Albistea entzun

Patxo Telleria. Gidoigilea eta aktorea

«Hizkuntzei buruz azterketa sakona egiten dugu»

Euskaltzaindiaren mendeurrenerako sortu zuen 'Ghero' antzezlana Tartean Teatroak. Donostiako Viktoria Eugenia antzokian emango dute gaur, 20:00etan.
MARISOL RAMIREZ / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Miren Garate -

2019ko urriak 12

Tartean Teatroak iazko azaroan estreinatu zuen Ghero antzezlana, Euskaltzaindiaren mendeurrena ospatzeko ekitaldien barruan. Patxo Telleriak azaldu du publikoari «harridura» ari zaiola eragiten, besteak beste, obraren tonuagatik, emozioek duten presentziagatik nahiz estetikagatik. 3000. urtean kokatu dute istorioa, eta euskara desagertzear dago, azken euskalduna hilzorian dagoelako. Hortik abiatuta, umorez, hizkuntzei buruz, hizkuntza aniztasunari buruz eta irauteko grinari buruz ari dira. Gidoilaria izateaz gain, aktoreetako bat ere bada Telleria, Mikel Martinez, Olatz Ganboa, Iñaki Maruri eta Ane Pikazarekin batera. Zuzendaria, berriz, Jokin Oregi da. Donostian ez ezik, Getxon, Durangon eta Eibarren ere izango dira urrian, eta hurrengo hilabeteetan ere emankizun ugari dituzte.

Azaroan beteko da urtebete antzezlana estreinatu zenutenetik. Nolako harrera izan du?

Harridura nabaritu izan dugu. Tartean taldearen ibilbidea eta Mikel Martinezek eta biok egiten dugun Ez dok hiru-ren ibilbidea ezagutzen dutenei bitxia egiten zaie, komedia baztertu gabe tonu ezberdina erabiltzen dugulako, eta, komediaz harago joanez, hizkuntzei buruz, hizkuntzen aniztasunari buruz eta hizkuntza gutxituei buruz azterketa sakon bat egiten dugulako. Arrazionamenduaz eta barreez gain, emozioak ere ageri dira; oso antzezlan emozionala da arlo askotan, eta deigarria egiten zaio hori publikoari. 3000. urtean dago girotuta, eta horrek estetika baldintzatzen du, hizkuntzak erabiltzen ditugun moduak ere harridura sortzen du...

Enkarguz idatzitako obra da Ghero. Asko kosta zitzaizun?

Ideia ona harrapatzea izaten da zailena; hortik aurrerakoa ez da hain gogorra. Eskertu behar diogu Euskaltzaindiari erabateko askatasuna eman izana, irizpide artistikoetan ez direlako sartu. Eta Euskaltzaindiak egindako enkargua egon arren sorburuan, guri dagoeneko ahaztu zaigu haren ordezkari edo gutxienez bazkide lana egiten dugula, eta, azkenean, antzezlan bat egitera joaten gara.

Mikel Martinezekin batera behin baino gehiagotan egin izan dituzu euskarari buruzko antzezlanak. Oraingoan, ordea, bost aktore zaudete oholtza gainean.

Gaur egun, eta are gehiago euskarazko antzerkian, bost aktoreko antzezlana proiektu handizalea da, eta arriskutsua. Hala ere, ezin gara beti formatu txikiko ikuskizunekin konformatu. Instituzioek ere lagundu behar dute, eta guk, gure aldetik, apustu handizaleak egin behar ditugu.

Hamabi hizkuntza erabiltzen dituzue antzezlanean. Hasieran azpidatziak jartzeko asmoa zenuten, baina azkenean ez zela beharrezkoa iruditu zitzaizuen. Erabaki ona izan zen?

Hizkuntza pila bat erabili nahi nituen ikuskizunean, eta ez nuen beste modurik ikusten. Baina, era berean, nagia ere ematen zidan. Alde batetik, nagi teknologikoa, eta, horrez gain, beste kultura batzuetan oso ohituta dago jendea bai zinema bai antzerkia azpidatziekin ikustera, adibidez Frantzian, baina gurean ez dago ohiturarik, eta gainera aurreiritziak daude horren kontra. Jokin Oregi zuzendariak proposatu zuen azpidatziak kentzea, eta ikusi nuen merezi zuela saiatzea. Testua pixka bat birmoldatu egin nuen, eta nahiz eta hizkuntza ezezagunak erabili, kontatzen zena erraz ulertarazteko erronka hartu nuen. Jakina, hitz batzuk ez dira ulertzen, baina ulertzen da zer ari den gertatzen, mila trikimailu ditugu horretarako. Salbuespen bat dago, nahita egindakoa: hasierako eszenan inkomunikazio linguistikoa islatzea nahi genuen, ikuslea hizkuntza arrotz baten aurrean aurkitzea, baina hortik aurrera erraz jarraitzen zaio istorioari.

Hausnarketa ugari ageri dira antzezlanean: zertarako balio duten hizkuntzek eta hizkuntza aniztasunak, irauteko grinari buruzko istorio bat ere bada...

Istorioan planteatzen da 3000. urtean hizkuntza bakarra dagoela munduan, hizkuntza globala, eta protagonista dela beste hizkuntza bat dakien bakarra. Baina perfektutzat dute egoera linguistiko hori: «Hizkuntza bakarra daukagu, apurtu dira mugak eta harresiak, eta oso ondo ulertzen dugu elkar guztiok», pentsatzen dute, positibotzat dute. Guk uste dugu hizkuntza bakarra egotea basoetan zuhaitz mota bakarra egotea bezala dela, akaso oso praktikoa fumigatzeko-eta, baina izugarri tristea.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Josu Okiñenak (eskuinetik laugarrena) hainbat egileren oinordekoen, Bingen Zupiria Kultura sailburuaren eta beste hainbat eragileren ondoan aurkeztu zuen atzo OndarE Oficina. ©GORKA RUBIO / FOKU

Musika altxorrak gizarteratzeko egitasmo «zirkularra», abian

Amagoia Gurrutxaga Uranga

OndarE Oficina proiektuak hogeitik gora konposizioren edizio kritikoak eta disko bat argitaratu ditu dagoeneko. Josu Okiñena pianista eta ikerlaria da egitasmoaren sortzailea

Sail Ofizialean hiru emakumezko zuzendari baino ez ziren lehiatu jaialdiaren lehen urteetan: Julia Solntseva, Tatiana Lioznova eta Judit Elek. ©JAGOBA MANTEROLA / FOKU

Lehen urteei ertzetatik begira

Ainhoa Sarasola

Donostiako Zinemaldiaren 1953tik 1970erako 30 argazki ikusgai daude Tabakaleran. Generoari, klaseari eta politikari lotutako «tentsioen» isla diren irudiak hautatu dituzte

 ©MONIKA DEL VALLE / @FOKU

Neonezko solasaldiak

Amaia Igartua Aristondo

Lucio Fontanaren eskultura bat eskuratu du Guggenheimek, eta hiru urtez izango du ikusgai. 100 metro neon hodiz osatuta dago artelana

Kukai dantza taldearen <em>Biziminak</em> filma ikusi ahal izango da Loraldian, besteak beste. Irudian, ikus-entzunezkoaren fotograma bat. ©LORALDIA FESTIBALA

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.