Koronabirusa. ZIENTZIA PENTSALDIAN

Maitasunaren arriskuak

Ana Galarraga Aiestaran - Elhuyar Zientzia

2020ko abenduak 8

COVID-19a iritsi aurretik, askorentzat, hiesarena izan da pandemiarik beldurgarriena. Eta oso gaixotasun desberdinak diren arren, badituzte parekotasunak. Lehena, biak direla biralak.

Lehen agerraldietan, ez batean, ez bestean, medikuek ez zuten arrastorik ere zein izan zitekeen gaixotasun haien eragilea. Hiesaz hildako lehenak ez ziren diagnostikatu, eta 1980ko hamarkadara arte ez ziren ohartu paziente batzuek antzeko sintomatologia zutela, eta guztiek zituztela linfozitoak (immunitate-sistemako zelulak) maila ikaragarri baxuetan. Hortik abiatuta aurkitu zuten GIBa, ordura arte ezezaguna zen birusa.

Askoz ere azkarrago lortu da jakitea COVID-19ari lotutako pneumonia hilgarri haiek koronabirus berri batek sortuak zirela. Bietan, zientzialariei kostatu egin zitzaien eta zaie ebidentzia onartzea eta, gero, gizarteari ondo azaltzea. Bietan jatorria animalietan badago ere (simioetan, hiesaren kasuan; saguzarretan, COVID-19arenean), oraindik tarteko pausoak guztiz argitu gabe daude. Eta bietan sortu dira konspirazio-teoriak eta laborategian sortuak diren susmoak.

Bietan agintariek ukazioz eta beldurrez erreakzionatu zuten eta dute: larritasuna agerikoa izan arte, gutxietsi egin zituzten; gero, lurraldea ixtea eta kanpokoei sarrera mugatzea izan zen eta da lehen neurrietako bat. Eta hala ere, pandemia bihurtu dira. Bietan, bestea zen eta da gaitza transmititzen duena: homosexuala, puta, drogazalea; migratzailea, gaztea, langile pobrea. Estigmaren itzala, bietan.

Bietan gaitza modu desberdinetara ager daiteke: hiesean, hartutako infekzioen arabera; COVID-19an, akutua, hiperinflamatorioa edo iraunkorra izan daiteke. Bietan asintomatikoak eta presintomatikoak gako izan dira eta dira transmisioa ulertzeko. GIBak urteak eman ditzake ezkutuan, sintomarik eragin gabe; SARS-CoV-2 birusaz infektatutako askok ez dute sintoma nabarmenik. Eta gako dira bietan baita gizarte-baldintzatzaileak ere: talde zaurgarrienetan askoz ere nabarmenagoa da eragina, bai hiesarena, bai COVID-19arena. Badira bi infekzioak dituzten pazienteak.

Biak dira ikergai nagusi mundu osoan. Hiesaren kasuan, urte askoren ondoren, lortu da tratamendu eraginkorrak garatzea; COVID-19rako oso azkar eta emaitza onekin doa txertoen ikerketa.

Biak izan daitezke hilgarriak; ez neurri berean, dena den: Galder Gonzalez Larrañagak gogorarazi duenez, Hego Euskal Herrian 30 urtean hiesak hil dituenen %80 baino pertsona gehiago hil ditu dagoeneko COVID-19ak.

Biek behartu dute prebentzio-neurri zorrotzak hartzera harreman estuetan: hiesean, sexu-jardueretan bereziki; askoz ere egoera gehiagotan COVID-19an. Gaur egun sinesgaitza dirudien arren, izan zen hiesetik babesteko neurriei uko egitea (koitoa kondoirik gabe egitea) maitasun-frogatzat hartu zuenik. Ez dadila gauza bera gertatu datozen jaietan, alderantziz: senide eta lagunekin elkartzen bagara, jarrai dezagun koronabirusaren transmisioa eragozteko neurriak zorrotz betetzen; maite ditugulako, hain justu.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Gazteen «kriminalizazioa» arbuiatu dute ehunka herritarrek Donostian

Jon O. Urain

Parte Zaharreko Gazte Asanbladak deituta, ehunka pertsona elkartu dira Ertzaintzak azken egunetan izandako jokabidea salatzeko
PCR proba bat joan den urtarrilaren 8an, Zaldibarren (Biziaia). ©JAIZKI FONTANEDA / FOKU

Ospitaleratutakoen kopuruak gora egin du berriro ere azken orduetan

Gotzon Hermosilla

Positibo kopurua apur bat apaldu den arren, 1.400 kutsatuen langatik gora jarraitzen du. Osasun agintariek zazpi heriotzaren berri eman dute
Peon, Oiarbide, Otondo eta Salaberria, atzo Donostian egindako mahai inguruan. ©GORKA RUBIO / FOKU

Arnasguneek arnasa hartzen segi dezaten

Irati Urdalleta Lete

Politika publikoek arnasguneetan nolako eragina duten aztertu dute 'Arnasguneetan oinarritutako hizkuntza politikak' mahai inguruan. Orain arteko lorpenak goraipatzearekin batera, etorkizunerako erronkak ere zehaztu dituzte.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.