Noiz sortua: 2020-05-19 00:30:00

Gailurrak eta euskara

Gemma Sangines Saiz - Psikologoa

2020ko maiatzak 19

1980. urtean Euskal Herriko mendi espedizio bat lehen aldiz Everest mendiaren gailurrera igo zen. Tximist espedizioa 1974. urtekoa izan zen, eta ez zuten lortu tontorrera igotzea, 320 metrora geratu ziren. Hau ekintza! Hura arrakasta! Ez zen izan lehenengo saiakera, aurrekoa 6 urte lehenago egin zuen eta, baina hainbat eta hainbat esfortzu, kemen eta ilusio plazan jarri eta gero, espedizioaren partaideek euren helburua lortu zuten. Eta munduko tontorrean, Martin Zabaletaren hitzak euskaraz izan ziren. Euskaldunen ikurrarekin batera, euskaldunen hizkuntza bertan tinkatu zuen.

Garai aldakorra zen, eta zaila Espainiako hizkuntza txikientzat. Baina espedizioko kideek argi zuten euren hizkuntzaren ikusgarritasuna garrantzitsua zela. 40 urte pasa dira eta, paralelismo bat egitea onartzen badidazue, oin euskaldun pilo batek zapaldu du Everesteko azken metroa, baina euskara ez da garatu antzeko erritmoan. Eta zergatia azaltzea ez da erraza, zailtasun hori ikusezina da-eta.

Euskararen erabileraren egoera hainbat parametroren arabera azal daiteke, eta, horien artean, hiztunaren jokaera dago. Zer ohitura dituen euskaldun batek, nola sentitzen den mintzatzeko orduan, nor daukan bere aurrean edota non dagoen geografikoki kokatuta baldintzak dira aukera linguistikoa egiteko orduan. Eta hala da bere egoera gutxitua delako. Hizkuntza nagusiaren aurrean, euskararen presentzia naturala gutxitan agertzen delako. Hainbat hizkuntza gutxiturena bezala, euren hiztunek anormaltasuna detektatzen dute eta mendekotasuna barneratzen dute.

Baina zer da hizkuntza mendekotasuna? Hiztun elebidunak, zein hizkuntzatan hitz egiten (egin) aukera dezakegunok, gure lehen hizkuntzan eta gure solaskidearen artean —ezberdina baldin bada— beti, sistematikoki, ondokoa aukeratzen baldin badugu, orduan esan dezakegu hizkuntza mendekotasuna praktikatzen dugula. Eta fenomeno hori gure konplexu, aurreiritzi eta ohiturekin elikatzen da etengabe. Horregatik, aldaketa osasuntsua martxan jarri nahi badugu, lehenengo eta behin elikagai horiek detektatzea funtsezkoa da. Horrek prozesu kognitiboa eskatzen du, non pentsatzeko, sentitzeko eta jokatzeko modua ikertu behar dugun eta aukera berriak sortu behar ditugun. Den-dena esatea, egitea baino askoz errazagoa omen da. Bestela, nola liteke posible Euskal Herrian hainbeste euskaltzale eta mendizale izatea? Askoz lehenago igotzen da Everestera edo Kara Khorumera neguan euskararen erabileraren kurba estatistikoa baino? Nola dago jendea bere osasuna eta erosotasuna arriskuan jartzeko prest, baina hiztun erdaldunen aurrean ez du bere hizkuntzaz mintzatzeko ausardiarik? Ausardia baino gehiago, atrebentzia dio gure burmuin kolonizatuak, ezta?

Palo Alto eskolako psikologoek argi eta garbi utzi digute gaixotasunak gainditzeko tresna paregabea existitzen dela; instrukzio bat: egin, ahal bazenu bezala. Eta hori da gure gomendio zuzena. Hitz egin euskaraz beldurra, aurreiritziak edo kontrako ohiturak egongo ez balira bezala. Pentsatu baino, ekin! Hausnartu baino, jokatu. Gure protagonistek, Tximist espedizioarenek, pentsatu izan balute zenbat esfortzu, arrisku edo galera zeukaten aurrean, ziur aski (ziur asko) 1980ko ekintza ez zen gertatuko. Lehenengo pausoa eman baino lehen, muga mental guztiak bota zituzten. Gure inspirazioa izan daitezke haiek euskara ahora ekartzeko orduan, gure harresiak botatzeko: ekin, eta gero hausnartu. Emaitzak merezi du-eta.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Maiatzaren 29an eguneratua, 19:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Azkeneko 24 orduetan bost pertsona hil dira COVID-19 gaitzaren eraginez, hamabi positibo atzeman dituzte PCR probekin, eta hiru gaixo ospitaleratu dituzte. Euskal Herrian 29.287 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.066 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Iñigo Urkullu eta Nekane Murga, goizeko bileran. ©/ Irekia

Ekainaren 8an hirugarren fasera igarotzeko eskatuko du bihar Jaurlaritzak

Jon O. Urain

Nafarroako Gobernuak «oso balorazio positiboa» egin du erkidegoek konfinamendua leuntzeko hirugarren fasea kudeatzeko aukeraz.

Aitor Esteban eta Salvador Illa, Kongresuan. / ©Ballesteros, EFE

Erkidegoek kudeatuko dute hirugarren fasea

Jon Ordoñez Garmendia

Alarma egoera luzatzeko akordioa egin dute Espainiako Gobernuak eta EAJk, eta horren truke Urkulluk eta Txibitek hartu, kendu, moldatu eta ezarriko dituzte alarma egoeratik ateratzeko neurriak hirugarren fasean Hego Euskal Herrian. ERCrekin ere egin du akordioa Madrilek. Jaurlaritzak bihar eskatuko du ekainaren 8an hirugarren fasean sartzea.

 ©BERRIA

Kulturgintza: eutsi ala hautsi

Iñigo Astiz

Koronabirusaren hedapenak ziurgabetasun handia eragin du aurrez ere prekaritateak gogor jotako sektore batean: kulturgintzan. Sorkuntza ere krisi honi aurre egiteko moduan dagoen jakiteko, lau sortzaile elkarteren zuzendaritzako kideak bildu ditu BERRIAk: Eneritz Artetxe (Ehaze), Garbiñe Ubeda (Euskal Idazleen Elkartea), Aitor Bengoetxea (Musika Bulegoa) eta Igor Elortza (Euskal Herriko Bertsozale Elkartea).

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna