Albistea entzun

Sarajevoko setioak 25 urte. Oliver Dujmovic. Tabernaria

«Telebistan amaitu zela esan zutenean, denek jaitsi zituzten armak. Inork ez zuen jarraitu nahi, luzeegia izan zelako»

Setioaren ondorioz, bere negozioak itxi beste aukerarik ez zuen izan Dujmovicek. Baina, hiria itxita ere, aurrera egiten jakin zuen; berak dioen moduan, beste aukerarik ez zegoelako.
BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Iñaki Agirre -

2021eko martxoak 2 - Sarajevo

Gerra hasi aurretik, Oliver Dujmovicek (Sarajevo, 1965) bizitza oparoa zuen. Ezkonduta zegoen, eta hamabost hilabeteko alaba bat zuen; modari loturiko hainbat negozio zituen, zapata fabrika bat tarteko. Kafetegi batzuen jabea ere bazen, beste lankide batzuekin batera, baina, gatazkak eztanda egin zuenean, dena bertan behera utzi behar izan zuen. Setiaturiko Sarajevo hartan, 1993an, pub bat zabaltzeko gai izan zen, ordea, eta baita zenbait kultur ekintzaren sustatzaile izateko ere.

Gerrak 26 urterekin harrapatu zintuen. Zer egin zenuen?

Gerrak iraun zuen bitartean, nire etxea defendatu nuen. Estatubatuarrek esango lukete hori patriotiko bat izatea dela, baina, egia esateko, alde honetan geundenok ez genuen beste aukerarik izan. Eseri eta negar egin, edo zutitu eta eusten saiatu. Egoera absurdo bat da, baina betiko aldatzen zaitu, bizitza eta haren balioaren pertzepzioa aldatu egiten direlako.

Gerrak dena aldrebestu zuen, egun batetik bestera. Baina gerraren ostean gauzak ez dira horrenbeste aldatu. Dena oso poliki joan da. Lehen, herrialde indartsua ginen, eta Sarajevo Olinpiar Jokoen hiria ere izan zen, baina, orain, Alemaniak baino burokrazia gehiago daukagu.

Hiria setiatua egon arren, Sarajevo ez zen geldirik egon, ordea.

Kultur jarduera handiari eutsi zitzaion, eta musika jaialdiak ere antolatu genituen. Taberna gutxi batzuk zeuden, eta ni horietako baten jabea nintzen. Horrez gain, Sarajevoko Gerra Antzokiaren sorreran ere parte hartu nuen; zailtasunak zailtasun, bizitzen jarraitzeko ahalegina egiten baikenuen.

Garai horretan musikari eta artista ugari zeuden hirian, eta tabernako ateak irekita zeuden gazteentzat, ez baitzuten beste zereginik. Atzerritar ugari ere etortzen ziren. Jende atsegina zen, eta, urteak igarota ere, haietako batzuk hemen bizi dira oraindik, espiatzen oraindik.

Nola bizi izan zenuen setioaren amaiera?

Jomuga izateri uztea oso askatzailea da. Inork ez zaitu hil nahi, eta hori lasaitu handia da. Mundu guztia zegoen pozik. Telebistan amaitu zela esan zutenean, denek jaitsi zituzten armak. Inork ez zuen jarraitu nahi, luzeegia izan zelako. Eta guk hiru eguneko festa izan genuen tabernan. Hiruzpalau orduz lo egin, eta berriz tabernara bueltatzen ginen, ospatzen jarraitzeko.

Eta hortik aurrera?

Hiriaren egitura erabat aldatu zen gerraren ondorioz. Estatistikek diote hemen gerra aurretiko biztanleriaren %17 geratu zela soilik. Eta, amaitu zenean, batzuk bueltatu egin ziren, eta beste batzuk ez. Bosniako beste leku batzuetako jendea etorri zen, eta baita kanpokoa ere. Lan asko zegoen egiteko, eta lan asko egin genuen.

Dena den, esan dudan moduan, gauzak oso motel doaz, eta, nire ustez, gizartea ez da asko aldatu. Orain ez dago tirorik, baina herrialde txiki honetan trauma osteko estresaren nahasmendua duten ehunka mila pertsona daude. Ez zait iruditzen mentalitatea asko aldatu denik.

Eta gerra bizi izan ez zuten gazteei dagokienez?

Gazteek aurrera begiratu behar dute. Ez zuten gauza handirik galdu. Gerrari buruz galdetzen dutenei hori erantzuten diet. Betiko aldatzen zaituen zerbait da. Eta gerra zer izan zen ikusi nahi duenak beti dauka aukera bere begiekin ikusteko, mundu honetan beti baitago gerraren bat. Baina ez du merezi.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Israelgo larrialdi zerbitzuetako langileak eta Polizia, atzo, erasoa gertatu zen lekuan, Jerusalem ekialdeko sinagoga batetik gertu. ©ATEF SAFADI / EFE

Pertsona batek gutxienez zazpi lagun hil ditu Jerusalemgo sinagoga batean

Mikel O. Iribar Mikel Elkoroberezibar Beloki

Israelgo armadak ustezko egilea hil du, eta erasoa «terroristatzat» jo. Hamasek ekintza goratu du, bere gain hartu gabe. Palestinak bost suziri jaurti ditu Gazatik Israelera, eta Israelek Gaza bonbardatu du
Jende andana Eskoziako trans legearen proiektuaren aldeko protestan, joan den astean, Londresen. ©ANDY RAIN / EFE

«Blokeoaren atzean asmo politikoak daude»

Maddi Iztueta Olano

Erresuma Batuko Gobernuak trans legea blokeatzeak hautsak harrotu ditu Eskozian. Florence Oulds ekintzailearen arabera, prozesu demokratiko bat eten dute. Uste du trans komunitatea ez ezik beste herritarrak ere «oso haserre eta minduta» daudela.
Ehorzketa etxe bateko bi langile droga trafikatzailea zelakoan hil zuten pertsona baten gorpua eramaten, Manilan, 2021eko irailean ©ROLEX DELA PENA / EFE

NZAk berriz ireki du Filipinetako drogaren kontrako gerrari buruzko ikerketa

Ander Perez Zala

Auzitegiak fiskaltzaren eskaria onartu du, argudiatuta Manilak harturiko erabakiak ez direla nahikoa izan. Duterteren agintaldian 30.000 lagun hil zituzten, giza eskubideen aldeko erakundeen arabera.

 ©Paolo Aguilar/ EFE

Dina Boluarteren aurkako zentsura mozioa aurkeztu dute

Berria

Peruko Kongresuko zenbait kideren arabera, presidentea «ez da gai» kargu horretan jarduteko

Kinka buletina

Klima larrialdiari eta ingurumenari buruzko azken berriak zabaltzen dituen buletina.

Iruzkinak kargatzen...