Albistea entzun

'Bateragune auzia'. Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakia

11 urteren ondoren, hutsetik

Goreneko bigarren salako epaileek aho batez erabaki dute Bateraguneko bortzak berriz epaitzea. Erabakiak aurrekari bat jar dezake Estrasburgoko sententziak Espainian betearazteko moduan
<b>Epaiketa.</b> Espainiako Auzitegi Nazionalean epaitu zituzten, 2011n. Hor eginen lukete auzia berriro.
Epaiketa. Espainiako Auzitegi Nazionalean epaitu zituzten, 2011n. Hor eginen lukete auzia berriro. ANGEL DIAZ / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Maddi Ane Txoperena Iribarren -

2020ko abenduak 15

Ez dute itxi nahi. Are, berriro egin nahi dute: hutsetik. Hamar urte baino gehiago igaro dira Bateragune auziko auzipetuak atxilotu zituztenetik; Arnaldo Otegik, Rafa Diezek, Sonia Jacintok, Miren Zabaletak eta Arkaitz Rodriguezek osorik bete zituzten Gorenak 2012an berretsitako zigorrak —31 urte guztira—. Gorenak berak zigor horiek baliogabetu zituen udan, baina auzitegiak ez zuen aski horrekin: auzia Espainiako Auzitegi Nazionalean berriro egin dadila agindu du orain. Auzitegi berak egin du dena: zigorrak berretsi, baliogabetu, eta epaiketa errepikatzeko eskatu. Guztia ia hamar urteko tartean.

Atzo goizean hartu zuten erabakia Auzitegi Goreneko bigarren salako hamasei magistratuek —alegia, denek—, eta aho batez. Manuel Marchena Goreneko presidenteak ostiralean deliberatu zuen erabakiari halako pisua ematea, bilerara epaile guztiak deituta. Izan ere, aitzineko kasu batzuetan gertatu bezala, baliteke Gorenak doktrina bat jarri nahi izatea Bateragune auzia abiapuntutzat hartuta, auzitegiak hartu duen erabakiak aurrekari bat jar baitezake Estrasburgoko sententziak Espainian betearazteko moduan. Kontraerranez beteta dago horretara iristeko egin duten bidea, ordea.

Zer kontraerran ditu fiskaltzak?

Auzitegi Goreneko epaile taldeak men egin dio Goreneko fiskalaren eskaerari: hain zuzen, Marchenak irailean irekitako probidentzia bati arrapostuz eta 2011ko kasazio helegiteari erantzunez —ez zion zertan horri erantzun—, Goreneko Illana Navia Osorio fiskalak Bateragune auzia berriro egin zedila eskatu zuen azaroan. Kontraerranak daude fiskaltzaren irizpideetan, ordea; izan ere, Estrasburgoren 2018ko sententzia Espainian betearazteko egindako berrikuspen helegitea tramitatzerakoan, fiskalak ez zuen auzia berriz egiteko eskatu: zigorrak bertan behera uztea baino ez zuen galdegin. Joan den azaroan, ordea, Marchenak irekitako zirrikitua baliatuta, auzia berriz egin zedila eskatu zuen Navia Osoriok.

Hori ez dator bat Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskalaren irizpideekin ere. Izan ere, AVT-Verde Esperanza biktimen elkarteak egindako eskaerari erantzunez, Auzitegi Nazionalak ez zuen onartu epaiketa berriz egiteko galdea, urrian emandako ebazpen batean: Auzitegi Nazionalak argudiatu zuen, bertzeak bertze, epaiketa berriz egiteak ez lukeela lege babesik —Espainiako Prozedura Kriminaleko Legeak ez du halakorik aurreikusten— eta Giza Eskubideen Europako Auzitegiak dio «pertsona interesdunek» eskatuta soilik egin daitekeela auzia berriro. Alegia: Otegik, Diezek, Jacintok, Rodriguezek eta Zabaletak hala eskatuta egin daitekeela; ez bertzela.

Estrasburgoko epaiak honela dio: «Erreparazio modurik egokiena, printzipioz, auzia berregitea edo kasua berriz irekitzea litzateke, pertsona interesdunak hala eskatuta». Eta auzipetuek ez dute halakorik galdegin.

Zergatik aurrekari?

Goreneko epaileen erabakiak Estrasburgoren sententziak Espainian betearazteko irizpidearen aurka egiten du. 2015ean Botere Judizialaren Lege Organikoan egindako moldaketa batean argitu zuten nola betearazi behar ziren Giza Eskubideen Europako Auzitegiko epaiak Espainian: berrikuspen helegite baten bidez. 2020ko uztaileko sententzia halako helegite bati erantzunez iritsi zen, hain zuzen: eta Gorenaren 2012ko epaia baliogabetzea ebatzi zuen, ez bertzerik. Lehen aldia da halako zerbait egiten dutena: 2015etik honako Estrasburgoko sententzien aplikazioetan ez da halakorik gertatu, orain arte —ez Euskal Herriko gaiei dagokienez, ez bertzelakoetan—. Aurrekaria izan daiteke, beraz, eta, gainera, erabakia Goreneko epaile guztiek hartu izanak pisua ematen dio.

Era berean, eta Espainiako Auzitegi Nazionalak epaiketa berriro egitearen aurka eman zituen argudioetan erran bezala, Espainiako legediak ez du aurreikusten epaiketa bat berriro egiteko aukerarik, berez. Espainiako Auzitegi Gorenak berak hala ebatzi zuen 2017an, Estrasburgok hala eskatuta Valladolideko Probintzia Auzitegiak emandako epai baten baliogabetzean auzia berriro egiteari buruz: «Aukera hori ez dago aurreikusita ordenamendu prozesalean, eta, gainera, egitate berengatik bi aldiz epaitua ez izatearen eskubidea urratuko luke». Bertzeak bertze, Manuel Marchena epaileak izenpetu zuen sententzia hori; Bateragune auzia berriro egiteko zirrikitua ireki eta epaile taldearen erabakia gidatu duen magistratu berak.

Zer argudio erabili dituzte epaileek orain?

Sententzia osoa ez dute oraindik plazaratu, baina, Goreneko iturriek jakinarazi dutenez, Giza Eskubideen Europako Hitzarmeneko zazpigarren protokoloko 4.2 artikulua oinarri hartuta erabaki dute auzia berriz egin dadila: auzitegiaren hitzetan, Bateragune auzikoa bezalako kasuetan epaiketa bat berriz egiteko debekua salbuesten du artikulu horrek. Gorenaren arabera, bigarren salaren jurisprudentzian ere oinarritu dira magistratuak. Miguel Colmenero txostengileak idatzitako sententziak bat eginen luke, era berean, Navia Osorio fiskalaren irizpidearekin, zeinaren arabera eragotzi egin behar den egitate batzuk epaitu gabe gelditzea. Ebazpen osoa datozen egunetan jakinaraziko dute.

Zergatik hamasei epaile?

Hasiera batean bortz epailek erabaki behar zuten Bateraguneko bortzak berriz epaitu ala ez: Julian Sanchez Melgar presidenteak, Miguel Colmenero txostengileak eta Vicente Magro, Eduardo de Porres eta Angel Luis Hurtado magistratuek, zehazki. Goreneko presidente Marchenak ostiralean erabaki zuen taldea zabaltzea, ordea, eta bigarren salako epaile guztiek erabakian parte har zezatela galdegin zuen. Horrek garrantzia ematen dio erabakiari.

Goreneko epaile gehienak eskuinekoak dira. Melgarrek, erraterako, Parot doktrina ezarri zuen 197/2006 sententzia idatzi zuen —Estrasburgok gibelera bota zuen gero—.

Zergatik aldatu dute irizpidea?

Ezin da zehatz jakin zergatik, baina irizpidea aldatzeak hurrengo auzi batzuen gainean ondorioak izan ditzake: errate baterako, Kataluniako independentzia prozesuari buruzkoetan. Epaileen asmoa izan daiteke Estrasburgotik datozen ebazpenak nolabait saihestu nahi izatea, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak baliogabetzen dituen epaiketak berriro eginda. Espainiako justiziak Estrasburgorekiko autonomia nahi izatea egon daiteke gibelean.

Zer aukera dituzte orain auzipetuek?

Ez dute oraindik eginen dutenaren berri eman, baina Gorenaren erabakiaren aitzinean bi bide jorra ditzakete: Espainiako Auzitegi Konstituzionalean babes helegite bat jarri, edota Europako Batzordeko Kontseilura jo, gertatua salatzeko.

Baliteke kartzelara itzultzea?

Ez da halakorik espero. Are, baliteke zigor txikiagoak jasotzea. Testuingurua anitz aldatu da azken urteotan: auzipetuak atxilotu zituztenean ETA oraindik indarrean zen, eta ezker abertzaleko estrategia aldaketa artean finkatu gabe zegoen. 2011n ETAk jarduera armatua utzi zuen, ordea, eta 2018an bere burua desegin zuen. Jada existitzen ez den erakunde armatu bateko kide izatea leporatu nahi diete auzipetuei.

Kartzelara joateko arriskua txikia izan arren, dena den, epaiketa bat berriro egiteak dakarren kostu ekonomiko, psikologiko eta sozial guziari aurre egin beharko liekete auzipetuek.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Markel Olano eta Jean-Jacques Lasserre akordioaren berri eman dute gaur goizean, Donostian. ©Gipuzkoako Foru Aldundia

«Mugaz gaindiko» lehen aurrekontuak onartu dituzte Gipuzkoako eta Pirinio Atlantikoetako ordezkariek

Unai Etxenausia

300.000 euroko aurrekontu bat zehaztu dute bi aldeek; 150.000 euro erakunde bakoitzak.

 ©JON URBE / FOKU

«Gauzak aldatzeko ilusioa berreskuratu behar dela uste dugu»

Joxerra Senar

Garrantzi berezia eman dio Iruñean eta Bilbon egingo den manifestazioari; larunbatean egingo dute, gazteen pobretzeari eta pandemiari eman zaien erantzun autoritarioa salatzeko. «Beharrezkoa da bide propio bat egitea».
Martin Villa, Madrilen egindako agerraldi batean. ©FERNANDO ALVARADo / EFE

Bartzelonako Urrezko Dominarekin jarraituko du Martin Villak

Iosu Alberdi

Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak atzera bota du hiriko udalak hartutako erabakia. 

Zaballako espetxearen atarian 2020ko abenduan euskal presoen seme-alaben eskubideen alde egindako ekitaldi bat. ©Jaizki Fontaneda / FOKU

Zaballan dira Maria Lizarraga eta Iñigo Gutierrez euskal presoak

Maddi Ane Txoperena Iribarren

3 urte bete berri dituen Izadi umearen gurasoak dira. Espainiako Espetxe Erakundeek abendu akaberan iragarri zuten Euskal Herriratuko zituztela, eta gaur gauzatu da lekualdatzea.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.