Noiz sortua: 2019-08-24 00:30:00

Nekazaritzaz, lurralde planifikazioaz... eta elikagaiez

Joseba Arbaiza Alvarez - Lurralde antolamenduan aditua

2019ko abuztuak 24

Zer dago kontsumitzen ditugun elikagaien atzean? Nork eta non ekoizten ditu? Nola eta noiz? Non erosten ditugu? Zergatik? Zein da elikagai horiek ekoizten dituzten ustiategien tamaina eta lurra lantzeko sistema? Zer ari gara jaten?

Asteroko erosketa eta eguneroko jatorduetako elikagaiez hitz egitean, ezinbestekoa da nekazaritzaz eta horrek lurralde antolamenduan izan duen eta duen trataeraz eta garrantzirik ezaz aritzea. Agian, hobe litzateke zuzenean esatea: lurraldearen planifikazioan nekazaritza, nekazaritza lurrak eta nekazariak ez dira ia kontuan hartu. Euskal Herrian azken hamarkadetan garatutako lurralde eredu desarrollista horren adibide garbia da, sistematikoki nekazaritza lurrak beste jarduera, azpiegitura edota uneko «lehentasunak» betetzeko erabili baitira. Herri eta eskualde guztietan gertatu da.

Azken urte hauetan, ez dut izenik eman ohiko udako ikastaroetan. Udako ikastaro ofizialik ez baina makroekonomia, geopolitika eta, batez ere, eguneroko ekonomia errealaz inon baino gehiago ikasteko aukera izan dut, oinak lurrean. Ikastaro trinkoa izan dut aurten berriz; izan ere, hizketaldi eta elkarrizketa luzeak partekatzeko aukera eduki dut Lizarraldeko herri txiki bateko nekazari eta artzainekin. Txikitasunetik, begirada eta hausnarketa zorrotzak jaso ditut: oraina eta etorkizuna, bai nekazaritza eta bai landa eremuetako herrienak ere.

Mundu mailan elikagaien kontrola duten zenbait botere ekonomiko eta transnazionalek hartutako erabaki eta horiek guregan dituzten eraginez gain, tokiko produktuak merkaturatzeko gertuko zirkuituak, sasoiko produktuak, eskualdeko ekonomien beharra/garrantzia eta ekoizle/kontsumitzaileon erantzukizuna mahaigaineratu dira etengabe elkarrizketa horietan.

Noski, tokiko esperientziak ezinbestekotzat jotzen dira, txikitasunean eta gertutasunean oinarritutakoak: landa garapen agentzia zein modu autogestionatuaz bideratutako produktore-kontsumitzaile harremanak (kontsumo taldeak, otzarak, trukeak, …), zenbait denda, astero zein tarteka izaten diren zuzeneko azokak, tokiko produktuak identifikatzeko zigiluak/markak... Bai, baina oraindik ere aski ez dela argi dago, «esperantzara kondenatuak».

Hori horrela eta analisi sakon bezain zorrotzak jaso eta gero, nekazariak burumakur ikusi izan ditut, beste behin, «etorkizun latza». Eta egoera honetan, gune urbanoetako hiritarron jarrera eta erantzukizunaz aritzea ezinbestekoa da; nola, bestela? Gure eskualdeko edota gertueneko nekazariek ekoitzitako elikagaien kontsumitzaile bihurtzea litzateke gakoa, sinplea ezta? Bada, ez omen. Landa eremu eta gune urbanoen arteko erlazioan, gertuko ekonomia eta fluxuak egonkortzean datza prozesua ere. Erreza bezain konplexua, «gure baitan daude biak». Eguneroko ekintza xumea baina eredu aldaketa ekar dezakeena.

Auzoetako denda txikietan gertuko nekazarien produktuak izatea, kontsumitzaileon kooperatibak edota taldeak sortzea, zuzeneko merkatu egonkorrak sortzea... agian, Mercadonapolis ereduari alternatiba bat sortzeko bidea litzateke, zaila baina posiblea.

Nekazaritza lurralde planifikazioan

Euskal Herriko gune urbanoek gero eta biztanle gehiago dituzte, eta proportzioan izango dituzte ere. Hiri eta landa eremuen arteko desoreka gero eta nabarmenagoa da. Horrekin batera, eskualde zein herri askotako oraina eta etorkizun hurbila bermatzea erreza ez dela ematen du.

Herri txikietako etorkizuna lurrari atxiki behar da, lurralde antolamendua eskualdeko baliabideei egokitu behar den bezala. Nekazaritza eskualde bakoitzeko errealitate, baliabide eta aukeretan oinarritu beharko litzateke, esaterako, ur baliabideen araberako ekoizpenak. Horregatik, eskualdeetako antolamendurako plangintzetan bestelako tratamendua izan beharko luke lehen edo oinarrizko sektoreak.

Lurralde planifikazioan gutxitan babestu dira nekazaritza lurrak eta nekazaritza eremuak (lur emankorrak, adibidez) azpiegitura eta bestelako sektore bateko aurreikuspen edota proiektuen aurrean. Zenbait plangintzatan nekazaritza eremuak babesteko figurak agertu arren, gehienetan alde sinbolikoan gelditu dira, gehiegi garatu gabe. Ez zaio sekula lehentasunik eman elikagaiak ekoizten dituen sektoreari. Ez hori bakarrik, sektore honek populazioa herrietan mantentzen du, baso eta mendi eremuak kudeatzen ditu eta, nola ez, paisaiaren eragile, kudeatzaile eta babeslerik handiena da. Era berean, beste sektore ekonomikoen aurrean bigarren mailako (zerbait esatearren) trataera estrategikoa jaso du, turismo gidetan portada folklorikoak bete arren. Erakusleihorako bai, koloretako zelofana bai... lehentasunezko sektore ekonomikoa eta landa eremuetako herrien biziberritzearen oinarri... ez!

Antolamendu planen barruan paisaiaren azterketa, zainketa eta planifikazioak gero eta nabarmenagoa suertatzen ari da. Horregatik, paisaian eragin nabarmena duten jarduerek ere bere garrantzia eta balorazioa beharko lukete.

Kontrapuntua, herriko bi gazte nekazaritzaz bizitzea erabaki dute. Landa eremuetako herriak, eta herri txikiak, bizirik mantentzeko oinarrizko baldintza. Lurra lantzeko ingurunearekiko errespetuzko sistema bereganatzea eta eskualdeko ekonomiak sortzen laguntzea dira nekazari gazte horiek dituzten erronkak. Ez dira beraienak bakarrik, asfaltoko hiritarrona ere badira.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Covid-19 daukaten gaixoak zaintzen duten bi erizain besarkatzen 55 egun gaixo zeraman gizon bat sendatzean. ©Andoni Lubaki / Foku

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Azkeneko 24 orduetan COVID-19 gaitzak ez du inor hil du Euskal Herrian, eta hamasei positibo atzeman dituzte PCR probekin. Euskal Herrian 31.166 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.150 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Herritarrak paseoan, konfinamendua arintzeko lehen fasean ©Jon Urbe / Foku

Beste sei positibo eta hiru hildako jakinarazi ditu Jaurlaritzak, baina agerraldiak «kontrolatuta» daude

Irati Urdalleta Lete

Murgak iragarri du neurriak areagotzea pentsatzen ari direla azken egunetan festa giroan ikusi diren jende pilaketak «mantendu eta orokortu» ezkero

Irungo bizilagun batek grabatutako bideoaren irudi bat. ©

Santano: «Asteartean gertatutakoa salbuespenezko kasua izan da, eta, zoritxarrez, irudi mediatiko bilakatu da»

Bidasoako Hitza

Ekainaren 30ean (asteartea) Irungo Legia kaleko hiru tabernetan gertatutakoaren gainean aritu berri da Jose Antonio Santano alkatea. Ehunka lagunek bete zuten kalea, inongo distantzia eta maskararik gabe, eta tokian bertan grabatutako bideo batek hautsak harrotu ditu.
Irungo bizilagun batek grabatutako bideoaren irudi bat.

Produktibitatea

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna