Noiz sortua: 2018-04-05 00:30:00

HIRUDIA

Fantasia bat

Rikardo Arregi Diaz de Heredia - Idazlea

2018ko apirilak 5

Azken egunotan Joanes Leizarraga eta Joana III.a Albretekoa Nafarroako erregina gogoan izan ditut behin baino gehiagotan; izan ere, aurten, inoiz baino jasangaitzagoak iruditu zaizkit Aste Santuaren inguruko tradizio katoliko-erromako eusko-espainiarrak, labur esateko. Eta horrela, gogotsu, burutik igaro zait, irudimena aske, beharbada, Nafarroako erresuma historiaren bilakaeragatik errepublika bilakaturik eta Joana III.aren programa erlijiosoa apur bat arrakastatsuago, gaur egun tradizio katolikoa eta tradizio erreformatua izango zituen herrialde batean biziko nintzatekeela, eta kristautasunaren bi aldaera horiekin dena erlatiboagoa izango litzatekeela eta beraz, eramangarriagoa, bi bertsio duen egia bat ezin baita izan, berez, zapaltzaileegia.

Euskaldun ikasien artean (gutxi, antza) ezaguna da Joanes Leizagarrak (edo Joanes Leizarragak zuzendutako talde batek) Itun Berria euskaratu zuela (Bearnoko protestateen sinodoan egin zioten enkargua 1563an), eta oso edizio zaindua atera zela Arrotxelan 1571ean, Joana erreginaren armarria lehen orrialdean, Iesvs Christ Gvre Iavnaren Testamentv Berria izenburuarekin. Beharbada ez da hain ezaguna erreginaren programa erlijiosoan euskara ez ezik, bearnesa ere sartzen zela: 1563an Joan Kalbinen katixima argitaratu zen bearnesez, eta 1568an Arnaut de Saleta-k Clement Marot-en salmoen bertsioa moldatu zuen. Joana erreginak unibertsitate protestante bat sortu zuen Ortezen. Ez zen lorontzi-erregina izan, politika kontuetan oso sarturik, Agrippa d'Aubigne idazle kalbinista barrokoarentzat «emakume izaeratik sexua baino ez zuen» Nafarroako erreginak. Emakume bat gizonezkoen lanetan, badakizue.

Nire balizko fantasia horretan euskal telebista publikoak prozesio katolikoak sustatzearekin batera (aurten suharki egin duen zerbait), balizko eliza erreformatu horren ekitaldiei buruz ere informazio osoa emango zuen, edo (ai, oi, fantasiaren fantasia) erlijioak alde batera utzi eta erromatarren filmak emango zituen, eta, nola ez, Loiuko aireportuari buruzko albiste eternal horiek. Egia da eliza kalbinisten soiltasunak ezin duela lehiatu prozesio katoliko-erromakoen oparotasunarekin (loreak, kandelak, estatua odoleztatuak, txano puntadunak, mantelina beltzak, legionario zangarrak, ministro espainiarrak, kateak, jendea oinutsik, odol gehiago... ). Horregatik, nire fantasian eliza luterano bat ere sartuko nuke, musikagatik bereziki: prozesio katolikoen musika karrankariegia da,, eta eliza kalbinistetan musika-tresnarik ez dago (ez zegoen lehen behintzat), salmoen kantu errazak baino ez: Bachek Köthen-eko gorte kalbinistan lan egin zuenean musika profanoa soilik idatzi zuen, eta horri esker Brandeburgeko kontzertuak, biolontxelorako suiteak eta biolinerako partitak, besteak beste, ditugu orain.

Nire balizko fantasia horretan euskal telebista publikoak prozesio katolikoak sustatzearekin batera (aurten suharki egin duen zerbait; esan al dut?), Bachen Nekaldietako bat eskainiko zuen urtero ikusle luteranoak pozik izateko, edo katoliko, erreformatu eta luteranoez nekaturik betiko programazioarekin segituko zuen, erlijioak ahazturik.

Nire fantasia borobiltzeko, eliza ortodoxo bat sartuko nuke. Ez da oso ideia burugabea: errepublika barik, gure erkidego autonomo eta foraletan gero eta gehiago dira Europako ekialdetik etorri direnak, Errumaniatik demagun. Kristautasun ortodoxoak abantaila asko ditu: hasteko, Berpizkundeari ematen diote garrantzia, eta ez dute hainbeste atsegin hartzen kontu odoltsu eta morbosoetan; bigarren, beste egutegi bat dute (Pazko igandea aurten apirilaren 8a izango da), eta hori aprobetxa dezakegu oporrak beste modu batean antolatzeko; eta hirugarren, euskal telebista publikoak zuzenean eman zezakeen Pazko bezperan Jerusalemgo Hilobi Santuaren elizatik Argi Santuaren errito ikusgarria. Edo fantasiaren fantasia...

Gasteizko prozesio ateoen garaikoa naiz ni, bertan oihukatzen genuena ezin dut hemen idatzi, ez naiz ausartzen. Eliza katoliko-erromakoaren nagusitasunaz nekaturik, beste hiru eliza kristau, gutxienez, izatea iruditzen zait orain biderik egokiena. Lau aldaera duen egia bat airea baino arinagoa da. Euskal telebista publikoaren baimenarekin, jakina.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Koronabirusaren azken datuak

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 12.944 gaixok eman dute positibo koronabirusaren proba eginda. 846 hil dira. COVID-19 gaitza izandako 4.601 pertsonari eman diete alta. Grafikoak, albiste barruan.

Erosketak egiteko ilarak Gasteizen. ©Jaizki Fontaneda / Foku

Osakidetza test azkarrak erabiltzen hasi da

Berria

Italiako Gobernuak herrialdean lehorreratzeko debekua ezarri die Mediterraneoan migratzaileak erreskatatzen dituzten ontziei. «Osasun larrialdiak irauten duen bitartean, ezin dira oinarrizko baldintzak bermatu», adierazi dute.

Herritarren ilada Ordiziako azokan, itxialdiaren hasieran. ©Jon Urbe/ Foku

Baserritarrak haserre, Jaurlaritzak azokak debekatu dituelako

Iker Aranburu

EHNEk uste du Jaurlaritzak ez duela eskumenik salmenta zuzeneko eremuak debekatzeko. "Erabaki tamalgarria», Enbaren ustez

Osasungintzako langileak txaloka Nafarroako ospitale gunean ©Idoia Zabaleta, FOKU

Koronabirusaren hedapena geldotzen ari da Nafarroan, baina ez Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan

Ainhoa Larretxea Agirre

Lau hildako eta 112 kutsatu berri izan dira Nafarroan azken orduetan, eta hildakoak hamazazpi dira Araban, 25 Bizkaian eta hamar Gipuzkoan.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna