Noiz sortua: 2019-06-12 00:30:00

ARKUPEAN

Entropia

Jone Uria Albizuri -

2019ko ekainak 12

Hego Euskal Herrian hauteskunde ugari izan ditugu denbora gutxian. Bagenekien lehendik ere elkarri eragingo ziotela, eta eragin zioten. Oraindik ari dira elkarri eragiten. Albistegi eta tertulia pila entzun ditugu horren inguruan. Batak estatuko presidente izateko zeinen botoak beharko lituzkeen, zeinen abstentzioak, zein aukera dauzkan honekin ala harekin aliatzeko. Horri udal eta autonomia erkidegoetako aldagaiak gehitu zaizkio, gainera. Dantza are konplexuago eginez. Eta orain gutxi amaitu den zortzi denboraldiko telesail arrakastatsuaz gain, entropiaren kontzeptua ekarri dit gogora.

Entropia sarri desordena neurtzeko gailutzat aurkezten da. Ez da ulertzeko kontzeptu erraza, eta desordenarenak laguntzen du intuizioa izaten. Baina ez da erabat zuzena. Entropiak eskala txikia eta handia erlazionatzen ditu, nolabait. Fisikan mikro eta makro eskala esaten zaienak. Guk egin dezakegu neurketa bat, adibidez, objektu baten tenperaturarena edo gas baten presioarena, eta esperimentuak zenbaki bat bueltatuko digu. Horri esker jakingo dugu makro eskalako egoerari buruz zerbait, baina ez digu esango partikula edo atomo bakoitzaren posizioa eta abiadura zein den, esaterako. Entropiak neurtzen duena da makro eskalako emaitza bakoitzarentzako, eskala txikiko zenbat konfigurazio diren posible. Zenbat eta konfigurazio mikro posible gehiago, orduan eta entropia handiagoa. Hau da, zenbat eta entropia handiagoa, makro eskalako neurketak informazio gutxiago ematen digu eskala txikian gertatzen denaz.

Hauteskundeetara itzuliz, eskala makroan letorkeen neurketa edo titular bat izan liteke, adibidez, Pedro Sanchez izango da estatuko presidente. Baina titular horretara iristeko, eskala mikroan zer pasa den ez digu adierazten horrek. Eta gaur egun daukagun agertokian, nahiko garbia da horretara iristeko dauden aukerak asko direla, eta elkarrengandik oso ezberdinak. Alegia, entropia handia dela kasu honetan. Intuizioa izaten laguntzen badizue, desordena handia dago. Eta bestela ere bazegoen, baina udal eta erkidegoetako hauteskundeek entropia handiagotu besterik ez dute egin, mikro-konfigurazio posibleak orain lehen baino gehiago direlako. Halako udaletako alkatetza nork nori emanez gero, Nafarroako gobernuan halako edo bestelako gertatuz gero, Iruñeko udalean gertatzen denaren arabera...

Askotan eskala handiko neurketekin jarduten dugu, ezinezkoa zaigulako txiki denetan begia jartzea. Hain zuzen ere horregatik da interesgarria entropiaren kontzeptua, adierazten digulako eskala handiko neurketa horiek zenbateraino informatzen gaituzten eskala txikian gertatzen ari denaz. Bipartidismo egoera batean, edo gehiengo absolutuko egoera batean, entropia txikia geneukake, eta, beraz, presidente edo lehendakaria nor den jakiteak emango liguke nahikoa informazio egitura osoaz. Zenbat eta alderdi gehiago, goi zein behe mailako aginte postu gehiago, eta zenbat eta gehiengo absolututik urrunago orduan eta entropia handiagoa.

Baina halako neurketak ez ditugu hauteskundeetan bakarrik egiten. Are, esango nuke, gutxienez hauteskunde hauetan, eskala mikroak lortu duela bere atentzioa, hein batean. Ziur aski horregatik, entropia altua delako. Ez da albiste eta datu guztien kasua, hala ere.

Akaso gehiagotan galdetu behar genioke geure buruari zein den jasotzen dugun datu bakoitzaren atzean ezkutatzen den entropia. Alegia, noraino ematen digun datuak egoerari buruzko informazio nahikoa. Noraino ulertzen dugun eskala txikia handiaz zerbait jakinda. Erantzuna jakiten zaila izango da sarri; ezinezkoa, askotan. Baina ez gaitezen horregatik erosokerian erori, planteatu dezagun galdera gutxienez.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Maiatzaren 24ko datuekin eguneratua. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Azkeneko 24 orduetan ez da hildakorik izan, 23 positibo berri detektatu dituzte PCR probekin, eta hiru gaixo ospitaleratu dituzte. Euskal Herrian 28.474 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.013 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Zaintzaile bat adineko pertsona bati eskua ematen. ©BRAIS LORENZO / EFE

Hauskor azaldu da

A. Iraola - M. Peruarena Ansa

Krisiaren hasieratik jakina zen COVID-19ak gogor erasaten diela adineko pertsonei; edadekoen zentroetan izan diren heriotza ugariek agerian utzi dituzte egoitzen sistemaren inguruko hainbat gabezia, eta galderak sortu dituzte toki horietan egoiliarrek jasotzen duten osasun artaren inguruan.

Eguraldiaz eta neurrien arintzeaz gozatu dute herritar askok gaur. ©Juan Carlos Ruiz / Foku

Koronabirusak ez du inor hil Hego Euskal Herrian, lehen aldiz 85 egunean

Edu Lartzanguren

23 positibo berri detektatu dituzte PCR probekin, atzo baino bost gehiago.

Bihar irekiko dituzte hondartzak Donostian. Argazkian, atzo. / ©Juan Carlos Ruiz, Foku

Bigarren faserako jakin beharrekoak

Jon Ordoñez Garmendia

Astelehenetik araudi berri bat izango da indarrean Hego Euskal Herrian eta ordutegiei, saltokiei, taberna eta jatetxeei, hezkuntza zentroei, kirola jarduerei, eta igerileku eta hondartzei eragingo die.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna