Noiz sortua: 2019-10-10 00:30:00

Kimikako Nobel saria jaso dute litio ioizko baterien garapenaren aitzindariek

John B.Goodenough alemaniarraren, Stanley Whittingham britainiarraren eta Akira Yoshino japoniarraren lanak nabarmendu ditu epaimahaiak
Irudian, Kimikako Nobel saria eskuratu duten zientzialariak.
Irudian, Kimikako Nobel saria eskuratu duten zientzialariak. NAINA HELEN JAMA/TT

Uxue Gutierrez Lorenzo -

2019ko urriak 10

Hirugarren hirukotea; Medikuntza, Fisika eta, orain, Kimika. Atzo ere hiru gizonezko ikerlari saritu zituen Zientzien Suediako Errege Akademiak. John B. Goodenough alemaniarrak, Stanley Whittingham britaniarrak eta Akira Yoshino japoniarrak lortu dute 2019ko Kimikako Nobel saria. Litio ioizko baterien garapenean oinarritu dituzte hirurek euren lanak, bakoitzak bere aldetik. Izan ere, egungo gailu elektroniko gehienek litio ioizko bateriak erabiltzen dituzte: sakelako telefonoek, eskuko ordenagailuek eta auto elektrikoek, besteak beste. Hiru kimikariak «iraultza teknologiko» horren aitzindari direlakoan nabarmendu ditu akademiak: «Erregai fosilik gabeko gizarte haririk gabekoaren oinarriak ezarri zituzten».

Iragan mendeko 70eko hamarkadan ekin zion Whittingamek litiozko lehenengo bateria erabilgarria ontzeari, eta britainiarraren bideari segitu zion Goodenoughek. Produktuaren prototipoa hobetu guran, bateria ereduaren potentzia bikoiztea lortu zuen Goodenoughek. Alemaniarrak bizitza osoa eskaini dio kimikari, eta 97 urte bete berritan eskuratu du Kimikako Nobela; saria jaso duen pertsonarik helduena da. Azkenik, Yoshino japoniarrak beste biek hasitako bidea borobiltzeko urratsa egin zuen; litio soila litio ioizkoarekin ordezkatu zuen. Hobekuntza horri esker, bateria praktikan erabilgarri bihurtu zen, litio ioizkoa seguruagoa baita.

Guztiak gizonak

Astelehenean abiatu zuten garaikurren banaketa, eta, dagoeneko, bederatzi ikerlari saritu dituzte, guztiak gizonezkoak. Kasu guztietan, hain justu, hiru sari banatu dituzte alor bakoitzean: gai orokorren inguruan zientzialari ezberdinek egindako ekarpen zehatzek piztu dute epaimahaiaren arreta. Zelulen funtzionamenduan oxigenoak zer-nolako eragina duen zehazteko azterketak egin dituzte astelehenean Medikuntzako Nobela eskuratu zuten William G. Kaelin, Gregg L. Semenza eta Peter J. Ratcliffek. Atzo, berriz, James Peeble, Michel Mayor eta Didier Queloz astrofisikoak gailendu ziren Fisikako Nobelean.

Gaur banatuko dute Literaturarena, eta, ezohiko eran, sariketa bikoitza izango da: iazkoa eta aurtengoa. Bihar Bakeak hartuko du lekukoa, eta Nobel Sarien sorta Ekonomiakoak itxiko du, datorren astelehenean.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Ekainaren 2an eguneratua, 19:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Azkeneko 24 orduetan hamar lagun hil dira COVID-19 gaitzaren eraginez. Zortzi positibo atzeman dituzte PCR probekin, eta bost gaixo ospitaleratu dituzte. Euskal Herrian 29.491 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.078 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Aritxulegiko gaina, Nafarroa eta Gipuzkoa artean. ©

Nafarroako Gobernuak «jarrera zuhurra» du lurraldeen arteko joan-etorriekin

Berria

«Autonomia erkidego guztiek dute lurralde mugakideen artean mugitzeko helburu bera, baina litekeena da erritmoa berbera ez izatea», esan du Javier Remirez gobernuko bozeramaileak. Salvador Illa Espainiako Osasun ministroak atzo esan zuen hirugarren fasea bukatu arte ezingo dela autonomia erkidego batetik bestera bidaiatu. 

Heriotza kopurua asteka, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. ©INE

Nabarmen goratu da izurriak eragindako heriotzen kurba

Edu Lartzanguren

Espainiako Estatistika Institutuak grafiko bat argitaratu du, erakusteko izurriak nola eragin duen heriotza tasan.

Pedro Sanchez Espainiako presidentea, gaurko lehen agerraldian, Kongresuan. ©J. J. Guillen / EFE

Espainiako Kongresuak larrialdi egoeraren seigarren luzapena onartuko du gaur

Paulo Ostolaza

Ekainaren 21 arte luzatuko dute; printzipioz, azken aldiz. Sanchezek iragarri duenez, «hirugarren fasean sartzen diren autonomia erkidegoetan hango presidenteak erabakiko du nolakoa izango den fase hori».

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna