Albistea entzun

ATZEKOZ AURRERA. Jose Luis Urrutia. Gidoilaria

«Artzaintzak badu etorkizuna, baina asko borrokatuta»

Filmatzen ari den dokumentalean, urtaroen arabera artzaintzaren aldi ezberdinak islatzea du helburu Urrutiak. Artzaintza tradizionalaren eta modernoaren arteko fusioa du oinarri.
TOÑY AYLLÓN Tamaina handiagoan ikusi

Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria -

2018ko urriak 3

Artzaintza txikitatik ezagutu arren, mundu ezezaguntzat zuen Jose Luis Urrutiak (Bilbo, 1958). Orain bi urte Los últimos pastores de Sierra Salvada (Gorobelgo azken artzainak) dokumentala grabatzeari ekin zion, lagun batekin batera. Artzaintza gehiago ezagutzeko gogoz, orain beste dokumental bat grabatzen dabil, Gorbeia mendialdean.

Esku artean duzun proiektu berriarekin, Gorbeia mendialdeko artzaintza grabatzen zabiltza. Azken dokumentalaren ostean, artzainen bizitza grabatzeko bulkada sentitu al zenuen?

Artzaintza txikitatik ezagutu arren, nahiko mundu ezezaguna zen niretzat. Azken dokumentala aurkeztu ostean, ordea, artzaintzaren mundu zirraragarria ezagutzeko aukera izan nuen. Sarri artzainaren jarduna bigarren maila batean kokatu arren, errealitatea bestelakoa da. Artzainak pertsona oso jakintsuak dira, zentzudunak eta langileak. Gainera, Amurrioko [Araba] eta Orozkoko [Bizkaia] herritarrek ere zerbait egiteko gogoa zuten aspalditik; euren asmoen berri eman, eta, lantaldeari komentatu ostean, produkzio lanarekin hasi ginen maiatzean.

Dokumentalaren oinarria artzaintzaren iragana, oraina eta etorkizuna da. Zein da publikoari helarazi nahi diozuen mezua?

Itxaropena, gertaera errealetan oinarritutako itxaropena. Artzaintza tradizionala desagertuko den arren, artzaintza ez da desagertuko. Egungo artzainek ardiak mendira igotzen dituzte, baina gaua etxean igarotzen dute. Beste askok hobekuntza genetikoetan egiten dute lan, ardien baliabideekin gehiago ekoizteko. Artzaintza tradizionala oinarri, egungo baliabideekin etorkizun errentagarriagoa lortzen dabiltzan artzainak dira nagusi; artzain eskolek ere horretan dihardute lanean.

Gainera, dokumentala bloketan grabatuta egongo da.

Blokeetan, artzainak urtaro bakoitzean egiten duen lana islatu nahi dugu; mendiko momentuak ez ezik, baserriko lanak ere kontuan izan nahi ditugu. Hilabete bakoitzean artzaintzaren zeregin ezberdinak islatuko ditugu; esaterako, martxoan, erditzeak.

Lehenengo blokea jada grabatu duzue, «eskarmentu handiko» artzainak elkarrizketatuta. Artzain bizitza tradizionalaren isla al dira elkarrizketatuak?

Bai. Euren ospearengatik elkarrizketatu nahi nituen artzain batzuk zeuden; esaterako, Jose Maria Olabarri. Orain lauzpabost urte arte mendira igotzen zen, eta asteak igarotzen zituen bertan zuen bordan. Bizitza gogorra eta tristea zela esan arren, erakartzen zuen zerbait bazela esaten zuen. Luis Larrea ere elkarrizketatu genuen; sekulako energia du, eta elkarrizketatuen artean gehien harritu nauena izan da.

Gazteak ere elkarrizketatu dituzu. Ba al dago alderik adinaren arabera?

Aldeak nahiko nabarmenak dira. Ardiak mendira igo arren, egun artzainek gaua etxean igarotzen dute. Gainera, produkzioari ere garrantzia ematen diote. Artzaintza tradizionalaren eta modernoaren arteko fusioa dela esan daiteke. Artzain tradizionalek une gogorrak bizi izan zituzten; egungo gazteek, ordea, bestelako mimoak behar izaten dituzte. Artzaintza egunerokotasunarekin uztartzen saiatzen dira; adibidez, kalera irtetearekin.

Gazteen artean, badira emakumeak ere.

Zigoiti aldean, artzain emakume gehiago daude gizonezkoak baino. Proiektu ezberdinetan aritzen diren emakumeak dira.

Beraz, artzaintzak etorkizuna duela esango al zenuke?

Artzaintzak badu etorkizuna, baina asko borrokatuta. Laguntzak jaso arren, egungo artzainek produkzioan lortutakoari esker bizi nahi dute. Artzaintzaren sektorean dagoen mafiaz eta mendira txakurrekin igotzen diren herritarrez kexu dira. Askok zaindu ez, eta ardiak zauritzen eta hiltzen dituzte. Administrazioak ere erantzukizuna izan beharko lukeela diote; artzaintzaz baino gehiago, turismoarentzako parke naturalak egiteaz arduratzen direla esaten dute. Sarri ez dira zainduak sentitzen.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

 ©ANDONI CANELLADA / @FOKU

«Ahituta amaitzen dugu, baina zoriontsu»

Enekoitz Telleria Sarriegi

Klasikoetan klasikoena da Arnoldo izozkitegia Donostian. 1935ean hasi ziren, eta laugarren belaunaldiko kidea da Alustiza: «Hauxe da txikitatik edoski duguna; gure odola da, eta ezin genuen hiltzen utzi».
Union Artesanako kideek kantatu zuten atzo <em>Artillero</em> abestia. ©ANDONI CANELLADA / FOKU

Lehertu da festa Donostian

Miren Mujika Telleria

Bi urteko geldialdiaren ostean, kanoikadaren hotsa entzun, eta eztanda egin du festak Donostian. Piratek ere bota dute euren txupinazoa, eta koloretako txalekoz bete da kaia. Hasi da Aste Nagusia.
Mariana Etxegarairen hilobia, Hazparnen (Lapurdi). ©HAZPARNEKO HERRIKO ETXEA

«Kantuan hastean hein bat lotsatua nintzen, baina ahantzia nuen berehala»

Miel A. Elustondo

Julien Vinsoni zor bide zaio bertsolaritzari buruzko aipurik zaharrenetakoa, 1869ko irailean Saran egindako Lore Jokoetakoa. Hantxe dira ageri Jatsuko Piarres Ibarrart 'Bettiri', Azkaineko Mari Luixa Erdozio eta Joanes Etxeto 'Senpereko errienta' koplariak. Usteak ustel, Erdozio ez da salbuespen. Garaian, beste bi emakumezko ere nabarmendu ziren kantuan, Mariana Etxegarai 'Aña Debrua' eta Marie Hargain, bertsolari txapeldunak.
Uribarri Ganboako Garaioko hondartza. ©JAIZKI FONTANEDA / FOKU

Barnealdeko hondartzak

Eider Etxeberria Soria

Uribarri Ganboako urtegia urte osoan bisitatzeko leku aproposa da, uda sasoian batez ere. Garaioko eta Landako hondartzak daude han, eta bainua hartzea baimendurik dago

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...