Noiz sortua: 2020-05-23 00:30:00

Koronabirusa

«Denon hobe beharrez da»

Erietxeen inguruko goiburuak nagusitu dira epidemian, baina osasun sistemak lehen mailako artan du sarrerako atea. COVID-19 kasu asko osasun zentroetako profesionalek artatu dituzte, eta aro berri honetan ere giltzarri izango dira. Izurriak ekarritako beharrak tarteko, eraberrituta ari dira.
Errenteriako Iztieta auzoko osasun zentroaren sarrera.
Errenteriako Iztieta auzoko osasun zentroaren sarrera. JON URBE / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Arantxa Iraola -

2020ko maiatzak 23

Izurriaren zurrunbiloaren zulotik irtenda, hainbat astean harekin zerikusia zuten lan asko bazterrean utzi eta gero, osasun sistemak hasi dira ahalegina egiten berriz ere zerbitzu guztiak abian jartzeko. Lehen mailako arreta, osasun sistemara sartzeko atari ezinbesteko hori, giltzarri izango da pazienteak berriz artatzen hasteko, eta martxa betean daude berriz osasun zentroak: baina jarduteko modua eraberrituta. «Hemen ere normaltasun berri bat dago, eta jendeak jakin egin behar du hori», azaldu du Elene Oiarzabal familia medikuak. Errenteriako (Gipuzkoa) Iztieta auzoko osasun zentroan dihardu, eta, lehen mailako arta zer-nola biziberritzen ari den argitze aldera, BERRIAk zentro horretako lau profesionalekin solastatzeko era izan du, telefonoz. Izan ere, COVID-19ak ekarri duen aldaketa nabarmenenetariko bat izan da zentroko sarbiderako kontrol zorrotza. Oro har, larrialdietara eta aldez aurretik hitzartutako kontsultetara doazen pazienteei bakarrik uzten diete zentroko atarian sartzen eta dagokien tokira joaten. «Orain jendea etortzen da eta telefono zenbaki bat ematen diogu, bertara dei dezan». Hor dago birusaren itzala, eta hesia jarri behar zaio. «Denon hobe beharrez da».

Osasun zentro handia da Errenteriakoa: 26.000 herritar ingururi arreta emateko eginkizuna du. Han, Oiarzabalen ondoan, Eider Alberdi zentroko koordinatzailea, Susana Alonso erizaina eta Katixa Arabolaza administrari laguntzailea. Lauren jardunbideak dira egun ezinbestekoak lehen mailako arta ona bermatzeko. «Nahi dugu herritarrak ohitzea artatzeko era berri honetara; batez ere, ez elkartzeko toki berean COVID-19a duen jendea eta ez duena», azaldu du Alberdik. «Ezin dugu lehengoa izan». Zorrotz kontrolatzen dute horregatik sarbidea: «Nahi dugu aurrena jendeak deitzea: gero, erizainak edo medikuak erabakiko du etorri behar duten». Telefono bidezko harrerari aparteko garrantzia eman dio horrek, eta hor dihardute administrari laguntzaileek.

Arabaloza da Errenteriako zentroan jarduten dutenetako bat. «Administrari laguntzaileok hartzen ditugu deiak; jakin behar dugu zertarako deitu duten. Ondoren, ditugun protokoloen arabera, badakigu nora bideratu...», azaldu du. Horretarako, lehen egiten zizkieten baino galdera zehatzagoak egin behar izaten dizkiete orain erabiltzaileei. «Igual pazientea ez dago ohituta zenbait galdera jasotzen», onartu du Arabolazak. Galbahea ahalik eta zorrotzen pasatzeko, ordea, ezinbestekoak dira, haren arabera. Izan ere, administrari laguntzaileak ez dira «osasun arloko» profesionalak: ez dagokie pazienteen «balorazio sanitarioa» egitea, eta mediku eta erizainek egin dituzten «protokoloetara» estu egokituta jardun behar dute beti. «Horregatik, erizain eta medikuak saiatzen gara protokolo ahalik eta argienak egiten», nabarmendu du Oiarzabalek.

Hirunakako taldeetan

Gero, pazienteak esandakoaren arabera, administrari laguntzaileak telefono bidezko kontsulta batera bideratzen ditu kasurik gehienak: erizainarekin edo medikuarekin hitz egitera. «Eta profesional horrek erabakiko du, hain justu, aurrez aurreko arta behar den», esplikatu du Oiarzabalek. Aurrez hitzartuta zeuden hainbat kontsultarekin zer egin ere aztertzen ari dira orain osasun zentroan. «Baloratu egin dira; ikusi da ea orain telefono bidez egin daitezkeen edo aurrez aurre egitea beharrezkoa den», azaldu du Alonsok. Oro har telefono bidezko arta izugarri hazi dela onartu du. «Telefonoaren erabilera konfinamenduan %80 inguru handitu da. Oro har, jendeak ulertu du; ondo moldatu da. Orain ere asko ari gara, eta jendeak ondo onartzen du». Pazienteen etxeetara ere joaten dira, beharrezkoa denean. Horren beharra handitu daitekeen susmoa du Oiarzabalek. Izurriaren arrastoa sumatu dute hainbat pazienterekin izan dituzten solasaldietan. «Ikusi dut adineko jendea, bereziki, beldur dena osasun zentrora joateko. Galdetzen dute: 'Segurua al da joatea?'».

Osasun zentroko barruko martxa ere aldatu dute, behin jendea barrura sartutakoan pilaketarik ez izateko. «Odol erauzketak-eta egitean, esaterako, lehen jendea pilatu egiten zen. Orain jendeari uzten diogu hirunaka sartzen, eta besteak kanpoan egoten dira zain», azaldu du Alonsok. «Halaber,oso goiz bazatoz, ez dizute pasatzen uzten». Profesionalen agendak ere antolatu dituzte itxaron geletan jenderik ez pilatzeko eran. Eta aldaketa agerikoa da: «Egungo normaltasunak ez du ia zerikusirik aurrekoarekin. Lehen ia dena arta presentziala zen», azaldu du Oiarzabalek. «Orain, txarrena pasatuta, trantsizio betean gaude. Espezialistekin harremana ere asko aldatu dugu. Lehen baimen bat egiten genion pazienteari harengana joateko; orain, espezialistarekin geuk egiten dugu kontsulta sarri askotan. Dena aldatu da egunotan: funtzionatzeko era berri bat asmatu behar izan dugu».

Zirkuituen bitartez

Gainerako osasun zentroetan egin duten gisan, «zirkuituak» antolatu dituzte Errenteriako osasun zentro honetan ere, birusarekin kutsatutako inor sartzen bada ez dezan kontakturik izan zentroan dauden gainerako erabiltzaileekin. «Kasu susmagarriren bat badugu, hirugarren solairura bideratzen dugu zuzenean; hura dugu gaur egun prestatua COVID-19 kasuentzat», azaldu du Alberdik. «Baina beti aurrena deitu egin behar da, are gehiago inork gaitzaren susmoren bat badu», oroitarazi du. Kasu susmagarri guztiei testa egiten diete orain, eta proba hori egitera joan behar izaten dute pazienteek osasun zentrora.«Baina ez dira elkartzen beste pazienteekin; lagina hartzen zaie, eta etxera joaten dira». Eta lana badute: ari dira testak egiten. Jendeak badu ardura. «Lehen jendeak egiten zituen egun batzuk sukar hamarren batzuekin, eta ez zuen galderarik egiten. Orain, galdetzen dute, eta galdetu behar dute: galdetu egin behar da», azaldu du Oiarzabalek.

Kasu positiboak diagnostikatzea bakarrik ez, horren inguruan egon diren pertsonak atzematea ere bada orain lan garrantzitsua izurria kontrolatze aldera, eta egiteko horren zati bat ere badagokio lehen mailako arretari. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eman dituen irizpideen arabera, lehen mailako artaren esku geratuko da, zehazki, pertsona horren kontaktu gertukoenei testak egitea: «Etxekoei eta zaintzaileei». Eta lan horri erantsiko zaizkio atzeratutako lanak, izurriaren ondorioz nahi baino baztertuago utzi behar izan dituzten lanen ondorioak. «Gauza batzuk geratuta egon dira, eta orain hasiko gara ikusten zenbait gaitzen desorekak, edota atzeratutako diagnostikoak», ohartarazi du Oiarzabalek.

Bitartean, izurriaren aldi beltzenetik ikasbidea atera daitekeela uste dute. Erabiltzaileek osasun sistemaz egiten duten erabilera «arrazoizkoa» sustatze aldera, esaterako, urrats garrantzitsuak egin direla uste dute. Lehen mailako artari «burokrazia lanak» kentze aldera ere pausoak eman direla ikusi dute, eta lan egiteko era hobe bat ekar dezaketela.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Maiatzaren 28an eguneratua, 18:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Azkeneko 24 orduetan hiru pertsona hil dira COVID-19 gaitzaren eraginez, 23 positibo atzeman dituzte PCR probekin, eta sei gaixo ospitaleratu dituzte. Euskal Herrian 28.976 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.037 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Baionako ospitalea, artxiboko irudi batean. ©Guillaume Fauveau

Mugak irekitzeko eskariak ugaritu egin dira

Berria

Edouard Philippek aipatu du mugako kontrolak kentzeko aukera. Ekainaren 15etik aitzinera izanen litzateke. Iñigo Urkulluk eta Alain Roussetek eskari horixe egin dute; Urkullu Espainiako presidenteari zuzendu zaio, eta Rousset, Frantziakoari, gutun bidez. «Akitania Berria-Euskadi-Nafarroa Euroeskualdean mugaz gaindiko mugikortasuna errazteko» eskatu diete. Nafarroako Gobernuak ere bat egin du eskari horrekin.

Gipuzkoaren eta Lapurdiren arteko mugako saltokiak. Muga ekainaren 15ean zabaltzea «litekeena» dela esan du Edouard Philippe Frantziako lehen ministroak. ©Jon Urbe / Foku

Ipar Euskal Herria bigarren fasean sartuko da ekainaren 2tik aitzina

Oihana Teyseyre Koskarat

Ostatuak zabalduko dituzte, baina neurri zorrotzak errespetatzeko baldintzarekin. Hirugarren fasea ekainaren 22an hastea espero dute.

Irun eta Hendaia arteko muga, apirila erdian ©Guillaume Fauveau

«Mugaz gaindiko mugikortasuna zabaltzeko» eskatu dute Urkulluk eta Roussetek

Berria

Gutun bat bidali dio Iñigo Urkullu EAEko lehendakariak Espainiako Gobernuko presidenteari, «Akitania Berria-Euskadi-Nafarroa Euroeskualdean mugaz gaindiko mugikortasuna zabaltzeko». Gutun beraren kopia helarazi dio Alain Rousset Akitania Berriko presidenteak Edouard Philippe Frantziako Gobernuko lehen ministroari.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna