Albistea entzun

HIRUDIA

Aske gara aske

Elena Garro, Mexikoko idazle gailenetakoa.
Elena Garro, Mexikoko idazle gailenetakoa. BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Maialen Berasategi Catalán - Itzultzailea

2018ko martxoak 8

«Nork neur dezake emakume baten gorputzean harrapatu eta kateatutako poeta-bihotzaren sua eta bortxa?»

V. Woolf, Gela bat norberarena

Bazen behin Nela izeneko neska bat, errota batean bizi zena anaiarekin eta aita bortitz batekin. Behin, Reiner gazte galaiarekin maitemindu zen, hark bizimodu hartatik askatuko zuelakoan, baina haurdun geratu zen, eta gazte galaiak, berria jakin orduko, Pello Joxeperen pare ospa egin zuen tabernara ez baizik leku urrunago batera. Nela abortatzen saiatu zen orduan, baina lortu ez. Haurdunaldia, erditzea, umea bera ere ezkutatu, baina, egun batean, Nelaren aita ezkontzaz kanpo jaiotako biloba deskubritzear zegoela, neskak errotarrira bota zuen haurtxoa, eta erotzat jo zuten orduan, eta psikiatrikoan sartu. Eta hala bazan edo ez bazan…

1898an, Olot-eko Lore Jokoetan, lehen saria eman nahi izan zioten Nela gazteari buruzko antzezlan tragiko hari (La infanticida); saria eman nahi bai, baina azkenean eman ez, ohartu baitziren Caterina Albert zela idazlea, eta nola emango zioten, bada, lehen saria halako obra odoltsu desatsegina idatzi zuen andre bati. Harrezkero erabaki zuen Caterina Albertek, bere borondatez noski, ez zuela santa sekula idatziko bere benetako izenez, eta «Víctor Català» sinatuko zuela aurrerantzean.

Albertek baino lehen, Mary Ann Evansek ere bere kabuz erabaki zuen George Elliot izango zela bere ego idazle publikatzailea, eta antzera Joanne Rowling-ek ere, askoz berrikiago, XX. mendearen bukaeran: argitaletxekoek, asmo on-onez, eskatu zioten izenez ez baizik inizialez sinatzeko liburuak, idazlea emakumezkoa zela ikusten ez bazen errazago salduko zirelakoan, eta sinadura neutro horri esker bihurtu ziren Harry Potter-en abenturak, inondik ere, best-seller munduan.

Elena Ferrante ere izengoitia omen. Idazle horrek gaitzizena zergatik darabilen, auskalo, baina, haren tetralogia ospetsu bihurtzen hasi zenean, zer zurrumurru zabalduko, eta idazlea egiaz gizona zela. Formula, argia bezain iluna: talentu literarioa + arrakasta = gizasemea. Elena Garrok, aldiz, ez zuen sekula pseudonimorik erabili, baina erabili balu ere bost axola, zeren Elena Garro, ez zaitezte engaina, ez zen izan Mexikoko idazle gailenetako bat, baizik «Octavio Pazen emaztea, Bioy Casaresen amorantea, García Márquezen inspiratzailea eta Borgesek miretsia». Ko eta ño! Ez da broma: halaxe aurkeztu zuten idazlea haren liburu baten Espainiako edizioan.

Aizue, eta Beauvoir? Nor da Beauvoir? A! Ez idazle oparo bat, ez Mendebaldeko mugarri filosofiko garrantzitsuenetako baten egilea, ez: Sartreren ohaidea. Eta Mikaela Elizegi, alias Mikela Zintzarri? Bertsolaria? Ez. Noren zer? Bada, Pello Errotaren alaba, aitaren bizitza kontatu zuena, Euskal Matriarkatu Ez Batere Fantasiazkoan bere borondatez erabaki zuena bertsolari ospetsu ez izatea. Eta Lorna MacDougall, nor da hori? Literaturako Nobel saridun bat? Ez: Kazuo Ishiguro iazko Nobel irabazlearen andre santua, zeinak gutxienez hilabete eman baitzuen, «bere ordutegi lanpetuaren despit» (Ishiguro dixit, lasai asko), senarrarentzat kozinatzen eta etxeko lan guztiak egiten eta harentzako dei eta mezu guztiak hartzen eta enkargu guztiak egiten, hartara Ishigurok idatzi beste ezer egin behar izan ez zezan, bere maisulanetako bat ontzeko «egoera mental» aproposa irits zezan. Neskame bat artistaren zerbitzuan osoro, maitasun eta matrimonio santua dela mediante.

Eta... anonimoak? Tira, hamaikatxo baino gehiago izango ziren historian idazle emakume anonimoak, baina andreok naturalezaz dugun umiltasun femeninoaren ondorioa da hori, jakina. Eta zerbait idatzi nahi baina idatzi ez duten emakumeak ere, alferkeriaren, ezjakintasunaren, anbiziorik ezaren mirabeak. Zerikusirik ez gela bat (eta denbora bat) norberarena ez edukitzearekin. Zerikusirik ez Judith Shakespeareren patu makurrarekin. Ez dakit zeren kexu garen, ahizpok.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Askotariko materialez egindako lanak ikus daitezke <em>Gaurko euskal eskultura</em> erakusketan. Irudian, Guillermo Olmo eskultorearen <em>Arina</em> lana. ©MONIKA DEL VALLE / FOKU

Eskulturaren topalekua

Olatz Enzunza Mallona

Santurtziko Azken Muga elkarteak 95 artistaren lanak bildu ditu 'Gaurko euskal eskultura' erakusketa ibiltarian. Otsailaren 16ra arte ikusi ahal izango da
Pantx Records kolektiboko kideek Durangoko Azokan aurkeztu zuten bilduma. ©FACUNDO QUEVEDO TRONCOSO

Euskal Herritik Kingstonera

Alex Uriarte Atxikallende

Pantx Records kolektiboak 'Reggaean jarrai: Euskal folklore jamaikarra' izeneko bilduma kaleratu du. Euskal ondarea eta kultura jamaikarra uztartu dituzte proiektuan
Antonio Gramsci pentsalari, idazle eta politikaria. Haren kartzelako gutunak euskaraz irakur daitezke orain. ©BERRIA

Preso denaren kezkak, gutun azaletan bilduak

Ainhoa Sarasola

Antonio Gramsciren 'Kartzelako gutunak' eman du Katakrakek, Ekaitz Sirventen itzulpenean. Pentsalari ezkertiarrak espetxean idatzi zituen 218 eskutitzetan, haren «alde guztiak» aurki daitezke
Mikel Martinez aktorea, Marieta Diaz de Toledo eta Bertol Arrieta saridunekin, atzo, Bilbon. ©RAUL BOGAJO / FOKU

Gidoia abiapuntu gisa

Andoni Imaz Olatz Enzunza Mallona

Bertol Arrietak, Mikel Fernandinok eta Marieta Diaz de Toledok irabazi dituzte aurtengo Cafe Bar Bilbao antzerki gidoi laburren sariak

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.