Albistea entzun

HIRUDIA

Sei ostegun eta leiho bat

Elena Odrizolak <em>Gara</em>-ko <em>Mugalari</em> gehigarrirako egindako marrazkia (2007).
Elena Odrizolak Gara-ko Mugalari gehigarrirako egindako marrazkia (2007). ELENA ODRIOZOLA / EZEZAGUNA

Patxi Zubizarreta - Idazlea

2016ko maiatzak 5

Gianni Rodariri irakurri genion Lenin eta haren senideak lorategiko leihoetatik sartzen zirela etxera. Aitonak, hori ez debekatzeaz gain, aulkitxoak ipintzen zizkien leihoetatik arriskurik gabe sartzen jarrai zezaten. «Istorioen bidez —eta horiek sortzen dituzten prozedura fantastikoen bidez—, haurrei errealitatera atetik ez, baina leihotik sartzen laguntzen diegu. Dibertigarriagoa da eta, beraz, baliagarriagoa».

Fatima Mernissi idazle marokoar oraintsu hila Fez-eko harem batean sortu zen eta hari ere irakurri ahal izan genion, hango eta orduko bizimolde hertsian, kulturak, liburuek, hizkuntzek… leihoak zabaltzen zizkiotela, arindu egiten ziotela jauregiko itxikeria eta isolamendua.

Yolanda Arrietari kazeta honetan oraintsu irakurri diogu haurrak eta haien nagusiak hizkuntzaren alde sentsorialetik sartzen direla literaturaren etxera: «Kikura-mikura lankirikon, xikula-mirula ukalakon, ikula-mirula lankirikon, xikula-mirula unkalakon, ikula-mikula lakirikon, xikula-mikula ukalakon». Sartzen direla, bai, baldin eta antzeko hitz jokoekin hipnotizatzen baditugu, baina idazlearen esanetan «irakasle gazteek eskoletan ez dituzte ulertzen ahozko herri literaturaren irudiak: saltoak, egiturak, metaforak, errimak… Sinbologia aldetik, aldaketa handi baten aurrean gaude, baina labar bat da. Krak bat».

Beñat Sarasolari, berripaper honetan ere, oraindik orain irakurri diogu: «Oteizaren moduan esateko, heziketan gabezia estetiko handiak ditugu. Jende askok ez daki zein alde dagoen testu literario eta ez-literario baten artean».

Antonio Muñoz Molinari Plenilunio nobelan irakurri genion: «Irakasteak dagoeneko ez nau ilusionatzen, ez dut indarrik, eta, gainera, ez dira garairik onenak lan hori egiteko. Tamalgarria da, zurekin irakurtzen eta idazten ikasi zuten haurrak, nola hazi eta, batez ere, nola zabartu diren ikustea, zeinen azkar galdu duten irudimena eta grazia, zeinen azkar egin diren nagusi eta zakar».

Hona hemen, laburbildurik, eskoletan, irakasle eskoletan, hezkuntzan dauden gabezia horien ondorioak. Eta, beharbada horregatik guztiagatik, Pinotxorekin gogoratzen ahal gara, eta zurezko panpinak nola erabaki zuen, behin batez, Jostailuen Erresumara joatea, izan ere han ez baitzegoen ez eskolarik, ez maisu-maistrarik, ez libururik; izan ere han sekula ez baitzegoen ikasi beharrik, izan ere han ostegunetan ez baitzegoen eskolarik eta, Jostailuen Erresuman, asteak, sei ostegun eta igandea baitzituen…

Gabeziak hor daude, baita itxikeria eta aire kirastua ere, baina leihoak zabaltzeko aukerak ere bai. Eta leihoak zabaltzen direlako frogak asko eta askotarikoak dira. Euskal idazleok horretaz jabetzen gara titiriteroen pare eskolaz eskola gabiltzan sasoi honetan —aspaldiko partez, Nafarroan barne!—, eta hainbat maistra, zenbait maisu saiatzen ari direla, Antonio Rodriguez Almodovarren hitzetan adieraztearren, informazio literarioaren ordez —edo batera—, hezkuntza estetikoa lantzen, poesia bilatzen, leihoak parez pare zabaltzen.

John Steinbecki Zeruko belardiak lana irakurri geniolako dugu Miss Morgan andereñoaren berri, eta hark nola lortu zuen ikasle guztien maitasuna eskuratzea: «Arratsaldero, ordu erdiz, irakurri egiten zien. Zatika, Ivanhoe edo Talismana irakurri zizkien, edota Itsas Otsoa eta Oihanaren Deia…, ez ume ipuinak, oilo gorri txikia eta azeria eta antzarrari buruzkoak, baizik eta helduentzako istorio interesgarriak».

Gabriel Garcia Marquezi ere honakoa irakurri genion: «Begirune handia, maitasun handia diot irakasle lanari, eta horrexegatik mingarria zait irakasleak, hezkuntza sistemaren biktima izaki, tontakeriak esaten ikustea. Sekula ezin izango dut ahantzi bost urterekin irakurtzen irakatsi zidan maistra. Hark irakurri zizkigun poemek betiko usteldu zidaten arima. Batxilergoan ere halakoxe maisu bat izan nuen, apala, zuhurra, liburu ederren labirintoan interpretazio burutsurik gabe gidatzen gintuena. Ikasketa horren bidez ikasleok parte hartze pertsonalagoa eta libreagoa genuen poesiaren prodigioan...».

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Inazio Mujika, Aintzane Atela, Miren Arratibel, Manu Lopez eta Joxean Muñoz, gaur goizean, Donostian. ©Gorka Rubio / Foku

Edith Wharton batu da Literatura Unibertsala bildumara

Itziar Ugarte Irizar

Egile estatubatuarraren 1911ko ‘Ethan Frome’ nobela laburra euskaratu dute Miren Arratibelek eta Aintzane Atelak. Izen bereko pertsonaiaren gorabeherak ditu ardatzean.

Alex Sanvi eta Unai Iturriaga, atzo, Elkarreko komikiaren txokoan, Donostian. ©MAIALEN ANDRES / FOKU

Mundura atera dira H.B. eta Lo-li-ta

Itziar Ugarte Irizar

Unai Iturriagak eta Alex Sanvik 'Haur Besoetakoa. Itsasoan urak handi' komikia eman dute, Ikastolen Elkartearen eta 'Xabiroi'-ren eskutik. Orain arteko albumik «sendoena» dela uste dute

 ©JAIZKI FONTANEDA / @FOKU

Euskal Herrira itzuliko da gaur Patti Smith

Aitor Biain

Gasteizko Azkena Rock jaialdian eskainitako emanaldiaren ondotik, Euskal Herrira itzuliko da Patti Smith; Donostiako Kursaal auditoriumean ariko da gaur iluntzean. Punk-rockaren ikur handienetako bat da, eta Donostian emango dio amaiera Europa osoan egindako kontzertu birari.

Alexei Volodin pianista, artxiboko irudi batean. ©EUSKADIKO ORKESTRA

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...