Albistea entzun

SERIEA. EUSKARALDIAREN OSTEKOA (VIII)

Euskaraldiaspora

JAIZKI FONTANEDA / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Gemma Sanginés Saiz - Psikologoa

2019ko urtarrilak 4

Joan den abenduaren 1ean ospatu ziren Valentzian Euskaraldia eta Euskararen Nazioarteko Eguna, asteburuarekin bat eginda. 150 bat lagunek gozatu genuen jai eta aldarrikapen eguna, gauza bat komunean genuela: hizkuntza eta hura maitatzeko nahia.

Lur hauetan bizi naizen urteotan jende asko ezagutu dut gure hizkuntzarekin maitemindurik dagoena, gai dena eskola ordu edo lanordu luzeen ondoren ahalegina eta orduak emateko, helburu espiritual edo diruzkoengatik, arrazoi zehatz edo abstraktuengatik, baina ideia argi eta komun batekin: Euskal Herrira iristean berehala jartzea praktikan beste itsaso batek bustitako lur batean ikasitakoa.

Batzuetan, ordea, kontua ez da hain erraza. Hizkuntza erromaniko batetik hain urrunekoa den hizkuntza bat ikastearen zailtasun objektiboari erantsi behar zaio helburu den lurraldean hizkuntzari eusten dioten hiztunak aurkitzea.

Izan ere, badirudi ez dutela zerikusirik, baina bat dira hizkuntza eta hiztunak. Horregatik, Euskaraldiak eta Diasporak zentzu berezia dute oraingoan. Eta aldarri hori egin nahi dut gaur.

2016an ariketa bat egin genuen euskara ikasleekin: gutun bat idaztea jatetxe bati, eskolan itzulitako menua eskaintzeko. Ausazko kasu bat izan zen; alegia, jatetxe hori bat zen, karta euskaraz ez duten milaka jatetxeetatik bat. Valentziako Euskal Etxetik, lehen mailako gure ikasgelatik, hiztegi ariketa sinple bat egin genuen, baina aldarrikapen bat ere bai. Euskara aurkitu nahi genuen kalean, dendetan, jendearen mihietan. Zer zentzu du, bestela, ehunka eta milaka kilometrora egiten ari garen ahaleginak? Badakigu euskara erabil dezakegula Euskal Etxeak Valentzian antolatzen dituen jaietan eta jardunaldietan. Eta ulertzen dugu testuinguru bati dagokion keinua dela, testuinguru jakin eta mugatu bati: ghetto geografiko eta tenporal bat. Baina onartzen dugu hori naturala dela, Valentzia (edo Buenos Aires, edo Sydney edo Berlin) ez delako euskararen lurraldea. Ordea, pentsatzen dugunean Euskal Herria bisitatzea, uste dugu euskara presente egongo dela goazen lekuetan. Ghettoa desagertu egiten da gure eskema mentaletan.

Zoritxarrez, ezusteko egoera aurkitzen dugu hizkuntzari dagokionez. Gaizki ulertutako edukazio oneko eskema mentala. «Gaztelaniaz egingo dizut errazago egiteko». Eskema horrek gure burua inbaditzen duenean, beharbada pentsatzen dugu erraztasuna gainbaloratua dagoela. Agian, esan egin beharko dugu jendea ez dela Euskal Herrira joaten gauzak erraztu diezazkioten (hizkuntzari buruz hitz eginda), inor Kilimanjarora joaten ez den bezala ibilbide zelai bat egitera. Euskal Herrira bidaiatzen duen jendeak esperientzia zehatz bat aurkitu nahi du. Ez diogu uko egin behar garen bezalakoak izateari. Eta, askotan, hasi beharko genuke pentsatzen milaka bisitari etortzen direla, hain justu ere, maite dutelako herri honen idiosinkrasia, eta euskaraz hitz egiten entzutea bidaia horren parte dela. Esperientzia horren zati da euskaraz zerbait edo asko ulertzen dutela sentitzea ere. Eurek ulertzen ez duten hizkuntza batean hitz egiten delako haserretzen diren bidaiariak beharbada ez dira bidaiari desiragarriak.

Seguruenik ez dut gezurrik esango esaten badut Euskaraldia izan dela hizkuntza gutxiagotuak dituzten kulturen historia modernoan adostasun handienez egin den ekimen komunitarioena. Eta ez dut dudarik eragin positiboa izango duela hiztunengan. Badakit helburua dela hizkuntza portaera asertiboak lortzea (euskaraz bizitzea, eroso sentituz), minorizatuta bizi izan diren eta bizi diren hiztunek bizitza kalitate hobea izan dezaten. Ezin dut esan gabe utzi ekimen honen guztiaren arrakasta, hein handian, Administrazioaren hizkuntza politikek emango dioten laguntzaren araberakoa izango dela. Helmuga, beraz, Euskal Herria eta hiztunak dira. Baina, urrunetik, ñabardura bat egin nahi dut, jokabide asertibo hori kanpoan bizi den jendeari ere zabaltzeko, euskal iheslariei (baita iheslari emozionalei ere), kanpoan lan egiten dutenei, munduko beste leku batean jaio zirenei eta hiztun berriei —gero eta gehiago dira euskaldun gisa eraikitzen ari direnak—. Ainhoa Agirreazaldegik Pirritx, Porrotx eta Marimototxen Egiozu Euskaraz kantuan dioen bezala: «Euskaraz mantso ari den norbait aurrez aurre badaukazu, hitz egiozu euskaraz mantso, opari bat egiozu!».

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Jatetxe bateko zerbitzaria, atzo, Donostian, bi bezeroren COVID ziurtagiriak egiaztatzen. ©JON URBE / FOKU

Ostalariek ez dute polizia (ere) izan nahi

Maddi Ane Txoperena Iribarren Ane Eslava

Atzotik, Euskal Herri osoan da indarrean COVID ziurtagiria. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 50 lagunetik goitiko jatetxeetako langile eta bezeroek egun batetik bertzera egokitu behar izan dute neurrira
Otxarkoagako bizilagunak, protesta batean, asteartean. / ©Aritz Loiola, Foku

Betiko zerbitzua gura dute Otxarkoagan

Ibai Maruri Bilbao, Bizkaiko Hitza

Kutxabankek astean egun bitara murriztu du Bilboko Otxarkoaga auzoan dagoen bulego bakarreko leihatila zerbitzua. Bizilagunek protestak hasi dituzte. Bankuek, oro har, Bizkaian, bulegoen %45 itxi dituzte azken hamabi urteetan. Kutxabankek dio erabilera gutxitu delako hartu dutela erabakia.

Miren Basaras. / ©Aritz Loiola, Foku

«Pandemiak loa galarazi dit niri ere»

Ibai Maruri Bilbao, Bizkaiko Hitza

Miren Basarasek esan du txertoak «oso onak» izan arren, transmisioa eteteko neurriak ezinbestekoak direla. Uste du askatasunaren izenean txertoari uko egiten diotenak «berekoiak» direla.

Donostiako Antigua Auzoko Osakidetzako osasun zentroa. ©GORKA RUBIO / FOKU

«Ezin dugu martxa honetan segitu»

Oihane Puertas Ramirez

Lehen mailako arretako langileek salatu dute baliabideak falta zaizkiela. COVID-19a dela eta, osasun etxeetako lan karga «izugarri» handitu zaie, eta «gainezka» daudela sentitzen dute.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.