Albistea entzun

Elkanoren kinka

Iñaki Lopez de Luzuriaga - Itzultzailea eta Euskal Wikilarien Elkarteko kidea

2019ko abuztuak 1

Ez, ez naiz ari Elkanok eta Victoria-ko eta gainerako itsasontzietako eskifaiek bizi izan zuten kinkaz, Moluka uharteetatik mendebaldera segi edo ekialdera itzultzeko erabakiaz, Elkanori buruzko kinkaz baizik. Honelako pertsonaia historikoen efemerideak heltzen direnean, berriz harrotzen dira hauts historiografikoak, bereziki euskaldunon artean.

Ez dira gutxi gaiaren inguruan idatzi diren artikuluak, eta espero ditugun ospakizunak eta sortu diren erakundeak: Mundubira 500: Elkano Fundazioa, eta Espainiakoa, Comisión Nacional para la Conmemoración... «Aztoramenduak» isla izan du zinemetan ikusi eta ikusten ari garen filmetan, haurrentzako nahi beste bertsio ateraz. Berehala hasi dira euskaldunen kritikak pertsonaia historikoaren kontra, pieza bateko gizasemea (edo gizakumea...) ez zela, Orango suntsiketan parte hartu zuela, emakumeak esklabotu, eta beste herri batzuen kontra armaz jo zuela.

Espainiako erakundeek oso laster eta erraz bereganatu/biziberritu dute ikonoa: Buque Escuela Elcano, Instituto Elcano, posta zigiluak ere berehala izango ditugu kalean. Duela gutxi, horren erakusgarri bat ikusi dugu Getarian, artean Getxon porturatutako itsas armadako hegazkin-ontziaz egindako lan pedagogikoaren itzala gainean genuela. Espainiar Armadaren indarrak eta sinboloak barne-barneraino gure artera sartu dituzte, munduaren deskubrimenduaren aitzakian.

Euskaldunen artean, hilabete honetan irakurri ditudan Elkanoren kritiken artean, lehendabizi pertsonaia desmuntatua izan da, inauteri garaian erretzen diren Markitos, Judas eta antzeko bat bailitzan (ahantz dezagun, bada, pertsonaia): ez dauka nondik salbatu, ez da ezer ospatu behar. Batzorde bat eratu da, munduan diren gaitz guztien laburbilduma bat egin du, eta horien zati bat Elkanori egotzi dio. Elkano eta gero, noski, beste zerrenda luze bat gehi dezakegu, gainerako marinel eta santu ia guztiak: Urdaneta, Legazpi, Frantses Xabier bera, Agirre, Urtsua, eta ez dakit zenbat gehiago. Alegia, arrantzaleak ez ziren ia guztiak (eta azken horiek ere..., kasu, baleak akabatzen zituzten!).

Ez naiz ni gai honetaz arituena, ezta adituena ere, inondik ere. Iritzi bat besterik ez duzue hau: tonika honetan, berdin jarraituko dugu geure burua desagerrarazten, eta Espainiako erakundeak oso pozik uzten: pertsonaia hartu, desitxuratu, eta komeni bezalako txotxongilo arketipiko bat bihurtu dute eta, hara, Espainia markarako beste ikono bat sortu (sendotu). Bat nator Xabier Alberdik eman duen arrazoibidearekin, turismoaren gaiaren ur handietan sartu gabe (nahi beste luzatu dezakeguna, eta ez da, inondik ere, gutxiesteko gaia: geure burua herri gisa ager dezagun, historiaren poliedroa aldarrikatu, izan zen bezala, bere argi-ilunekin, eta esan ozen! Elkano euskalduna zen, bizkaitar (edo kantabriar naziokoa, garai hartan erdal dokumentuetan ohi zen legez) eta Euskal Herriko ontzi batean egin zuen lehen mundubira; espedizio horretan, agirietan agertzen den legez, euskaldunak herri kontzientzia zuen taldea ziren, elkarrekin jokatzen zuena. Utz ditzagun alde batera gure buruaren zigorradak.

Ez izan dudarik, eta EN Wikipedia horren lekuko (euskaldun batzuen eskuak zuzendu izan ez balu): Instituto Elcanori eta dagokion ordainpeko idazleari segituz, izena ere aldatuko diote pertsonaiari, «El Cano» bihurtuta, eta espainiar gloria nazional peto-petoa izan zelako gogoratuko dugu, hizkuntzaz gaztelaniaduna eta latinduna (haren euskarazko eskuizkriburik ezaren arrazoibideari/falaziari helduz), espedizio eta itsasontzi «espainiar» baten gainean itsasoratua, «Karlos I.a Espainiakoak» hala aginduta, eta nahi ditugun espainiar etiketa, label, ikono, marka, apaingarri, eta pegatina guztiak gehituta. Bai, bada, Elkano getariarra ez ezik, euskalduna zen, onerako eta txarrerako.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Arrosarioa
 ©BERRIA

Garai konplexuei aurre egiteko kazetaritza bat

Beatriz Zabalondo - BERRIA Taldeko lehendakaria / Martxelo Otamendi - BERRIAko zuzendaria

Iaz BERRIA Taldeak egindakoaren errepasoa duzu hau. Kazetaritza da gure eginkizuna, euskarazko kalitateko kazetaritza; erreferente informatiboa izatea helburu. Beraz, hortik hasi dugu errepasoa, gero arlo ekonomikoari, komunitateari eta erronka berriei leku egiteko.

Irautea iraultzea denean

Estitxu Garai, Naiara Pinedo eta Zuriñe Rodriguez

Zure ahotsa errazago zapaltzea, moztea. Ostean datorren gizonak zure iritzia gutxiestea. Gizonen maiztasuna handiagoa izatea. Gizonak finkoak izatea, zu aldakorra. Mahaiko emakume bakarra izatea naturalizatzera iristea. Zure hitzei ez entzunarena egitea, beti euren artean elkarri erreferentziak egitea.

Zuretzat bihotzez, Elizabeth Hadley

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.