Albistea entzun

Gladys eta gidari mozkorra

Carlos Trenor Dicenta - Gladys Gogoan herri ekimeneko kidea

2019ko maiatzak 30

Berrogei urte pasatu dira Gladys hil zutenetik, eta oraindik ere gu guztion gogoan jarraitzen du. Zergatik? Behin baino gehiagotan esan dugun bezala, Gladys sinbolo bihurtu delako.

Pertsonak gara, sinboloak erabiltzen ditugulako. Batzuetan gauzak dira sinbolo; beste batzuetan, berriz, animaliak eta pertsonak ere sinbolo izan daitezke. Horra hor Che Guevara, hainbat belaunaldiren sinbolo bihurtuta, edo Mahatma Gandhi, indarkeria-ezaren alde egiten dutenen sinbolo. Bada, Gladys ere gure sinboloa da hainbat arrazoirengatik. Arrazoi horietako zenbait aipatzen saiatuko naiz.

Gladys arrazoiaren kontra erabilitako bortizkeria itsuaren eta erabateko injustiziaren sinbolo da. Borroka ekologistaren sinbolo ez ezik, borroka antimilitaristaren sinbolo ere bada.

Biktima gisa ere badu balio sinbolikoa, jakina, baina ez dut horretan sakonduko, askok egin dutelako, baita zenbait instituziok eta agintarik ere (oraingoan bai, antza). Nik gaurkotasun handia duen Gladysen beste alde sinboliko bat nabarmendu nahi dut artikulu honetan.

1915ean, Antonio Machadok gogoeta egiten zuen garai hartako politika espainolaz, alegia, kontserbadoreek eta liberalek, jauntxokeriaz eta hauteskunde-iruzurrez, txandaka gobernatzen zuten sistema hartaz. Machadok alderatzen zituen politikoak zalgurdi-gidari ero edota mozkorrekin. Zalgurdian gizarte osoa doa, gu guztiok, baina gidari horiek itsu-itsu garamatzate abiadura bizian amildegirantz. Egoera ikusita, Machado, gizon zinez moderatua zen arren, honela mintzo zen: «Zer egingo dugu amildegira lauhazka eta alai garamatzan gidari ero edo mozkorrarekin? Bridak eskuetatik kendu eta bide bazterrera bota beharko dugu. Gidari mozkorren bat-batean behartutako erretiro horri Iraultza deritzo».

Machadoren metaforak gaurkotasun osoa du. Sistema ekonomiko eta politiko honetan, harrokeriaz beteriko ero batzuek zaldiak xaxatzen dituzte gero eta azkarrago amildegira eraman gaitzaten, gu guztiontzat dagoen arriskuari bizkar emanda. Esan beharrik ez dago nor diren gidari horiek: arma-trafikatzaileak, komunikabide nagusien jabeak, sare sozialak kontrolatzen dituztenak...

Askok uste dute iraultza azeleratze bat dela, bat-batean eragindako aldaketa bortitz bat. Baina, beharbada, azeleratze baten ordez frenatze bat da iraultza, lasterketa burugabe honi galga jartzea. Horretarako, baina, ezinbestekoa da galbidera garamatzaten ero mozkorrak kentzea zalgurdiko gidari-eserlekutik.

Eta puntu honetan bat egiten dut gaurkoan jorratu nahi dudan Gladysen alde sinboliko horrekin. Nire ustez, munduan lau pertsona mota daude. Lehenengoan daude asebeteta daudenak. Horiek esango dizute, adibidez, ez dutela «sinesten» klima-aldaketa dagoenik. Statu quo-arekin bat datoz, normalean, statu quo-aren onuradunak direlako edota komunikabide nagusietatik elikatzen direlako.

Bigarren motako pertsonak ez datoz mundu honekin bat, injustizia ikusten dute, eta badakite zalgurdiko gidariek itsu-itsu amildegira garamatzatela; baina uste dute ez dagoela zer egiterik, botereak den-dena kontrolatzen baitu, eta Orwellen 1984-a hemen dagoelako. Gauzak horrela, nahiago dute sistemaren mahaitik erortzen diren ogi-apurrez gozatzen saiatu, guztientzako ogi-apurrik ez dagoela kontuan izan gabe. Mota honetako pertsonak ere sistemaren onuradunak dira.

Hirugarren motako pertsonek ere egoera injustua dela ikusten dute, baina horiek aldatu egin behar dela uste dute. Hala ere, ezer ez egitea erabaki dute. Egin dezatela beste batzuek! Zertarako arriskatu? Zertarako zikindu?

Eta badira, azkenik, laugarren motako pertsonak, gauzak aldatu egin behar direla eta aldatu daitezkeela uste dutenak, eta aldaketaren alde lan egitea erabakitzen dutenak; gidari ero eta mozkorrak bide bazterrean botatzen eta zaldiak lasaitzen saiatzen direnak. Bada, Gladys pertsona horietako bat zen. Hori da, oroz gain, nabarmendu nahi dudan Gladysen balio sinbolikoa.

Orain dela berrogei urte energia nuklearraren arriskuaz ohartarazten genuenean, iraganari begira ari ginela zioskuten, Erdi Arora itzuli nahi genuela. Garai hartan, gidari ero mozkorrei ahoa betetzen zitzaien energia atomikoaren bertuteekin. Zenbat eta zentral nuklear gehiago eraiki, orduan eta hobeto. Hori zen modernitatea, zalgurdia bizkor-bizkor amildegi ertzera eramatea. Txernobil eta Fukushima historiaren kale-kantoi batean zeuden zain, ordea (eta beharbada lehenago ere horrelako beste kasu batzuk gertatuak ziren, baina ezkutatu egin zizkiguten).

Gaur egun beste eztabaida batzuk ditugu, baina eskema errepikatzen da. Zabor gutxiago sortu eta gehiago birziklatu behar dela uste dugunok «iraganean» bizi omen gara, soluzioa dena erraustea omen baita. Halaber, abiadura handiko trena beharrezkoa ez dela diogunok «aurrerapenaren» kontra omen gaude. Eta horrelako beste hamaika kasu.

Izan ere, errealitatea deskribatzeko hitz bat asmatzen dugun bakoitzean, botereak berehala prostituitzen du. Anarkista zaharrentzat «aurrerapena» giza baloreak ziren, pertsona guztien arteko senidetasuna, zientzia... Zer da orain «aurrerapena»? Demokrazia, berriz, herritarren gobernua zen. Zer da orain demokrazia? Gipuzkoako erraustegia (ero edo mozkorrak gidatutako zalgurdiaren eredu perfektua) dagoeneko ez da erraustegia, Ingurumen Gunea baizik.

Gladysek, beste askok bezala, ez zuen Iberdueroren (eta beste hainbaten) iruzurra irentsi, ez zuen irentsi atomoei esker printze eta printzesa moduan bizi behar genuenik. Arerioa handia zen: aparatu ekonomiko eta politiko osoa. Askok ikusten zuten zentral nuklearrak astakeria zirela, baina uste zuten Lemoizen edo Arguedasen ez zegoela atzera bueltarik. Beste batzuek, berriz, lanari ekin zioten. Batzuek, Gladysek kasu, indarkeria-ezetik, presio sozialetik. Baina ez bakarka, antolatuta baizik. Beste batzuek, aldiz, borroka armatutik jo zuten. Nolanahi ere, agerian geratu zen gidari mozkorrek zoratutako zaldiak geratu zitezkeela. Gidari mozkorrak ez zuen erretiroa hartu, Machadok nahi zuen bezala, baina bolada luze batez isilik edo, behintzat, diskretuago ibili behar izan zuen.

Horregatik, gure artean bizi-bizirik dagoen sinbolo da Gladys. Ekintzarako sinbolo, gaur egun zalgurdia gidatzen duten ero mozkorrei aurre egiteko sinbolo. Gladys belaunaldi oso baten sentitzeko eta borrokatzeko moduaren sinbolo da, eta uste dut modu hori gaur egun ere baliagarria dela.

Zeren eta, elkarren artean antolatuta borroka egiten badugu, gidari mozkorra behingoz erretirora behartu, eta hark xaxatutako zaldiak lasaitu baititzakegu.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

 ©BERRIA

Garai konplexuei aurre egiteko kazetaritza bat

Beatriz Zabalondo - BERRIA Taldeko lehendakaria / Martxelo Otamendi - BERRIAko zuzendaria

Iaz BERRIA Taldeak egindakoaren errepasoa duzu hau. Kazetaritza da gure eginkizuna, euskarazko kalitateko kazetaritza; erreferente informatiboa izatea helburu. Beraz, hortik hasi dugu errepasoa, gero arlo ekonomikoari, komunitateari eta erronka berriei leku egiteko.

Irautea iraultzea denean

Estitxu Garai, Naiara Pinedo eta Zuriñe Rodriguez

Zure ahotsa errazago zapaltzea, moztea. Ostean datorren gizonak zure iritzia gutxiestea. Gizonen maiztasuna handiagoa izatea. Gizonak finkoak izatea, zu aldakorra. Mahaiko emakume bakarra izatea naturalizatzera iristea. Zure hitzei ez entzunarena egitea, beti euren artean elkarri erreferentziak egitea.

Zuretzat bihotzez, Elizabeth Hadley
Ondoeza

Kinka buletina

Klima larrialdiari eta ingurumenari buruzko azken berriak zabaltzen dituen buletina.

Iruzkinak kargatzen...