Noiz sortua: 2018-05-10 00:30:00

HIRUDIA

Sinetsiko ez dizut, ba

Sexto Tarkinio Lukrezia bortxatzen, Tizianoren margolanean.
Sexto Tarkinio Lukrezia bortxatzen, Tizianoren margolanean. BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Maialen Berasategi Catalán - Itzultzailea

2018ko maiatzak 10

Bortxatu zaitzakete kaleko bost morroik, eta bortxatu zaitzake senarrak, eta koinatuak. Isilaraz zaitzake epaile batek, eta isilaraz zaitzake semeak. Ez da literatura: errealitatea da. Eta tira: bada literatura ere, aspaldi-aspaldidanik gaurdainokoa.

Gogoratu, bestela, Penelopez, Odisea-ko (eta gerora, besteak beste, Serraten kanta biolintsu hartako) itxarotzaile leial eternal hartaz, zeinak, bakean utz zezaten ehuntze- eta desehuntze-plan nekez hari heldu beharrarekin aski ez, eta beste zeregin inportante bat ere izan baitzuen: Telemako semeak bere burua jaun eta jabe berresteko aukeratutako emakumea izatea. Izan ere, labur kontatuta, egun batean «Ixo, ama, eta segi sukaldera» bota zion Telemako gazte jator-jator hark amari (edo tira, horixe bera, baina poetikoago esana, Homero ez baita alferrik Homero), hainbat gizon inguruan adi zeudela bota ere, eta, Mary Beard historia klasikoko adituak Emakumeen ahots publikoa mintzaldian esplikatu zuenez, badirudi ekintza sinboliko bezain efektibo haren bidez egin zela Telemako benetako gizon. Emakume bat (ama edo edozein) isilarazi, ahal dela beste gizaseme batzuen aurrean: hara zer egin behar den seme izateari utzi eta gizaseme bihurtzeko.

Filomela, berriz, hitzez ez ezik ezpataz ere isilarazi zuten, Ovidioren Metamorfosiak ospetsuan: nork eta koinatuak, hura bortizki bortxatu, eta, gutxitxo irudituta-edo, mihia moztu eta giltzapetu egin zuen gero, ez zezan sekula ezertxo ere esan, ez bortxaketaz eta ez beste ezertaz.

Horra hor bi adibide, bi adibidetxo baino ez, Mendebaldeko gure kultura honen bi oinarri literariotatik atereak. Elezaharrak dira, bai, baina etengabe sorberrituak. Errealitateak elikatuak, haiek gero errealitatea elikatzeko balio izan duten modu berean. Argi ibili, ordea, hain anaitasun samur hunkigarriz gure kultura osoa idatzi duten gizon horien obren irakurketa kritiko feminista egitea bururatzen bazaizu, zeren, goxoen-goxoenean eta gutxien-gutxienean, puritano zentsuratzaile ezjakin bat izatea leporatuko baitizute ustezko bidaidetzat dauzkagun horietako askok (inork adibiderik nahi badu, ikus dezala zer gertatzen zaion etengabe Beard-i klasikoak betaurreko morez interpretatzen dituenean, eta zer pasatu zaion berriki Laura Freixas idazleari Nabokoven Lolita modu kritiko eraikitzailean irakurtzea proposatu duenean).

Urrun omen dugu mitologia, baina Lukreziaren patua opa diete askok oraindik emakume bortxatuei: «Salatu ezan, bai, baina gero akabatu heure burua, eta isildu betiko». Hauxe baita emakumeoi gazte-gaztetatik behin eta berriz kontatzen diguten ipuina, lorik ez egitekoa: «Bortxatzen bahaute, errua eta malkoak besterik ez dun izango sekula eta beti. Ez haiz sendatuko. Ez haiz biziko». Ezinago argi eta gordin esplikatu zuen Virginie Despentesek King Kong teoria liburuan: «[...] nola liteke zuk bizirik segitzea goitik beherako mari-purtzil bat izan gabe? Bere duintasuna zaintzen duen emakume batek nahiago zukeen hil zezaten. [...] Bazirudien zeozer higuingarria zela baten bati beldurgarriagoa iruditzea eraila izatea, hiru urderen gerri-kolpeengatik traumatizaturik gelditzea baino». Eta, beharbada, istorioari amaiera biribil apoteosiko bat emateko, nobela beltzetako detektiberik ankerrena jarriko dizute atzetik isilpean, zeure onera itzultzen ahalegindu izana zeure kontrako froga gisa erabiltzeko.

Ipuin hutsak dira, bai, mitologia, baina, ohi ez bezala, zeinen esanguratsua gertatzen den mito hitzaren etimologia (mythos = kontakizun), noiz eta errelato ditxosozkoa hitzetik hortzera darabilgun garai honetan: Penelopez, Filomelaz eta Lukreziaz josita dago gure kulturaren kontakizuna. Hortik gatoz, hori gara. Sotilago, burokratikoago, cool-ago, sofistikatuago, liberalago, postmodernoago, baina horixe gara.

Sinetsi? Sinetsiko ez dizut, ba, ahizpa.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Maiatzaren 29an eguneratua, 19:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Azkeneko 24 orduetan bost pertsona hil dira COVID-19 gaitzaren eraginez, hamabi positibo atzeman dituzte PCR probekin, eta hiru gaixo ospitaleratu dituzte. Euskal Herrian 29.287 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.066 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Iñigo Urkullu eta Nekane Murga, goizeko bileran. ©/ Irekia

Ekainaren 8an hirugarren fasera igarotzeko eskatuko du bihar Jaurlaritzak

Jon O. Urain

Nafarroako Gobernuak «oso balorazio positiboa» egin du erkidegoek konfinamendua leuntzeko hirugarren fasea kudeatzeko aukeraz.

Aitor Esteban eta Salvador Illa, Kongresuan. / ©Ballesteros, EFE

Erkidegoek kudeatuko dute hirugarren fasea

Jon Ordoñez Garmendia

Alarma egoera luzatzeko akordioa egin dute Espainiako Gobernuak eta EAJk, eta horren truke Urkulluk eta Txibitek hartu, kendu, moldatu eta ezarriko dituzte alarma egoeratik ateratzeko neurriak hirugarren fasean Hego Euskal Herrian. ERCrekin ere egin du akordioa Madrilek. Jaurlaritzak bihar eskatuko du ekainaren 8an hirugarren fasean sartzea.

 ©BERRIA

Kulturgintza: eutsi ala hautsi

Iñigo Astiz

Koronabirusaren hedapenak ziurgabetasun handia eragin du aurrez ere prekaritateak gogor jotako sektore batean: kulturgintzan. Sorkuntza ere krisi honi aurre egiteko moduan dagoen jakiteko, lau sortzaile elkarteren zuzendaritzako kideak bildu ditu BERRIAk: Eneritz Artetxe (Ehaze), Garbiñe Ubeda (Euskal Idazleen Elkartea), Aitor Bengoetxea (Musika Bulegoa) eta Igor Elortza (Euskal Herriko Bertsozale Elkartea).

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna