Albistea entzun

Koronabirusa. GIZARTEA PENTSALDIAN

Oinarrizko errentaren mugak

Joseba Zalakain - SIIS ikerketa zentroko zuzendaria

2021eko martxoak 3

Asko dira azkenaldian baldintzarik gabeko oinarrizko errenta baten aldeko aldarrikapenak. Gure artean, otsailean aurkeztu zen Baldintzarik Gabeko Oinarrizko Errentaren aldeko Legegintzako Herri Ekimena Legebiltzarrean, pobrezia amaitzeko eta pertsona guztientzako eskubideetan aurrera egiteko helburuarekin. Neurri horren alde direnen arabera, Oinarrizko Errenta tresna aproposa da pobrezia bukatzeko, enplegua banatzeko eta lana partekatzeko, bizitza erdigunean jartzeko, erabakitzeko autonomia gehiago lortzeko, modu jasangarriagoan bizitzeko eta aberastasuna birbanatzeko.

Diru-sarrera hori hilean 900 eurokoa izango litzateke pertsona helduentzat, Aurrekontu Orokorrek finantzatuko lukete eta eskubide subjektiboa litzateke. Unibertsalak eta baldintzarik gabeak izateak esan nahi du Euskadin bizi diren pertsona guztiek izango luketela hura jasotzeko eskubidea, lana izan edo ez izan, norekin bizi diren eta beste errenta edo ondare-iturri batzuk zein administrazio-estatusa zein den aintzat hartu gabe.

Oinarrizko errenta ez da, ordea, askok dioten aldaketa «erraz bezain iraultzailea». Bere eraginari buruz dagoen ebidentzia eta bere egokitasuna defendatzeko planteatzen diren argudioak ez dira eztabaidaezinak eta, izan ere, egozten zaizkion abantaila asko, etengabe mantra gisa errepikatzen badira ere, frogatuak edota egiazkoak izatetik urrun daude.

Zentzu horretan gogoratu behar dira, herri ekimenak aipatzen ez dituen arren, Oinarrizko Errentaren beste bi ezaugarri: gaur egun indarrean dauden beste diru laguntza eta kenkari fiskalak desagertu egingo lirateke Diru Sarrerak Bermatzeko Errenta, etxebizitzarako laguntzak, bekak, Oinarrizko Errentaren azpitik dauden pentsioak…—eta errentaren gaineko zerga % 50 ingurukoa izango litzateke, diru sarrera berri hori finantzatu ahal izateko: hau da, edonork jasoko luke oinarrizko errenta, baina pertsona ororen beste diru sarrera guzien erdia Ogasunak hartuko luke, lehenengo eurotik hasita.

Neurri honen alde daudenen arabera, populazioaren % 80k ez luke aldaketa honekin galduko. Datuak ondo aztertzen badira, ordea, argi ikusten da sistema berriarekin gaur egun diru laguntzak edota pentsioak jasotzen dituzten pertsona askok ez luketela neurri honekin irabazi handirik lortuko edo, are gehiago, dirua galduko luketela (ez badira mantentzen behintzat kendu nahi diren diru laguntza baldintzatu eta selektiboak).

Izan ere, klase ertainak lirateke sistema berri honen irabazle argienak, gaur egun baino zerga gutxiago ordainduko lituzketelako edo, praktikan, jasotako diru sarrera ordaindutako zergak baino handiagoa litzatekeelako. Praktikan, errentaren gaineko zerga bilketa osoa gizartearen % 30 aberatsenak hartuko luke soilik bere gain. Hau da: pobreziaren kontrako neurri bezala aurkezten dena, klase ertainen presio fiskalaren jaitsiera dakar batik bat.

Oinarrizko errentaren ustezko beste hainbat abantaila eztabaidagarriak dira ere: esate baterako, Alaskan dagoen oinarrizko errentak argi uzten du erresidentzia legalaren inguruko kontrolak eta baldintzak areagotu egingo liratekeela eta zaila da pentsatzea lanik ez egiteak eta zergarik ez ordaintzeak? inolako estigmarik sortuko ez lukeenik. Bestalde, orain arte egin diren probek nahiko argi uzten badute ere kasu gehienetan jendeak ez liokeela lana egiteari utziko nahiz eta oinarrizko errenta jaso, ikusi beharko litzateke soldataren erdia zergetan ordaindu beharrak nolako eragina edukiko lukeen lanerako zaletasun honetan.

Muga horiekin batera, abantaila argi batzuk baditu ere oinarrizko errentak. Batetik, laguntzaren indibidualizazioa eta baldintzagabekotasunak bere gestioa erraztu eta arinduko luke, eta gaur egun nahiz eta beharra izan? jasotzen ez dutenek errazago jasoko lukete. Ez da aldaketa txikia. Bestalde, diru iturrien gaineko kontrola ez litzateke desagertuko baina gizarte zerbitzuetatik ogasun zerbitzuetara pasako litzateke. Aldaketa nabarmena hau ere.

Azkenik, eta hori izan daiteke agian bere abantailarik propio eta argiena, pertsona askorentzako lan kaskarrak ukatzeko tresna izan daiteke oinarrizko errenta, lanik ez egiteko aukera zabalduz eta, zentzu horretan, gizabanakoen askatasuna zabalduz.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Donostialdeko ESIko zerbitzuburuen ordezkariak, gaur, Gipuzkoako Medikuen Elkartearen egoitzan. / ©Foku

Harreman «asimetrikoak» hausteko bitartekaritza talde bat eskatu dute Donostialdeko ESIko zerbitzuburuek

Iosu Alberdi

Kargugabetzeak egiteko modua kritikatu dute, eta Jaurlaritzarekin eta Osakidetzako zuzendaritzarekin hitz egiteko mahai bat eskatu dute, «egoera konpontzeko». Zenbait eskaera zehatz egin dizkiote Osakidetzari.

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramailea, artxiboko argazkian. / ©Endika Portillo, Foku

Zupiriak esan du Osakidetzaren lan ildoarekin «erresistentzia» agertzeagatik egin direla kargugabetzeak

Edurne Begiristain

Gotzone Sagarduik Eusko Legebiltzarrean agerraldia eskatu du, Donostialdeko ESIaren egoera azaltzeko.

Aranzadi zientzia elkartea desobiratze lanetan, Urduñako hilerrian ©Irekia

Urduñako espetxe frankistako hogeita hamar presoren gorpuzkiak aurkitu dituzte herriko hilerrian

Berria

Aranzadi zientzia elkartea ari da gorpuzkiak lurpetik ateratzen. Gogora institutua biktimen senideekin harremanetan jarri da.

Antton Kurutxarri EEPko lehendakaria agerraldi batean ©Guillaume Fauveau

EEPko ordezkariek Parisen isiltasuna deitoratu dute

Garazi Aduriz Zuñeda

Irailean egin zuten bilkura Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin. Azterketak euskaraz egiteko eskubidea aipatu zuten nagusiki.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Hitzen, ekintzen eta errimen eztanda. Herri bat BERRIAren kulturaren plazan. Baliatu udazkenean BERRIAlagun egiteko eskaintza.