Albistea entzun

Txillardegiren itsasoan murgilduta

Fito Rodriguez - Idazlea

2022ko urtarrilak 11

Txillardegiren ekoizpen literarioa itsasoaren erdian dagoen gizon baten irudiaren antzera izan daiteke: Txillardegi txalupa batean nabigatzen ari dela, txalupa horretan etengabe ateratzen diren zuloak estaltzen saiatuz, baita urperatzea eta ondoriozko hondamendia saihesten ere dabilela.

Txillardegik, kasu honetan, bere idazkien bidez, bulkada kolonialaren infiltrazio diren kultura eta politika zulo horiek detektatu, diagnostikatu eta alternatibak proposatu zituen Euskal Herria errotiko alienazioaren itsas hondoan ez galtzeko.

Txillardegiri buruz ari garela, haren heriotzaren hamargarren urteurrenean, kontakizun biografikoen ohiko linealtasuna ariketa konplexuago bihurtu behar dugu, intelektual gisa hainbat eremu geografikotan, soziokulturaletan zehar mugitzean oinarritzen den ibilbideari ekiteko, elkarren artean gainjartzen diren esperientzien eta ideien aniztasunaren berri emateko. Esperientzia eta ideia horiekin hitz egin zuen Txillardegik berak hil arte. Horrela uler daiteke, beraz, haren biografiak, eboluzio linealak baino gehiago, desplazamendu horiek erakusten dizkigula euskal prestakuntza intelektualaren dinamikari eta pentsamendu garaikideari erantzuten dietela, batez ere.

Horregatik antolatu dugu honako hitzaldi sorta hau Donostiako San Telmo museoan arratsaldeko zazpietan: Txillardegiren hizkuntza politikaren oinarriak eta gaurkotasuna, Araitz Aizpuru eta Iñigo Urruti (gaur, urtarrilaren 11n); Kronikak liburuaren aurkezpena, Koldo Izagirre, Garbiñe Ubeda, Juan Luis Zabala eta Gorka Bereziartua (urtarrilaren 13an) eta Txillardegi: Euskalgintza eta Txillardegi: intelektuala eta gizartea bi liburu berriren aurkezpena, Alaitz Aizpuru, Lorea Agirre eta Igone Lamarain (urtarrilaren 18an).

Txillardegik arretaz aztertu zuen, bere lanean funtsezko bi ardatzen bidez —hau da, hizkuntza, politika eta kultura nazionalaren bidez—, subjektu politiko berri baten azalpena, egitura kolonialak desitxuratzen zituen euskaldunon harrotasuna. Bere lan osoan zehar, bi zati handi bereizten dira, baina integratuak: berea bidaia intelektual bat izan da, eta ez zituen garai hartako ohiko Hizkuntzalaritza eta Gizarte Zientzien antolakuntza-kategorietako ia bat ere bere hartan onartuko. Aldi berean, berarentzat behintzat, ez zuten balio bere subjektibazio-prozesuetan kolonialismoaren kritika egiteko pentsatutako eta eraikitako espazio arruntek.

Franz Fanonen antzera, kondenatuen paisaia bihurri horietan murgilduta, ibilbide bati hasiera eman zion hizkuntza kolonizatutik ondoriozko zapalkuntza politikoraino, Euskal Herriaren aldarrikapena ekarri zuena, kultura nazionala borrokaren ardatzetan jarriz. Nazioa, lurraldea, kultura eta beste arazo batzuen bidez, eta hainbat autoreren eta kultur posizioak zirela medio, Txillardegiren jarrera ez litzateke izate-nazionala argitzea izan nahi, nazio-kidetza azalaraztea baizik, egon izan beharrean alegia, kolonialismoaren aurka borrokatuz betiere.

Txillardegik egoera kolonialaren hizkuntza-dimentsioan kokatu gintuen, baita kondenatutako hizkuntzatik askatzeko borrokara doan bidean ere. Entzun ez den hizkuntza, eta kolpeekin isildu dena, baina bere ahotsaren aldarrikapenean literatura-alternatiba berriak aurkitzerik izan dituena. Erregimen kolonialari norberaren bizitzaren nahiz heriotzaren bidez desafio egitea eta betirako markatua geratzea, baina unibertsalizazioa berria imajinatzeko gauza izanda eta Euskal Herriak behar zuen eta behar duen hiztunen komunitatea taxutzeko loturak eraikitzeko gai izan delarik.

Euskara literario bateratua proposatu eta praktikan jartzen lagundu zuen, eta, hori gabe, gaur eta hemen ezin izango nuen hauxe bera idatzi ere egin.

Eskerrik asko Jose Luis, hil zinenetik hamar urte pasa arren jaio zinen hirian merezi duzun aitortza ofizialik oraingoz eman gabe badago ere, gugan zaude, bizirik bezain eragile. Zu zeu...

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.