Dosi txikiko hiltzaileak

Pozoia erabiliz, Aleksei Navalni Errusiako oposizioko kidea hiltzen saiatu dira uda honetan. Ez da, baina, Errusian gertatu den lehen kasua. Historian hainbat izan dira etsaiek edo aurkariek pozoia eman eta ospitaleratu edo hil direnak. Nolanahi ere, kasu gehienek argitu gabe jarraitzen dute.
<b>Aleksei Navalni. </b>Hiru aste koman igarota, hilaren 15ean esnatu zen Errusiako oposizioburua.
Aleksei Navalni. Hiru aste koman igarota, hilaren 15ean esnatu zen Errusiako oposizioburua. ALEXEI NAVALNY HANDOUT / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Zihara Jainaga Larrinaga -

2020ko irailak 17

Astearte goizean sare sozialetan argitaratutako argazki batek erakusten zuenez, abuztuan pozoitutako Aleksei Navalni Errusiako oposizioko kidea osatzen hasia da. Navalnik berak zabaldutako mezuan adierazi du jada laguntzarik gabe arnasteko gai dela. Siberiako Tomsk hiritik Moskura zihoala, Navalni gaizki sentitzen hasi zen. Haren osasunak okerrera egin zuen hegazkinean, eta larrialdiko lurreratze bat egin behar izan zuen Omskeko aireportuan. Lur hartu zutenerako, konorterik gabe zegoen errusiar politikari eta ustelkeriaren aurkako ekintzailea. Diotenez, novitxok izeneko substantzia kimikoa bota zioten hegazkina hartu aurretik tabernan eskatu zuen edarian. Ez da pozoien bidez Errusian hiltzen saiatzen diren lehen pertsona, historian zehar hainbat izan dira pozoitutakoak. Batzuek heriotza saihestea lortu zuten; beste batzuk, aldiz, hil egin ziren.

Jon Kortazar Billelabeitia historialariak dioenez, Errusian pozoia erabili izan da. «Ez nuke esango asko erabili denik». Errizinoa, polonioa eta zianuroa erabili izan da gehien; eta pozoitzeko moduak ugariak izan dira. «Helburua izan daiteke boterea eskuratzea, pertsona karismatiko bat paretik kentzea edo kontrako taldearen kohesioa apurtzea». 1950eko hamarkadan, adibidez, bi ukrainar nazionalista hil zituzten: 1957. urtean, Lev Rebet, eta, 1959an, Stepan Bandera. Ukrainar talde faxistaren buruak ziren, Alemaniarekin kolaboratzen zutenak. Bigarren Mundu Gerran ehunka mila pertsona hil izanaren erantzuleak. KGBko Bogdan Staxinskik hil zituen, eta zianuroa erabili zuen pozoitzeko. Fruitu jangarriak dituzten landareen hazietatik lortzen da zianuroa: hala nola, aranetatik edo almendra mingotsetatik. Zianuro dosi handi batek arnasteko zailtasunak, konbultsioak eta bihotz hutsegitea eragiten ditu minutu gutxitan.

Bulgaria sozialistako zerbitzu sekretuek, berriz, BBCrentzat Londresen lanean ari zen Georgi Markov bulgariar idazle disidenteari eraso zioten, 1978ko irailean. Londresko zubi batean autobus baten zain zegoela, ezezagun batek euritako batekin kapsula pozoitu bat eman zion. Markovek ez zion garrantzirik eman gertakariari, eta euritakoa zeraman gizona ere ikusi zuen lasai-lasai urruntzen. Hala ere, ordu batzuk geroago, sukar handia zuen, eta lau egunen buruan hil zen. Autopsiaren arabera, errizinoz betetako orratz baten buruaren tamainako kapsula bat zeukan hankan; pozoi bortitz bat.

Edonon, edonola

Espioitzarekin edota zerbitzu sekretuekin lotzen du Kortazarrek pozoiaren erabilera. «Munduko zerbitzu sekretu denek erabiltzen dituzte teknika bortitzak. Pozoia ez da soilik herrialde eslaviarretan erabiltzen, baizik eta mundu osoan erabilia izan da», esan du. CIA saiatu zen Patrice Emery Lumumba Kongoko Errepublika Demokratikoko lehenbiziko buruzagi iraultzailea pozoituta hiltzen, baina ez zuten lortu. Azkenean, beste modu batean hil zuten. Fidel Castro pozoitzeko planak ere ugari izan dira.

Kortazarrek azaldu duenez, badago gizartean «esajerazio» bat, askotan esaten dena: Kremlinen bulego ilun batean erabakitzen dela nor hil eta nor ez. Hala ere, Kortazarrek azpimarratu du kasu gehienetan ez dela frogatu Kremlinekin loturarik zutenik. «XXI. mendeko pozoitzeak asko lotu dira Kremlinekin, baina lotura oso garbirik ez da ezarri». 2018an Sergei Skripalen kasua izan zen, eta kasu hura, adibidez, itxi egin zuten batere loturarik frogatu gabe. Skripal, sobietar inteligentzia militarraren agente ohia, eta haren alaba hiltzeko zorian egon ziren, Salisburyn (Erresuma Batua) eraso bat jasan ondoren. Konorterik gabe aurkitu zituzten, novitxokarekin pozoitu ostean. Etxeko atearen heldulekua busti zuten pozoiarekin, baina lortu zuten suspertzea. Errusiako hedabideek zabaldu zutenez, Skripalek NATOri aholkuak ematen zizkion Errusiarekin lotutako segurtasun kontuei buruz, eta hargatik pozoitu zuten. Erabilera militarreko erreaktibo kimikoarekin lotzen da novitxok substantzia, eta Skripal bizirik irautea lortu duen bakarra zen Navalniren kasua azaldu aurretik.

