ARKUPEAN

Patua, 'Patois', Batua

Xabier Paya Ruiz -

2020ko urtarrilak 28

Patuak hala nahita, ez nindunan euskaldun jaio Euskal Herrian. Bekaizkeriak janda, inoiz amestu izan dinat nolakoa izango nindukeenan Paya Ruiz ordez, atzizkiz jantzitako abizen parea jaso izan banin, badakin, zuhaizti eta ez-dakit-nongoetxea horietako bana, adibidez. Abizenok euskal grafiaz idatziko genitinan etxekook, noski, gure jatorrizko euskalduntasunaren seinale. Lehen hitzak euskaraz egingo nitinan, erraz ahoskatuko nitinan dd, tt eta txistukariak, eta zailtasun xarmagarriak izango nitinan, koskortutakoan, gaztelaniaz hitzen gramatika-generoa hautatzeko. Ederra izan behar din Euskal Herrian euskaldun jaiotzea, Alemanian aleman-hiztun edo Ingalaterran ingeles-hiztun sortzea bezain ederra; zer izango dun etxean ikasitako euskara jantzita irtetea kalera, inork soinekoa zalantzan jartzeko beldurrik gabe? Are gehiago, nola eutsi besteen janzki xelebreak ikusi eta etxean jasotako estetikaren araberako zuzenketak egiteko tentazioari? «Patois» nahi izan gabe, erdalgune deritzon Euskal Herriko bazter horietariko batean jaio nindunan, familia «erdaldun zahar» batean. Ikastolan guraso erdalduneko seme-alaben B taldean sartu nindutenan; gerundioaren eta etorkizunaren arteko nahasketa (joaten naiz vs joango naiz), hitzen azken-aurreko silaba markatzeko joera (eskerrikásko, ikastóla, azterkéta…), euskarazko esamoldeen eta esaera zaharren erabilera espontaneorik eza, eta, nagusiki, patuak jaiotzetik gure inguruko gutxi batzuei ematen zien «gure etxean horrela esaten da» komodina erabiltzeko ezintasuna oroitzen ditinat nire euskara nerabea gogora ekartzean. Izan ere, bertsotan ibiltzeko erabakia hartu ninan, eta Bizkaiko bertsolarien artean, salbuespenen bat salbu, denak zitunan patuaren hatz euskaldunak ukitutakoak. Nire euskara «patois» itsusia iruditzen zitzaidanan Lea-Artibai, Arratia edo Busturialdeko bizkaiera ederren artean. «Patois», euskal wikipediaren arabera, «frantses hiztunek, frantsesa ez den Frantziako estatuko hizkuntzak eta frantsesaren dialektoak izendatzeko erabiltzen duten mesprezuzko hitza da». Hitza «hankekin mintzatu» esan nahi duen «patoyer» aditzetik omen zetorren, eta, ingurukoen mingain-dantza arinaren aurrean, halaxe sentitzen nindunan ni, hankekin edo eskuekin komunikatzen saiatzen. Ulertzen dinat ikastolako B taldeko lagun batzuek euskara galdua izatea egun, frustrazio horrek etsipena eta amorrua eragiten baititin: ustez, gainditu ditun euskaraz jakiteko azterketa guztiak, hezi haute euskaraz, baina beste zenbait hiztunekin gaindiezina egiten zain herren sentsazioa. Baten batek noizbait seinalatu din hire hutsen bat, eta horrek hire baitan garatutako «hiztun-ez-legitimoaren» mina areagotu besterik ez din egiten, hire euskararengatiko desenkusak elkarrizketa askoren hitzaurre bihurtzeraino.

Batua nahi izanda zein nahi gabe, euskara biziko badun, hiztunok salbatuko dinagu. Espero dinat gero eta gehiago izatea patuak euskaldundutako hiztunak, baina azken aldiko sareko eztabaidak eta hedabideetako artikuluak ikusita, arreta handiz tratatu beharreko gaitza iruditzen zaidan euren euskara «patois» gisa sentitzen dutenena, edo euskara hori behar baino gehiago zilegitzeko arriskuarena ere. Euskara guztiak ditun normalak; batzuk besteak baino hobeak ditun, bai, kalitatezkoagoak edo jatorragoak, irizpide horiek aintzat hartuta, baina denak ditun normalak, eta egokiak testuinguruaren arabera. Gotzon Aurrekoetxeak, Euskalkien Sailkapen berria argitaratzearen karietara, esan din «kultura hiritartu ahala eta gehienon bizimodua hirietan gauzatu ahala dialekto sozialak edo soziolektoak sortuko» direla. Onartu beharko dinagu euskarak izango duela hiztunek konpartitutako eremu arautu bat, testuinguru arautuetan jarraitu beharrekoa (batua baita euskara normatiboa arautu bakarra); baina ikasi beharko dinagu hizkuntzak izango dituela eremu batzuk araudirik gabeak, zuzentasun eta jatortasunik gabeko baina euskara bizi-bizikoak, eta horietan, baldintzak ez ditun izango patuak ezarriak, norberak erabakitakoak baizik.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

PCR proba bat, Gurutzetako ospitalean. ©Luis Jauregialtzo, FOKU

Positibo kopuruak goia jo du Nafarroan

Uxue Rey Gorraiz

Beste 749 kasu atzeman dituzte Hegoaldean, eta nabarmen ugaritu dira Nafarroan: 362 kutsatu detektatu dituzte azken egunean. 501 lagun daude erietxeratuta Hego Euskal Herrian, eta 82 gaixo daude ZIUetan.

Zestoa, artxiboko irudi batean. ©Gorka Rubio / Foku

Eraikin publikoak eta tabernak itxi dituzte Zestoan

Berria

28 kasu baieztatu dituzte azken egunetan, eta neurri murriztaileak hartu dituzte agerraldiari aurre egiteko asmoz. Datozen egunetan egoera «kontrolatzea» espero dute.

Iñigo Urkullu omenaldian ©Eusko Jaurlaritza

Koronabirusaren biktimak omendu dituzte Gasteizen

Uxue Rey Gorraiz

Iñigo Urkullu lehendakariak gidatu du ekitaldia. Pandemiarengatik hildakoak gogoratu ditu, eta elkartasuna adierazi die familiei. «Elkarrizketa soziala» bultzatu dadin galdegin du, bizikidetza sozialaren berreraikuntzarako.

Sindikatuen eta Sareren elkarretaratzea, presoen egoeraren harira Bilbon. ©Marisol Ramires/FOKU

Hainbat espetxetan komunikazioak eten dituztela salatu dute Sarek eta Etxerat-ek

Maria Ortega Zubiate

Presoek eta haien senideek “garai oso zailak” bizi dituztela adierazi dute bi elkarteek, eta pandemiak “salbuespenezko erregimenaren aplikazioa” areagotzen duela. Positibotzat jo dituzte Eusko Legebiltzarrean eta Espainian espetxe politika aldatzeko egindako adierazpenak.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna