Albistea entzun

EPPUR SI MUOVE

Eta Antonio poliziak Francisi egin zion tiro

Begoña del Teso -

2021eko ekainak 11

Urteak pasatu dira. Hamarkadak ere bai. Mendez eta milurtekoz aldatu gara, dagoeneko. 1979ko ekainaren 10ean, Antonio Caba Laguna Espainiako polizia nazionalak tiro egin zion Vicente Vadillo Santamariari. Aurpegian. Apolo diskotekan egiten zuen lan Vicentek; goizalderik ez zuten Euskal Herriko gau basa horietan Francis izengoitiaz zen ezaguna sustraiak Andaluzian eta familia Valentziako Torrenten zituen gazte hura. Lana eta bizitza egiten zuen Poliziak aspalditik setiaturiko eta astindutako Errenterian. Hiru ziren bertako gau-lokalak, hirurak perilosoak oso, sexua era bakar, bakan eta aspergarri batez ulertzen duen ohitura oneko jendearentzat. Hiru: Penny Lane, Cerebros eta Apolo. Apolon emakumez janzten zen Francis. Trabestia zen, nahiz eta, agian, gaur egungo lexiko-hiztegi politikoki ortodoxoetan hitz hori debekatua izan. Nork daki?

Dakigun guztia zera da: bere heriotza tragikoak bultzada eman zion jaiotzear zen Euskal Herriko gay mugimenduari. Manifak izan ziren, oihuak izan ziren, jipoitu zituen Poliziak Donostian zein Errenterian borrokan izan zirenak. Baina, egun, urteak, hamarkadak pasatuta, gauza jakina da Francisen hilketa izan zela hemengo Stonewall, erreferentzia mingarri eta izugarria atzoko, gaurko eta biharko LGTBI mugimenduarentzat.

Oroigarria dauka Vicentek Errenterian. Urtero omentzen dute bertan, baina atzoko errekuerdoa zinemaz zen gainezka, eta zinema areto bat bete zuen mukuru.

Atzo, Errenteriako LGTBI+ Mahaiak, Udalak eta Niessenen aterpe duen Ozzinemak bultzatua, babestua, bai Granadan bertan bai Malagako zinema jaialdian jendea ahoa bete hortz eta eskuak zauritu txalo utzi zuen Juana La Lorca filmarekin oroitu zen herria Francisekin.

Mundu mailako (kasik) estreinaldi mundiala izan zen. Aparteko balentria dugu Granadako Huescar herrian jaiotako Valeriano Lopez sortzaileak burutu duen pelikula. Askotariko diziplinetan ibilitako artista da Valeriano, aspaldian daude bere lanak ez mugarik, ez inposaketarik onartzen ez duten arte galeria eta museoetan.

Definitzeko eta sailkatzeko ezinak diren hainbat giza kreaturarekin batera, Valeriano jolasean eta sufrikarioan, aldarrikapenetan eta burletan ibili da Granadako Sacromonten, Viznarreko sakanean, San Vicenteko Baratzean, Kubako Santiagon eta Habanan. Erabili izan ditu Lorcaren poemak, erabili izan ditu sekulako zartatekoak eman eta hartzen dituzten kaleko eta plazako txotxongiloak, eskuz maneiatzen diren horiek. Erabili izan ditu aspaldiko mamu berdaderoek jantzi ohi zituzten izarak. Erabili izan du, harri-kartoizkoa ematen bazuen ere, gaurko gure oroipen lausoetan dir-dir egiten duen Espainiako zinema zaharraren mito makina bat.

Kantuz eta dantzaz errebelde, politikoki eskatimari, sexualki mokokari, poetikoki parrandazale jo izan du gauza sakratu bat bera ere tente utzi izan ez duen jendaia ausart horrek. Granadan eta Malagan gertatu zen eran, Errenteriako zinemazale guztiak, Niessen aretoan bildu ziren libertate egarti oro, zutik jarri ziren txalo zaparradan. Pelikulak merezi duelako. Eta Francisek ez baitzuen nahi izango beste omenaldirik Juan La Lorca bezalako atrebentziarik baino.

Hori gertatu zen atzo Errenterian. Kilometro gutxira ireki dituzte berriro zinema aretoak. Hendaiatik Baionaraino, Les Varietesetik L'Atalanteraino, Hegoaldean ikusi dugun zinema oro duzue: Nomadland, A Young Promising Woman, Caminho Longe... Goza ezazue, merezi duzue eta.

Bi azken-aurreko ohar: badakit ez zenutela duda izpirik izan, baina, zera: Vicenteren eraileak bederatzi hilabeteko kartzela zigorra jaso zuen eta... ez zen arrimatu ere egin presondegira.

Zinemari dagokionean, maltzurkeria galant bat: Cannesek Netflix gonbidatu du La Croisettera. Plataformak errefusatu egin du. Mendekua, hotzean, gozoagoa.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Baita ozenki esan ere

Baita ozenki esan ere

Edu Lartzanguren

Gaur duela 30 urte, Gure Jarrera diskoa aurkeztu zuen Negu Gorriak taldeak. Haien bigarren diskoa zen, eta eurek sorturiko Esan Ozenki zigiluaren lehenengoa.

Peio Agirre, Damaris Pan eta Dario Urzay aurtengo saridunak, goizean egindako aurkezpenean, Bilboko Arte Ederren Museoan ©Aritz Loiola/ Foku

Dario Urzai, Damaris Pan eta Peio Agirre dira 2021eko Gure Artea irabazleak

Amaia Igartua Aristondo

Ibilbide artistikoagatik saritu dute Urzai; sorkuntza lana aitortu diote Pani, eta artearen dibulgazioan eginiko lana hartu diote aintzat Agirreri

Norman Foster 'Agravitas' proiektua azaltzen, 2019an ©Foku

Bilboko Arte Ederren Museoak 700 metro koadroko terraza bat izango du eskulturak erakusteko

Amaia Igartua Aristondo

Norman Fosterrek museoa zabaltzeko lehiaketara aurkeztutako proiektuak ez zuen jasotzen aire zabaleko eremurik; azken lanketetan, berrikuntza hori gehitu diote. Halaber, aurreikusi baino zabalagoa izango da erakusketa areto nagusia: 25 metrotik 29 metrora igaro da

Imanol Iribarren eta Peio Irigoien taldeko kideak. ©Gorka Rubio / Foku

Euskal kantuak latin jazzera eraman ditu Aldapeko Basque Latin Jazz taldeak

Mikel Lizarralde

'Iri barrenetik' diskoa argitaratu du Imanol Iribarren pianista eta tronboi jolea buru duen zortzikoteak.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.