Albistea entzun

ARKUPEAN

Uda

Maddi Zubeldia -

2019ko ekainak 29

Urtean behin eguzkia Lurraren zeruan zenitera iristen da, hau da, ekiak bere posiziorik gorena hartzen du, eta horrek gure ipar hemisferioan dakarren ondorio ikusgarriena egunaren luzapena da. Egunak luzeago eta itzalak laburrago diren garaia dugu. Udako solstizioan gu baino handiago den ziklo natural baten partaide garela agerian geratzen da. Hortik datorke historian zehar egun horrek hartu duen garrantzia, baita kultura gehienetan horri loturiko ospakizuna ere.

Sanjoanak dira dudarik gabe guretzat bestarik ezagunenak, ekainaren 23ko gauean bizirik dirauen suak piztearen usaia. VI. mendean kristautu zen ohitura zaharra, Elizak ongi baitaki herrien antzina-antzinako kultu zaharrak bereganatzen. Eskandinaviar eta zelta kulturetan atzeman daitezke gisa bereko ezaugarriak: elementu nagusiak sua (eguzkia) eta natura (uzta, jainkoak) dira, argiaren garaipena baita ospatzen dena, naturaren sagaratzea hots.

Zeltentzat, Litha-ren besta maitasunaren, babesaren eta sendaketaren adierazlea da. Su handiak pizten dira, inguruan dantza egiten da, eta kabalak bi suren erditik igaro arazten dira emankor bilaka daitezen. Antzina, udako solstizioaren garaian ospatu ohi ziren ezkontza gehienak, eta eztizko ilargiaren ohiturak horretan duke jatorria: eztia biltzeko garai egokia zenez, ezkongaiei ematen zitzaien ezkondu aurretik, babesa eta emankortasuna ekarriko zielakoan. Zelten usteen arabera, udako solstizioan munduen arteko beloa arras mehea da, eta ondorioz «populu txikia» (aztiak, izpirituak...) topatzeko parada ematen du. Halaber, gatazkatsua ere izan daiteke solstizioaren garaia, Haritzaren Jainkoa (hazten ari den urtearen Jainkoa) eta Gorostiaren Jainkoa (beheiti doan urtearen Jainkoa) gudukatzen baitira.

Druidek erritu ugari egiten zituzten naturaren ohoretan, belar «magikoak» bilduz. Zelten errituak aipatzean, ezin ahantzikoa da Stonehenge, non uda oroz milaka lagun biltzen baita bertara udako solstizioaren arabera lerrokatua den monumentu megalitiko zirkularraren erdira argi-hastea agurtzera.

Bikingoentzat udako solstizioa epaiketak eta gatazkak konpontzeko garai egokia zen. Azpimarratu behar da hemisferioaren iparrean kokaturiko herrialdeetan, eguzkia ez dela batere sartzen data horretan. «Gauerdiko eguzkia» deiturikoak gaur egun ere turismo galdera ikaragarria sortzen du, Islandian batez ere.

Egiptoarrentzat, berriz, udako solstizioak urteko lehen eguna markatzen zuen, Niloren urak haztearekin batera.

Txinan udako solstizioa neguarenaren osagarri gisa ikusia zen: negukoak zerua, artasuna eta yanga ospatzen zituen; udakoak, ordea, lurra, emetasuna eta yina goraipatzen zituen. Usadioetan zaharrenetako bat hauxe: bikoteek suen gainetik jauzi egiten zuten, urteko uzta norainoko altuerara iritsiko zen igartzeko gisan.

Amerikar kontinentean, maien eta azteken kulturen erritualez gauza gutxi dakigu, eta eraikinak dira egun horrek zuen garrantziaz mintzo. Tenplu eta eraikin anitz eraikiak izan dira fenomeno astrologikoek eta udako solstizioak proiektaturiko itzalen arabera.

Eta historiaurrean, leize apainduen kokapenak badu jakin-mina pizteko arrazoirik. Chantal Jègues-Wolkiewiez arkeologo eta astronomoak harpeetako sarrerak solstizioen eta ekinokzioen arabera kokatuak direla dio.

Ez al da ederra pentsatzea munduko txoko desberdinetan une jakin batek lotzen gaituela lurtar guztiok? Une jakin batek eta naturarekin bat egiteko gaitasunak batzen gaituela ohartzea kontsolagarria ez al da?

Ederra da une berean eguzki beraren parean dantzan ari garela sentitzea, su beraren gainetik jauzi egin eta inguruan dantzan ari garela, lotzen gaituen zirkuluan bildurik.

Dantza egiten duen herria ez omen da hiltzen, dantza egin dezagun beraz, erdizka ez baina, bete-betean dantza dezagun bizitza!

Uda on denoi.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Arrosarioa
 ©BERRIA

Garai konplexuei aurre egiteko kazetaritza bat

Beatriz Zabalondo - BERRIA Taldeko lehendakaria / Martxelo Otamendi - BERRIAko zuzendaria

Iaz BERRIA Taldeak egindakoaren errepasoa duzu hau. Kazetaritza da gure eginkizuna, euskarazko kalitateko kazetaritza; erreferente informatiboa izatea helburu. Beraz, hortik hasi dugu errepasoa, gero arlo ekonomikoari, komunitateari eta erronka berriei leku egiteko.

Irautea iraultzea denean

Estitxu Garai, Naiara Pinedo eta Zuriñe Rodriguez

Zure ahotsa errazago zapaltzea, moztea. Ostean datorren gizonak zure iritzia gutxiestea. Gizonen maiztasuna handiagoa izatea. Gizonak finkoak izatea, zu aldakorra. Mahaiko emakume bakarra izatea naturalizatzera iristea. Zure hitzei ez entzunarena egitea, beti euren artean elkarri erreferentziak egitea.

Zuretzat bihotzez, Elizabeth Hadley

Kinka buletina

Klima larrialdiari eta ingurumenari buruzko azken berriak zabaltzen dituen buletina.

Iruzkinak kargatzen...