 20.000 kilometro kurritu ditu, lotsagarria da! Eta argi ibili; ezezagutzak baitakar sistemak emango digula jaten hark nahi duena, eman nahi badigu, nahi duen prezioan, argindarra bezala. Dominatu gaituzte estu-estu. Liburu honekin ez dugu Panoramixen edabe magikoa ekarriko, baina jakin-mina sortu bai.

K. del Olmok dio oreka zaila lortu duzula: zientzia eta dibulgazioa bateratzea.

Kamamila bat egitea kozinatzea da. Etxekoandreak etxe txokoan gelditu dira baitzuten besterik egiteko. Oinordeak beti gizonezkoak izan dira sukaldean, gizarte patriarkalean gizonezkoari ematen baitiogu garrantzia: oraintxe hasi dira sartzen emakumeak. Gezurra eta egia prezio berean saltzen zaizkigu.

Liburu hau idazteko akuiluetako bat izan zen Jesus Arrizabalagak esan zidala Krianza dela merkatariek asmatutako pidgin bat, ez esateko ardoa noiz eta non egina izan den.

Etxekoandre batek askoz gehiago daki esnobismoak baino.

Ahate gibela, azpizuna, entrekota... elikagai tabuak bilakatzen ari direa?

Bitan zatituko nuke jendartea: parte batek jango du mastekatu eta usaindu ere egin gabe: saltxitxak, hanburgesak... Besteak, berriz, zintzotasun osoz, ondo jango du.

Getaria-k erran nahi bide du kontserba lantokia.

Duela 2.000 urte erabiltzen zuten latinaren arabera, arraia prozesatzen zen tokia esan nahi du.

Taloa iraganean ez bide zen oso «digestonikoa».

Artoa baino lehenago artatxikiz egina zen. Hemen gose ikaragarriak ikusita gaude, eta ezkurra jan izan dugu. Artoa zaila da digestiorako.

Elikadura antropologian anomia aipatu duzu. Zer heinetaraino sartua da Euskal Herrian?

Aparteko egunetan edonoiz edozer jatea bai, baina okerrena da egunerokoan sartzen bada disoziazioa dakarrela: paretaren kontra jatea. Bakarturik oso harrapakin errazak izango gara sistemarentzat.

Etorkizunak nola beharko luke izan, zure irudiko?

1880an-edo, Donostiako Udalak esan zuen kanpotik ardorik ezin zela ekarri. Dirua bota kanpokoa ekartzeko eta gurea botaz? Txarra bazen ere, geurea bageneukan. Ber-bertakoa behar du elikadurak. Luis XVI.a baino hobeki bizi gara. Plazerari uko egin gabe, tokian tokikoa eta sasoian sasoikoa kontsumi dezagun.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Herritar ugarik produktuz beteriko poltsak utzi dizkiete Elikagai Bankuko boluntarioei. ©JAIZKI FONTANEDA / FOKU

Elkartasunez bete dira orgak

Aitor Biain

Hego Euskal Herriko Elikagai Bankuek bilketa nagusia egin dute, urtero bezala. Ehunka tona elikagai eta oinarrizko produktu bildu dituzte dendetan eta supermerkatuetan.
 ©Gorka Rubio / FOKU

«Arima pixka bat falta da orain, bai unibertsitatean eta bai hedabideetan»

Unai Zubeldia - Gipuzkoako Hitza

Bokazioz irakaslea dela aitortu du Joxerra Garziak, baina lan asko egindakoa da bai bertsolaritzan eta bai komunikabideetan. Erretiroa hartuta ere, ikastaroak eman eta eman ari da oraindik.

 ©IÑIGO URIZ / FOKU

«Trantsizioa egitea, nola esan... zoriontasun eztanda bat da»

Iker Tubia

Gorputza estaltzen duten babesetan gordetzen da Gomez izotz hockeyan aritzeko. Ia bizi osoan gorde behar izan du emakume zela, baina orain ez du ezkutatzen. Partida hor dago oraindik.
Gazte Euskaltzaleen Sarekoek protesta egin zuten EITBren Bilboko egoitza aurrean, azaroaren 16an. ©KLAK

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Ainize Madariaga

Informazio osagarria

Iruzkinak kargatzen...