Albistea entzun

KRITIKA. Artea

Agertoki neutroak?

Nafarroako hainbat herritan izango da ikusgai erakusketa. Irudian, Agoizko kultur etxean jarri zutenekoa.
Nafarroako hainbat herritan izango da ikusgai erakusketa. Irudian, Agoizko kultur etxean jarri zutenekoa. MANNAIG NOREL Tamaina handiagoan ikusi

Jone Rubio Mazkiaran -

2021eko urtarrilak 5

'Uholdeak. Klaustrofilia'

Non: Altsasuko Iortia kulturgunea (Nafarroa). Noiz arte: Urtarrilak 17ra arte.

Hilabete luzeak pasatu dira lehen aldiz, osasun larrialdiak behartuta, konfinamendua pairatu genuenetik. Alabaina, geure bizilekuetako lau hormen barnean egotera behartuak egon ez arren, ezin dugu ukatu inguruarekin erlazionatzeko moduak eraldatu direla guztiz. Landa eremua, besteak beste, eraldatze horren testigu izan da. Hein handi batean, espazio itxiak ekiditeko aholkuei men eginik, askoren aukera kutun bihurtu baitira ibilaldiak zein landa-turismoa. Baina, nondik okupatzen dituzte askok halako espazioak?

Litekeena da dinamika hurrengoa izatea: kotxea hartu, eta helmugara gerturatzen zarela, kotxeko leihotik inguratzen zaituen paisaia bukolikoak liluratuko zaitu. Kotxea hor nonbait aparkatuko duzu, eta espazio bukoliko hori denbora tarte zehatz batez okupatzeari ekingo diozu. Jarraian, argazki pare bat atera eta lagunekin, familiarekin, lankideekin... saretuko dituzu. Eta, azkenik, hirira edo herrira bueltatuko zara, zure bizilekuko lau hormen gozotasunean murgiltzeko irrikan. Dinamika horrek egungo gizarteak sustatzen duen natura zein landa eremuarekiko distantzia igortzen du, bisitak egiteko agertoki neutro bihurtzen baitira halako espazioak.

Distantzia horren inguruan hausnartzeko pautak eskaintzen dizkigu aurtengo Uholdeak programaren aldarri den Klaustrofilia mostrak. Hain zuzen, aurreko edizioan bezala, erakusketak Nafarroako hainbat herri bisitatuko ditu, eta, oraingoan, Altsasuko Iortia Kultur Gunea da mostra biltzen duena. Komisariotza lanak Kanpoko Bulegoa kolektiboak garatu ditu, eta, zehazki, landa eta naturarekiko deserrotze prozesuak mapan jartzen ditu.

Kasu honetan, hausnarketa prozesu horretan murgiltzen gaituzten euskarriak askotarikoak dira: liburuak, hormetan eskegitako testuak, maketak, argazkiak, ikus-entzunezkoak... Bada, heterogeneotasun horretan bateratasuna igortzen da, abiapuntua Marc Badalek idatzitako testuak baitira. Haiekin batera, espazioan barneratu bezain pronto, Kanpoko Bulegoko kide diren Anne Ibañezen eta Marc Badal beraren irudiak aurkezten zaizkigu ikus-entzunezko batean; erakusketaren nondik norakoak emango dizkigute. Horrela, mostraren egituratzea kritikoa bezain didaktikoa dela sumatzen da, harekin lehen kontaktua izan bezain pronto.

Tamaina handiko bideoa atzean uztean, hamarnaka liburu sostengatzen dituen egurrezko egitura zabal eta arina dugu: liburutegi iragankorra, alegia. Espazio mugatu hartan kokatutako liburuen luzera, forma, kolorea eta edukiak askotarikoak dira, eta objektuok lotzen dituen hari ikusezina gaiek jorratzen duten naturarekiko harremana da. Mostrak kokatzen gaituen testuinguruarekiko iruditeria askoren sortzaileak ere badira liburuok: landa eremua ezer txarrik gertatu ezin daitekeen espazio bukoliko gisa aurkezten dituztenak, ikerketa objektiboak aurkezten dituztenak, edo erakusketaren tituluarekin lotutako irakurketa utopikoak.

Liburuek gugan ikuspuntu bat edo beste bat sortzeko aukera ematen digute; alabaina, espazioa hornitzen duten euskarri artistikoek geure pertzepzioen loratzea gauzatuko dute. Loratze horretan, ordea, tirabirak sortzen dira, naturala eta artifiziala denaren arteko tentsioak, alegia. Ildo horretan, Iosu Zapataren soinu-ekoizpenera gerturatzen naizenean, begiak itxi eta ibai baten ondoan kokatzen dut nire gorputza, baina begiak irekitzen ditudanean, ilusioa desagertu egingo da.

Bestalde, Iranzu Antonaren lanaren kasuan, erakusketa aretoan bertan artistaren iruditeria afektiboarekin lotutako harriak ditugu, Arbeitzako haitzetik hartuak, hain zuzen. Kontraste deigarria sortzen da orduan, haitzaren irudiak eta laginak jatorrizko eremutik atera baititu artistak.

Kontrara, Altsasuko iruditeria lokalari men egiten dion maketa txiki batek Txuspo Poyok herriko basoko zuhaitz batean eraikitako etxolarantz bideratzen nau. Honela, mostrak erakusketa aretotik ateratzen nau, eta arte garaikideak espazio publikoetan jasan dezakeen harreraren pistak emango dizkit. 2007an berria zen eraikinaren kristalak desagertu dira, egurra zahartu da, eta sarrera debekatu zaigu. Etxola izateari utzi dio Poyoren lanak, zuhaitz batean eraikitako egurrezko eskultura erraldoia baita gaur egun. Etxola bere jatorrizko erabileratik aldendu bada ere, paisaian guztiz integratu dela ukaezina da.

Landa eremuan kokatua dagoen herri industrialean ezarritako komisariotza lan honek inguruarekin zer-nolako harremana dugun aztertzera bultzatzen gaitu. Eta, era berean, arte garaikideak naturan nahiz hirigunetatik kanpo jorratu dezakeen rola aztertzera bultzatzen gaitu.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Jone Laspiur, atzo, emakumezko aktore berririk onenaren saria telematikoki jasotzen. ©Miguel A. Cordoba / EFE

Euskal filmek zortzi sari jaso dituzte Goya sarietan

Paulo Ostolaza

Bost garaikur eskuratu ditu Akelarre pelikulak, eta hiru Ane-k. Emakumezko aktore protagonistarik onenaren saria Patricia Lopez Arnaiz gasteiztarrari eman diote, eta emakumezko aktore berririk onenarena Jone Laspiur donostiarrari.

1 ©ALEMANIAKO ARTXIBO FEDERALAK / EZEZAGUNA

Goeringen artekaria gure artean

Amagoia Gurrutxaga Uranga

Bigarren Mundu Gerra garai oparoa izan zen naziek espoliatutako artelanen negozioan sartzeko prest zeudenentzat. Horietako bat izan zen Alois Miedl enpresaria. Artelan ugari pasarazi zituen Euskal Herritik barrena, Espainiako eta Portugalgo merkatuetara bidean. Hainbat euskal herritar izan zituen laguntzaile horretan.

Sarah Mary Chadwick abeslari eta pianista. ©BERRIA

Minari amaiera emateko biluztea

Mikel Lizarralde

Bi heriotza, harreman baten haustura eta suizidio saiakera bat. Mina eta samina dario Sarah Mary Chadwick musikariak azken bi urteetan ondu duen trilogiari. 'Me and Ennui Are Friends, Baby' du azken alea.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna