Albistea entzun

Afganistan. Urte bat talibanen menpe

Baztertuetan baztertuenak

Talibanak agintera heldu zirenetik, Afganistango ekonomia hondoratu egin da, eta giza krisia okerragotu. Testuinguru horretan, emakumeak dira eskubide urraketa gehien jasan dituztenak
Emakume afganiar bat eskean, soldadu taliban bat aurrean duela, Kabulen.
Emakume afganiar bat eskean, soldadu taliban bat aurrean duela, Kabulen. STR / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Arantxa Elizegi Egilegor -

2022ko abuztuak 12

Nazioarteko tropak erretiratzen hasi baino lehen ere, giza krisi larria zuten Afganistanen, urteetako gerraren, lehorteen, elikadura segurtasunik ezaren eta barne desplazatuen ondorioz. 2021eko abuztuaren 15ean talibanek agintea hartu zutenetik, berriz, nabarmen okerrera egin du egoerak. NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, 19,7 milioi lagunek behar dute berehalako elikadura laguntza, eta herritarren %95ek ez dute nahikoa janaririk. Hondamendi ekonomikoaren atzean dagoen arrazoi nagusia da talibanak agintera heldu zirenean bertan behera geratu zirela nazioartearen diru laguntzak, BPG barne produktu gordinaren %45 inguru.

Testuinguru horretan, emakumezkoak dira egunerokoan oztopo gehien dituztenak. AI Amnesty Internationalen Heriotza pauso geldian txostenaren arabera, azken hamabi hilabeteotan ia erabat desagerrarazi dute emakumeen hara-hona ibiltzeko askatasuna, eta itxi egin dituzte neskentzako bigarren hezkuntzako eskolak. Horrez gain, emakume eta gizonek debekatua dute elkarrekin lan egitea, eta haur parkeak ere sexuen arabera bereizi dituzte.

Talibanek aurtengo martxoaren 21ean iragarri zuten bigarren hezkuntzako ikasleak udaberri horretan bertan itzuli ahal izango zirela klasera; bi egun geroago, ordea, jakinarazi zuten soilik mutilak itzuliko zirela. Kolpea gogorra izan zen oso lehendik ere genero arrakala izugarria duen herrialde batean —2021eko abuztuan, soilik neska nerabeen %37k zekiten idazten eta irakurtzen, eta mutil nerabeen %66k—. Ordurako, ikasleek ikasturte oso bat galdua zuten pandemiaren ondorioz.

Unibertsitateek zabalik jarraitu zuten, baita neskentzat ere, baina hor ere aldatu egin zituzten arauak: neskek gorputz osoa estalia behar zuten, geletan ezin ziren neskak eta mutilak nahastu, eta soilik emakumezko irakasleek irakatsi ahal zieten neskei. Ondorioz, alor askotan emakumezko irakasle nahikorik ez dagoenez, askok bertan behera utzi behar izan dituzte ikasketak.

Lan arloan ere ate asko itxi dira emakumeentzat. Ez dago emakumeei lan egitea debekatzen dien legerik, baina oztopoak, batzuetan, hain dira handiak, ezen ezinezko bilakatu baitute. Indarrean diren arauen arabera, gizonek ezin duten alorretan soilik lan egin dezakete emakumeek, edo «gizonezkoen lana» ez den kasuetan: esaterako, emagin gisa edo etxeak garbituz. Enpresa pribatuetan, askatasuna handiagoa da, baina ez erabatekoa, talibanak agintean diren artean inor gutxik kontratatu nahi baititu haien arauak urratzen dituzten enpresak.

Horrek guztiak zuzeneko eragina du familien diru sarreretan. Munduko Elikadura Programak otsailean zabaldutako datuen arabera, diru sarrera nagusia emakumeena duten familia guztiek dauzkate elikadura segurtasuneko arazoak, eta %85ek «muturreko neurriak» hartu dituzte janaria lortzeko. Tartean, alaba adingabeak ezkontzea.

Talibanak agintera heldu aurretik ere, adingabeko nesken behartutako ezkontzen kopurua munduko handienetako bat zen: 18 urte bete aurretik ezkondu zituzten emakumeen %28. Iazko abuztutik ez da ezkontza horiei buruzko ikerketarik egin, baina gobernuz kanpoko erakundeek jasotako lekukotzek iradokitzen dute ugaritu egin direla, familia askorentzat ezkontza horietatik eskuratutako ezkonsaria delako aurrera egiteko irtenbide bakarra. Datu bat: Ghor, Herat eta Badghis probintzietan galdekatutako hiru familiatik batek ez du baztertzen aukera hori.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Europako Komunitate Politikoa osatzen duten agintariak —Zelenskik bideokonferentzia bidez parte hartu du—, gaur, Pragako Gazteluan ©RADEK PIETRUSZKA / EFE

Errusiaren aurkako batasuna irudikatu dute 44 herrialdek

Ander Perez Zala

Europako Komunitate Politikoaren lehen bilkurak agerian utzi du Moskuren bakartzea kontinentean. Orbanek eskatu du zigor ekonomikoez «berriz gogoeta egiteko».

Salomon Uharteetako lehen ministro Manaseeh Sogavare eta Anthony Albanes Australiakoa, Canberran egindako batzarrean. ©LUKAS COCH / EFE

Salomon Uharteetako lehen ministroak esan du herrialdeak ez duela «inoiz» atzerriko base militarrik onartuko

Mikel O. Iribar

Australiako lehen ministro Anthony Albanesekin batzartu da Manaseeh Sogavare, Canberran. «Bakearen aldeko konpromisoa» berretsi dute.

Von der Leyen Europako Batzordeko presidentea , Macron Frantziako presidentea eta Michel Europar Kontseiluko presidentea. ©OLIVIER HOSLET / EFE

Europan «komunitate politikoa» hedatzeko goi bilera egingo dute

Gorka Berasategi Otamendi

Lehen bilera egingo du gaur Europako Komunitate Politikoak, Pragan. Atzerri gaiei buruzko foro bat izatea du helburu, EBren eta haren inguruko herrialdeen arteko «elkarlan politikoa» sustatzeko

Greziako kostazainen ontzi bat, Kardamena portuan amarratuta, Kos uhartean. ©HELLENIC COAST GUARD / EFE

Hemezortzi etorkin hil dira Greziako uretan, bi txalupa hondoratu ostean

Mikel O. Iribar

Atenasek Ankarari eskatu dio «berehalako neurriak» hartzeko, baita EBri ere. IOMen arabera, 2.100 errefuxiatu hil dira Egeo Itsasoan 2014tik.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Arantxa Elizegi Egilegor

Informazio osagarria

Iruzkinak kargatzen...