Albistea entzun

HIRUDIA

Konplexugabezia osoz

Jon Alonso - Idazlea

2018ko irailak 20

Hasteko, egunon Maialen eta Ricardo; egun on irakurleei ere, noski.

Aspaldi naiz BERRIAn idatzi gabea, eta bertan izenpea jartzea beti da pozerako arrazoia. Ardurak zipriztindutako poza.

Hiruren arteko formula honen funtzionamendu onaren giltza aurrekoak ezarritako puntuari segitzea delakoan, horretan saiatuko naiz, Maialenek lehengoan jarri zuen gaiari jarraipena emanez.

Nire adiskide batek hamasei urteko semea dauka, eta hari galdetu nion, ea bere institutuan Maialenek esaten duen bezala gertatzen den. Alegia, eskatzen den irakurketa-maila ez ote den aski diferente gaztelaniaz eta euskaraz. Baietz erantzun zidan; aurten La Celestina-rekin ekingo diote gaztelaniazko irakurketari, eta klasikotik gutxi eta errazetik asko duen batekin euskarazkoari.

Gero, ez ote zegoen kezkatuta galdetu nion. Kontuan hartu behar da nire adiskide hori oso literaturzalea dela; bere senarra ere hala da. Etxea liburuz josita duten horietakoak dira.

Erantzun zidan baietz, kezkatuta zegoela, baina institutuan irakurtzeko zeuzkaten liburuen arteko desorekak, hizkuntzaren araberakoak, baino askoz gehiago kezkatzen zuela ikusteak semeari, haren bizitza osoan, ez zitzaiola behin ere okurritu apalategira joan eta milaka liburu horietako bat esku artean hartzea, jakin-minez, gertutasun hutsez, edo txiripaz. Adiskideak azpimarratzen dit semeak mota guztietako liburuak eduki dituela eskura, euskaraz, gaztelaniaz, ingelesez eta frantsesez; beti ikusi izan dituela bere gurasoak liburu batekin, gehienetan euskarazkoa edo gaztelaniazkoa, gutxiagotan frantsesez edo ingelesez; eta, hizkuntzak hizkuntza, sekula ez zaiola burutik pasatu liburu horietako bat esku artean hartzea, «ezta azaleko irudia ikusteko ere!» azpimarratu zidan.

Dirudienez, pantailatik pantailara pasatzen omen du nerabezaroa nire adiskidearen semeak.

Orduan, galdera da: benetan aldatuko litzateke nire adiskidearen semearen jokabidea hutsalkeria bat beharrean, Otto Pette edo Janis Joplin irakurtzea aginduko baliote?

Zalantza handiak dauzkat. Iruditzen zait egoerak gehiago duela zerikusia Tolstoirena omen den Gizon zoriontsuaren alkandora izeneko ipuinarekin. Ezaguna da oso: Errusiako Tzar handia hiltzen ari da, eta bere medikuek esaten diote senda dezakeen botika bakarra zoriontsua den gizon baten alkandora janztea dela. Tzarraren mezulari guztiek miatu egiten dute Errusia goitik behera. Baina ez dago gizon zoriontsurik. Azken-azkenean, mirakulua!, zoriontsua dela esaten duen bat agertzen da. Ordea, mezularia gizonarengana hurreratzen denean, Tzarraren bizitza salbatuko duen alkandoraren bila, konturatzen da gizon zoriontsuak... ez daukala alkandorarik. Antzera gu: ikasketak euskaraz egin dituen belaunaldi guztiz alfabetatu bat edukitzerako (batua sortu zutenek beren ametsik onenetan ere amesten ausartzen ez ziren egoera), belaunaldi horretakoek ez dute literaturaren beharrik sentitzen (alkandorarik ez).

Horixe baitzen orain 50 urte batua sortu zuten gizon eta emakumeen (gizon, batez ere) desideratum-a: ikasketak euskaraz egindako belaunaldi oso bat. Orduan euskara «salbo» ikusiko genuen. Geroxeagokook ez dugu hainbeste maite izan hizkera bibliko-sakroa, eta euskara salbatu beharrean, «gaur egungo munduan lasai eta trabarik gabe ibiltzeko moduko» bihurtzea genuen enpeino, zeina, praktikan, asmo aski antzekoa baitzen.

Non dago gure nahi hori batua sortu eta 50 urte geroago? Literaturari dagokionez, Maialenek salatzen duen puntu horretan, Gereñorengandik (demagun, eta errespeto osoz esanda) Lertxundi edo Alberdirenganainoko dekalaje horretan. Gereñorengandik askoz hurbilago, noski. (Bakarrik literaturari dagokionez?)

Eta larria da hori, noski, larria denez, sortzaileei kasu egitean datzala erabilerarako giltza, nik bezala, uste duen batentzat.

Asko idatzi da horretaz (batzuek kasik doktoretza tesiak egin dituzte gaiari buruz); baina idatzitako ia denak ondorio berera eramaten nau: euskaldunak estatistiketan ageri dena baino gutxiago direla, kopuruz; eta, talde-pertenentzia sinpatiko eta ez problematikoa adierazteko behar denetik harago, ez direla hain euskaltzaleak ere.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

<b>Finala.</b> 2017ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala, BECen. ©A. LOIOLA / FOKU

Txapelketa: zauri edo ukendu

Miren Mujika Telleria

Bilboko Bizkaia pilotalekua izango du azken geltoki Txapelketa Nagusiaren trenak. Ibilbide gorabeheratsua eginda, gaur helduko da hara. Kolpea edo poza izango da gaurko saioa bertsolarientzat, gaur erabakiko baita zein zortzi bertsolari arituko diren Nafarroa Arenako oholtzan.
Jon Sarasua idazlea, atzo, Donostian, <em>Harizko zubiak</em> liburuaren aurkezpenean. ©GORKA RUBIO / FOKU

Hizkuntza lankidetzaren kontrabandoa

Jone Bastida Alzuru

Jon Sarasuak Haitira, Pernambucora, Mexikora eta Tangerrera egindako bidaietako esperientziak eta gogoetak jaso ditu liburu batean: 'Harizko zubiak'. Pamielak atera du
Iñigo Etxezarreta abeslaria <em>Guretzat</em> diskoaren aurkezpenean, atzo, Bilboko Kafe Antzokian. ©MARISOL RAMIREZ / FOKU

Rockero izandakoen runbak

Olatz Silva Rodrigo

ETS taldeak 'Guretzat' diskoa kaleratu du. Ska eta rock doinuak alde batera utzi, eta beste hainbat musika estilo uztartu dituzte
Gartxot komikigileak sortutako <em>Barruan</em> komikiko irudietako bat. ©GARTXOT / ATARAMIÑE

Kartzelak kolpatutako literatura bat

Iñigo Astiz

2002tik 2017ra bitartean kaleratutako liburu kolektiboetako testu hautaketa bat, Jose Mari Sagardui 'Gatza'-ren memoria liburu bat, eta Gartxoten 'Barruan' komikia kaleratu ditu Ataramiñek

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Hitzen, ekintzen eta errimen eztanda. Herri bat BERRIAren kulturaren plazan. Baliatu udazkenean BERRIAlagun egiteko eskaintza.