Albistea entzun

Lur Olaizola. Zinemagilea

«Lehenengo irakurketatik asko inpresionatu ninduten Yoyesen hitzek»

Yoyesen istorioa «beste era batera» kontatu nahi izan du Lur Olaizolak 'Hirugarren koadernoa' lanean. Zabaltegi-Tabakalera sailean emango dute filma. Kamera atzeko eta aurreko lanak egin ditu.
JON URBE / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Jone Bastida Alzuru -

2022ko irailak 18 - Donostia

Dolores Gonzalez Katarain Yoyes-en egunerokoan oinarritutako film labur bat ondu du Lur Olaizola zinemagileak (Donostia, 1988): Hirugarren koadernoa. «Ilusio handiarekin» dago Zinemaldian proiektatuko dutelako.

Nola otu zitzaizun film hau egitea?

17 bat urte nituela irakurri nuen lehen aldiz Yoyes, Desde su ventana liburua. Lehenengo irakurketatik asko inpresionatu ninduten haren hitzek, pentsamenduak, hausnarketek, begirada kritikoak... Markatuta geratu zitzaidan. Urte batzuetara, aztertzen hasi nintzen zinemaren bitartez zer egin nahi nuen, eta 80ko hamarkadaren inguruan ikertzen hasi nintzen. Niretzat, badaude bi istorio handi edo potente, nolabait nire identitatea zeharkatu dutenak. Batetik, heroina eta hiesa; eta, bestetik, hemengo historia edo gatazka. Lehenengo film laburrak zerikusia zuen heroina eta hiesarekin, baina orduan, ikerketa horretan, berrirakurri nuen Yoyesen egunerokoa, eta pentsatu nuen horrekin zerbait egin nahi nuela.

Aurreneko filma egitekoan piztu zitzaizun gogo hori, beraz.

Ikerketak lotura zuen 80ko hamarkadarekin. Gainera, zinemaren bitartez saiatzen naiz klixeak puskatzen eta pertsonengana gerturatzen. Heroina eta hiesaren kasuan, Xulia izeneko emakume baten erretratua egin nuen; baina bat-batean esan nuen: agian, momentuan drogazalea zen pertsona bat eta militantea zena ez zeuden hain urruti. Garai berbera da, eta agian taberna berean zeuden, musika bera entzuten. Hor egin nuen zubia bi gaien artean, eta berriro irakurri nuen Yoyesen egunerokoa.

Aktore bat, Ana Torrent, eta zuzendaria, zeu, agertzen zarete filmean, gidoi zinematografiko bat entseatzen. Dispositibo sinplea da, ezohikoa. Zergatik horrela?

Badago erreferentzia garrantzitsu bat: Marguerite Duras idazle eta zuzendariaren film bat, Le camion izenekoa. Duras eta Gerard Depardieu agertzen dira gidoi bat irakurtzen Durasen etxean. Iruditzen zait askotan hitzek botere handia dutela zineman. Azkenean, hitz baten bitartez, ikusle bakoitzak irudi ezberdin bat izan dezake buruan. Eta horrelako dispositiboek ikusleen imajinazioa aktibatu dezakete. Gero, beste elementu bat gehitu nion: irakurketa egiten ari garen heinean, ilunduz doa eszena, argia joanez doa. Yoyesekin gertatzen dena zera da: nola ekarri iraganetik hilda dagoen pertsona bat orainera. Ana Torrent izan daiteke bere errepresentazio bat, baina ez da bera. Bere zer geratzen zaigu? Eguneroko hitzak, besterik ez.

Hain zuzen, filmak egunerokoaren zatiak biltzen ditu, ezta?

Bai. Eta lotuta dago esandakoarekin: nola ekarri zinemara eta orainera ja ez dagoen pertsona bat.

Zein da egindako ariketa?

Zinemak ematen duen aukeretako bat da istorioak kontatu dizkiguten bezala kontatu beharrean beste bertsio bat ematea. Kasu honetan, nik helburu hori nuen. Iruditzen zait haren bizitza beti berdin kontatzen dela: militantzia, erbestea eta hilketa. Eta nioen: zer gertatu zen Mexikon egon zen bost urteetan? Ariketa hori zen helburuetako bat: goazen betiko istorio bat beste era batera kontatzera.

Nola egin duzu istoriora hurbilketa?

Errespetu handia eduki nahi nuen haren ingurukoekin. Gai delikatu bat izan da, eta beti iruditu zait Yoyesen inguruko jendeak asko sufritu duela. Harkaitz Canorekin geratu nintzen, Fakirraren ahotsa liburuan ere aipatzen delako Yoyesen istorioa, eta jakin nahi nuen nola egin zuen hurbilketa hori. Haren inguruko pertsona batzuekin hitz egitea gomendatu zidan, jakin zezaten. Hasieratik izan dut hurbiltasun hori, eta kontatu diet proiektu honetan nenbilela. Ez nuen nahi haiek ezustean harrapatuko zituen zerbait izatea.

Zer nabarmenduko zenuke?

Zinemarekin saiatzen naiz, agian, galdera batzuk sortzen: iragan bati buruz, nola kontatzen diguten historia, nola pentsatzen dugun iraganari buruz... Horren inguruko galderaren bat sortzea gustatuko litzaidake. Eta, gero, niretzat oso garrantzitsua da zinemaren inguruko hausnarketa bat egitea. Lengoaia zinematografiko ezberdinak probatzen saiatzen naiz. Edukiak interesgarria izan behar du, baina formak ere beti.

Emakumeen arteko sare bat osatzen da filmean, batak besteari erreferentzia eginez. Hainbat emakumeri egindako omenaldi gisa har daiteke?

Ez da hasieratik nuen ideia bat. Gorka Bereziartua kazetariak behin atera zituen Yoyesek bere egunerokoan egiten dituen erreferentzia guztiak; eta, hori ikusita eta liburua berriro irakurrita, konturatu nintzen haren bitartez iristen zarela beste pentsalari eta idazle batzuengana. Ohartu nintzen filma, agian, ez zela hainbeste Yoyesi buruz bakarrik, baizik eta emakume konstelazio bati buruz. Ez da hasieratik nuen asmo bat, baina uste dut bukaeran eduki duen forma badagoela horrekin lotuta, eta hori azpimarratzen da kredituetan.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Sebastian Lizaso, Maialen Lujanbiori txapela janzten, 2017ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean. ©Aritz Loiola / Foku

Nork banatuko ditu Bertsolari Txapelketa Nagusiko sariak?

Andoni Imaz

Bertsogintzako kideez gain, euskalgintzan eta kulturgintzan dabiltzan zenbait lagunek emango dituzte sariak abenduaren 18ko finalean; besteak beste, Irantzu Idoatek, Sagrario Alemanek eta Edurne Azkaratek.

 ©ENDIKA PORTILLO / FOKU

«Badaude mehatxu batzuk airean, eta ez dakit oso kontziente garen»

iñigo Astiz

Itxaropena eta kezka, biak igar daitezke Gaztelurrutiaren diskurtsoan. Bihar irekiko ditu ateak Durangoko Azokak, eta, batetik, pandemia aurreko itxura izango duela espero du, baina, bestetik, erronka sorta baten aurrean ere ikusten du euskal kultura.
<em>Moor Krad</em> ikuskizuna ostiralean estreinatuko du Ertza konpainiak, Bilboko Arriaga antzokian. ©ASIER ZABALETA

Gela ilunak argiztatzera

Ainhoa Sarasola

Ertza konpainiak 'Moor Krad' estreinatuko du ostiralean, Bilboko Arriaga antzokian. Asier Zabaletak zuzendu du obra, eta bost dantzari eta abeslari bat bilduko ditu oholtza gainean

Kepa Junkera musikaria, atzo, Bilboko Arte Ederren Museoan, <em>Berpiztu</em> liburua aurkezten. ©ARITZ LOIOLA / FOKU

Junkera, «liburukote» batean

Iñigo Astiz

Musikariak bere obra osoa errepasatu du 'Berpiztu' liburuan, 40 artistaren obrek lagunduta

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...