Noiz sortua: 2020-01-09 00:30:00

ARKUPEAN

Agnotologia

Pilar Kaltzada -

2020ko urtarrilak 9

Eztabaida interesgarria jokatu da egun hauetan: hamarkada berria hasi da? Matematikariek ezetz diote eta zuzen daude, datorren urteko abenduaren 31ko gauerdira arte ez baita XXI. mendeko hirugarren hamarkada abiatuko. Linguistek, ordea, berba hori, hamarkada, hamar urteko edozein aldi izendatzeko ere erabiltzen dela gogoratu dute eta zuzen daude hauek ere. Ezagun egiten zaizu, irakurle? 2000. urtearekin eztabaida bertsua izan zela gogoratzen dut nik; urte osoa eman genuen mende berrian ote ginen argitu ezinik.

Azken boladan, orainaldiari eta etorkizunari iraganaren antz handiegia hartzen ari natzaie eta kezkatu egiten nau. Ez dut uste, askok diotenaren kontra, Historia behin eta berriro errepikatzen den patua denik, baina mutatis mutandi, erraza da lehenago gertatu diren jazoeren arrastoa ikustea. Orainaldia ez da iraganaren kopia hutsa, baina senide berekoa da eta DNAn gorde ditu haren zantzuak.

50eko hamarkadan dema estua jokatu zen AEBetan tabako-konpainien eta hedabideen artean. Erretzearen kalteez informazioa zabaltzen hasi zenean, alarmak piztu ziren munta handiko negozioa arriskuan ikusita. Tabako-etxeek bide artezetik heldu zioten auziari: harreman publikoetan ospe handikoak ziren etxeak kontratatu zituzten desinformazioa barreiatzeko. Brown & Williamson enpresaren 1969ko jarduera-txostenek argi dakarte horren berri: «Gaur egun gure produktua zalantza da». Ez gezurra, ez kontrako ebidentziak, baleude: zalantza baizik. Ezagun egiten zaizu, irakurle?

Lehenago beste kasu asko izan ziren, baina Stanford Unibertsitateko irakaslea den Robert Proctorren interesa piztu zuen, eta orduantxe izendatu zen, lehen aldiz ezjakintasunaren zientzia: «agnotologia». Izena izatea izanari erreparatzeko bide egokia da.

Proctorrek agnotologoen eskuliburua osatu zuen: ukaezinak diren ebidentziak nola ukatu, kuestionaezinak diren iturriak nola kuestionatu, edonork ikus dezakeena nola ezkutatu balizko informazio-uholdearen erdian edo nola desitxuratu ikusezin egiteraino, kontrako mezua iradokitzeko edo zalantza eragin zezaketen sasiko ebidentziez inguratzeko. Ezagun egiten zaizu, irakurle?

Kontraesankorra ematen du, baina okerrena sinesteko prest gaude, sinesgaitza edo absurdoa bada ere. Den-dena posible dela eta aldi berean den-dena ezinezkoa dela sinistu egiten dugu. Asmatu egin zuten, bete-betean, ez baikara oldartzen amarrua agerian geratuta ere, gezurra eta iruzurra espero ditugulako ia beti eta ia guztiengandik. Erretzea ona dela, klima ez dela aldatzen ari edo emakumeen kontrako biolentziarik ez dagoela esanda ere, beste hark zioen bezala, «airea debalde» ateratzen da, gezurraren froga ukaezinak baino indartsuagoa delako zinismoaren geruza ikusezina. Zinikoak gara; batzuk ziniko eta oraindik erretzaile.

Hasi berri edo oraindik hasi ez den hamarkada hau agnotologiarena izango dela ematen du, eta ez da ikusmira atsegina. Arriskua ez da desinformazioa, gezurrak beti arriskutsuak badira ere. Helburuak ez du zertan izan auzi jakin baten egiaz konbentzitzea edo informazio jakin bat ezkutatzea, baizik etsipena, zinismoa eta jendearen artean desjabetzeko sentimendua sortzea. Pentsamendu kritikoari eta aukerak sortzeko gaitasunari berari uko egitea da, nire ustez, arriskurik handiena, eta baita ezjakintasun eta desinformazio-estrategia berrien helburua ere.

Ezagutzaren aroaren distiraz liluraturik bizi izan gara aspaldi. Nahikoa ikusi eta entzun dugu, baina, argi izateko ez dela dena urrea eta iragarkien neonak ere dir-dir egiten duela merkantzia pozoitsua estalki ederrean saltzen digun bitartean.

Ongi etorri 20ko hamarkada zorora.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Covid-19 daukaten gaixoak zaintzen duten bi erizain besarkatzen 55 egun gaixo zeraman gizon bat sendatzean. ©Andoni Lubaki / Foku

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 31.166 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.150 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Ordiziako positiboekin lotutako 48 kasu zenbatu dituzte dagoeneko

Ordiziako positiboekin lotutako 48 kasu zenbatu dituzte dagoeneko

Arantxa Iraola

Maskara erabiltzea derrigorrezkoa izango da Gipuzkoako herri horretan, eta tabernetako jarduna mugatuko dute

Urkullu mitin batean, Zornotzan, ekainaren 27an. ©Jaizki Fontaneda / Foku

Urkulluk ez du Ordizian bozketak atzeratzeko asmorik

Igor Susaeta

Eusko Jaurlaritzako jarduneko lehendakariaren ustez, bozkatu ahal izateko baldintzak «guztiz» bermatuta daude.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna