Albistea entzun

ARGI ALDIAN

Historiaurrea eta paleogenomika

Mikel Iriondo Orensanz - EHUko antropologia irakaslea

2018ko urtarrilak 7

Badira urte gutxi batzuk hizkuntza berri bat ikasi genuela eta ulertezinak ziren hamaika liburu irakurtzen hasi ginela. Horrela adieraz daiteke, nire ustez, historiaurreari buruz paleogenomika ematen ari zaiguna. Aspaldiko indibiduoen milioika ezaugarri genetiko, atzoko eta egungo indibiduoen ezaugarriekin erkatzean, sendotasun itzela duten erlazio genetikoak finka daitezke eta galduta uste genuena argiki azalarazten zaigu. Horren inguruan Nature aldizkarian argitaraturiko azken bi adibideak ekarriko ditut hona.

Alde batetik, Lipson eta lankideek Europako Neolitoaren inguruko lana argitaratu zuten azaroan. Ezaguna zen lehenagotik orain dela 8.000 urte inguru Ekialde Hurbilean jatorria zuten gizatalde batzuek nekazaritza eta abeltzaintza zabaldu zutela Europan zehar. Gertatutako prozesu horretan sakontzeko, lan honetan 180 indibiduo analizatu dituzte eta ikusi dute nola, Europako eskualde bakoitzera heltzerakoan, nekazari horiek bertako jatorrizko ehiztari-biltzaileekin mailaren batean nahastatu egin ziren. Badirudi, gainera, ehiztari-biltzaile horiek ez zirela bat-batean desagertu, poliki-poliki horien genomaren proportzioa handituz baitoa nekazarien taldeetan, hau da, belaunez belaun nekazariak, ehiztari-biltzaileak barneratzen joan ziren haien taldeetan. Iberiar penintsulan, adibidez, nekazariek zuten ehiztari-biltzaileen genomaren portzentajea orain dela 6.000 urte %23 izatetik, %27 izatera igaro zen mila urte beranduago. Gogora ekarri nahi dut azken datu horiek erlazio zuzena dutela gurekin, nahasturiko nekazari eta abeltzain horiek egungo euskaldunen arbasoak baitira, orain dela bi urte frogatu zuten bezala.

Bestetik, Moreno-Mayar eta lankideek Ameriketako indigenen inguruko beste berri bat atera dute. Orain dela 11.500 urteko Alaskako haur baten genoma sekuentziatu dute, eta ikusi dute nola Ameriketako indigenen arbasoak asiarretatik desberdintzatzen hasi ziren orain dela 36.000 urte inguru, orain dela 24.000 urte guztiz isolaturik geratu zirelarik Beringian. Populazio hori egungo Ameriketako indigena guztien arbasoa izan zen eta egungo talde desberdinak kontinentean zehar hedapena ematen zen heinean agertzen joan ziren. Europarren emaitzekin alderatuz, amerikar indigenen jatorriaren inguruko emaitzak nahiko orokorrak dira oraindik; finean, analizatu diren indibiduo zahar guztien %6 baino ez dira kontinente horretakoak. Urriagoak dira oraindik analizaturiko Afrikako indibiduoak (%1) edota ozeanikoak (%0,5). Zenbat dugun oraindik jakiteko!!

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Urkullu, gaur goizean, Eusko Legebiltzarrean. ©Endika Portillo / Foku

Urkulluk uste du euskararen aurkako epaiek ez dutela zalantzan jartzen hizkuntz politika

Iosu Alberdi

Urteko lehen kontrol saioa egiten ari dira Eusko Legebiltzarrean. Osasun sistema publikoaren eta pribatuaren arteko harremana babestu du lehendakariak.

AHTaren tunel bat Lezetxiki barruan egin dutela salatu dute ©Lezetxikiren Lagunak

Gipuzkoako Foru Aldundiak dio AHTak ez duela «inolako kalterik eragin» Lezetxikin

Isabel Jaurena

Ekologistak Martxan taldeak erran du AHTaren obrek «haitzuloko lurpeko ekosistema hauskorrari» kalte egin diotela.

«PSNrentzat noiz da eremuz aldatzeko garai egokia? Inoiz ere ez»

«PSNrentzat noiz da eremuz aldatzeko garai egokia? Inoiz ere ez»

Joxerra Senar

Ustekaberik ez zen izan atzo Nafarroako Parlamentuan, baina Mañerun «amorruz eta etsipenez» hartu dute albistea, euren nahiari jaramonik ez dietelako egin Navarra Sumak eta PSNk. Alkateak salatu du «bigarren mailako herritar» sentitzen direla.

LAB, ESA, UGT, ELA eta CCOO sindikatuetako ordezkariak, atzo, otsailaren 15eko greba iragartzen. ©IÑIGO URIZ / FOKU

Hiru greba eta hamaika mobilizazio: Nafarroa, marea zuri baten atarian

Ion Orzaiz

LAB, SAE, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek, batetik, eta SATSEk, bestetik, lanuzteak antolatu dituzte datozen asteetarako. Sindikatu Medikoa eta Nafarroako Gobernua, ados jarri ezinik

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.