Kremlina

2006ko azaroan, berriz, Aleksandr Litvinenko espioi ohi errusiarra polonioz pozoitu zuten. Vladimir Putin presidentearen aurkaria zen, eta Londresko ospitale batean hil zen, 43 urte zituela. Polonioa erradioaktibitate handiko substantzia bat da. Haren heriotzak Londresen eta Moskuren arteko krisi diplomatikoa eragin zuen. «Kasuan esana da Litvinenko aurreko egunetan FSBko bi espioirekin bildu zela», esan du Kortazarrek.

Viktor Justxenko ukrainarra oposizioko hautagaia zen, eta Iraultza Laranjaren liderretako bat Ukrainan, baina, 2004ko irailean, kanpaina betean, larriki gaixotu zen. Moskuren hautagai gogokoena ez zen Justxenko, baizik eta Viktor Janukovitx. Hiru hilabete geroago, Austriako medikuek identifikatu zuten Justxenko pozoitzeko erabilitako substantzia: dioxina. Justxenko 2005eko urtarrilean aukeratu zuten presidente. Zainduak izan arren, haren aurpegi deformatuak gaixotasunaren arrastoak erakusten ditu oraindik. Presidentetzara iritsi zenean, baina, Ukrainako zerbitzu sekretuek ez zuten kasua zabaldu. Itxita egon zen haren agintaldi osoan. «Bost urte egon zen agintean, baina ez zuten kasua ireki», azaldu du Kortazarrek.

Skripal, Justxenko eta Litvinenkoren kasuan, Kremlinen inplikazioa segituan ezarri zen mediatikoki, baina gero ikerlariek ez dute kasu horrekin aurrera egin. Aleksei Navalniren kasuan, esan izan da Kremlinek oposizioko kide bat hil nahi izan zuela. Kortazarrek dioenez, aldiz, Navalnik oso boto gutxi zituen, eta oso posizionatua zegoen eskuinerantz. «Are gehiago, Errusiar Martxa deitutako talde ultranazionalistarekin agertu izan da». Moskuko alkatetzara aurkeztu zenean, emaitza «nahiko onak» atera zituen, baina Errusian oso jarraitzaile gutxi zituen, Kortazarren arabera. «Nazioarteko prentsarekin oso kontaktu onak ditu, haren ustelkeriaren kontrako txostenak direla eta; baina ez da oso arriskutsua Putini edo gaur egungo Kremlini irabazteko». Alemaniak esan du Navalni novitxok konposatu kimikoaz kutsatua izan dela. Baina Kortazarrek azpimarratu du novitxok ez dela konposatu kimiko bat, konposatu kimikoen mota bat baizik, familia generiko bat. «Ez dute esan zein konposatu kimikoz izan den pozoitua, ez dute pozoiaren izena eman».

Kortazarrek dio halako kontuetan ohitura handia dagoela usteak direnak eta frogatuta dagoena nahasteko. «Hugo Chavez [Venezuelako presidentea] hil zenean ere entzun ziren halako bertsioak bolivartarren aldetik, eta oihartzuna izan zuten, serioak izan balira bezala». Usteak eta frogatutako kontuak nahasten jarraituko duten modu berean, aurreiritziz osatutako zentzu komunak irabaziko duela dio Kortazarrek, eta pozoiak ere egingo duela aurrerantzean bere bidea.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Bi pertsona maskarak soinean daramatzatela, autobusean. ©JUAN CARLOS RUIZ / FOKU

Lau gako asintomatikotasunaz

Arantxa Iraola

Kutsatu guztiek ez dituzte izaten sintomak. Adituek diote COVID-19an positibo emandakoen erdiek-edo, birusa izan arren, ez dutela batere sintomarik. Horrek zaildu egiten du izurriaren kontrola.

Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduaren mobilizazioa. ©Miguel Toña/EFE

Mendekotasuna artatzeko zentroak ez direla “leku seguruak” salatu dute

Maria Ortega Zubiate

Erabiltzaile eta langileentzat leku “ez-seguru” bezala definitu dituzte egoitzak, eta informazio falta salatu dute Lehendakaritzatik eta foru aldundietatik. Neurriak hartu ezean, urrian mobilizazioei ekingo dietela adierazi dute.

Langile batzuk kaleak desinfektatzen, atzo, Azkoienen (Nafarroa). ©Idoia Zabaleta / Foku

Bigarren egunez, 800 kasu baino gehiago atzeman dituzte Hegoaldean

Uxue Rey Gorraiz

Osakidetzak jakinarazi du 9 urteko ume bat hil dela, birusa izanda. Positiboek gora egin dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoan; Nafarroan, ez

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna